Sosyal Güvenlik Kurumuna Yapılan Transfer Niteliğindeki Ödemelerde Ödeme Emri Belgesi Ekinde Hesaplamaya Esas Kanıtlayıcı Belgelerin Bulunmaması (Sayıştay)

BULGU: Sosyal Güvenlik Kurumuna Yapılan Transfer Niteliğindeki Ödemelerde Ödeme Emri Belgesi Ekinde Hesaplamaya Esas Kanıtlayıcı Belgelerin Bulunmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlık tarafından ilgili kanunları gereğince Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yapılan transfer niteliğindeki ödemelerde ödeme belgesinin ekinde söz konusu tutarların nasıl hesaplandığına ilişkin kanıtlayıcı belgelerin yer almadığı görülmüştür.
Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Ödeme belgeleri ve bağlanacak kanıtlayıcı belgeler” başlıklı 5’inci maddesinde, kanıtlayıcı belgelerin, kamu harcamalarının belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak yapıldığına ve gerçekleştirildiğine ilişkin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca düzenlenip onaylanan belgeler olduğu ve ödeme belgesinin birinci nüshasına bağlanacağı,
Aynı Yönetmelik’in “Görev zararları ve hazine yardımları” başlıklı 56’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, sosyal güvenlik kurumlarına kendi mevzuatları ile verilen görevler dışında bir görev verilmesi durumunda verilen bu görevin ifası sonucu oluşan bedelin Hazinece karşılanması için yapılacak ödemelerde, harcama talimatı ile ödenecek miktarın hesaplanmasını gösteren, ilgili sosyal güvenlik kuruluşunca düzenlenmiş belgenin ödeme belgesine bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.
Anılan mevzuat hükümleri gereğince, Hazinece bu kapsamda yapılacak ödemelerde, ödeme belgesine eklenecek kanıtlayıcı belgeler, harcama talimatı ve ödenecek miktarın (SGK tarafından talep edilen miktar) nasıl hesaplandığını gösteren ilgili kuruluşça onaylı belge olmalıdır.
Bakanlık tarafından her ay Sosyal Güvenlik Kurumunun talebine istinaden ilgili kanunları gereğince bütçeden transfer ödemeleri gerçekleştirilmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumunun talep ettiği bu tutarların doğruluğunu ve güvenilirliğini temin etmek adına gerekli kontrollerin Bakanlık tarafından yapılabilmesi için talep edilen tutarların nasıl hesaplandığına ilişkin kanıtlayıcı belgelerin de talep yazılarına eklenmiş olması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde ise, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından Bakanlığa gönderilen talep yazılarına, ilgili kanunların çeşitli maddeleri gereğince talep edilen toplam tutarları içeren bir tablo eklendiği bunun dışında talep edilen bu tutarların nasıl hesaplandığına dair cetvellere ise yer verilmediği görülmüştür. Bu doğrultuda, Bakanlık söz konusu ödemeleri gerçekleştirirken SGK’dan gelen bu yazıları ödeme emri belgesine ekleyerek harcamaları tamamlamaktadır.
Ancak söz konusu uygulamada, Bakanlık bütçesinden yapılan bu harcamalarda gerekli kontrollerin yapılabilme olanağı ortadan kalkmaktadır. Örneğin, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga ek 68’inci maddesi, yeni düzenlemede 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 4’üncü maddesi gereğince ödenmeye devam olunan makam, temsil, görev ve kadrosuzluk tazminatları karşılığı yapılan ödemelerin, T.C. Emekli Sandığınca ödenmesini müteakip iki ay içinde Genel Bütçeye giren kurumlardan ayrılanlar için Hazineden, diğerleri için son kurumlarından faturası karşılığında tahsil edilmesi gerekmektedir. Yani mevzuat hükmüne göre, Hazinece bu kapsamda sadece Genel Bütçeli kurumlar için ödeme yapılmalıdır. SGK’dan Bakanlığa gelen talep yazısı ekinde ise, herhangi bir hesaplama tablosu ve hesap ayrıntısı yer almadığından söz konusu ödemelerin hangi kurum/kişilere ait olduğu bilinmemekte ve dolayısıyla bu durum hatalı uygulamalara neden olabilmektedir.
Mevcut uygulama, temelde Bakanlık düzeyinde iç kontrol zafiyetlerine neden olmakla birlikte, Bakanlıktan SGK’ya yapılan transfer niteliğindeki ödemelerin olması gereken tutardan fazla ya da eksik yapılabilme ihtimalini doğurmaktadır. Nitekim geçmiş yıllarda SGK tarafından Bakanlığa iletilen yazılarda, talep edilen tutarlarda hata yapıldığı bildirilmiş ve gelecek dönem transferlerine yönelik olarak mahsup edilmesi istenilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Görev Zararları ve Hazine Yardımları” başlıklı 56’ncı maddesindeki, “… ödenecek miktarın hesaplanmasını gösteren ilgili sosyal güvenlik kuruluşunca düzenlenmiş belgenin” hükmüne istinaden, söz konusu hesaplamayı gösterir belgelerin SGK tarafından Bakanlığa gönderildiği, Yönetmelik hükmünde hesaplamanın detayına ve düzeyine ilişkin bir düzenlemenin yer almadığı, Bakanlığın sorumluluğunun transfer kalemlerine ilişkin anılan Yönetmelik hükmü gereğince, transfer talebine ilişkin yazı ve hesaplamayı gösterir belgeyi aramakla sınırlı olduğu, bunun dışında hesaplamaya esas verilerin doğruluğundan SGK’nın iç kontrol süreçlerinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak yapılan incelemelerde, SGK tarafından Bakanlığa gönderilen “Talep Edilen Teşviklerin Hesaplama Tablosu” adı altında yer alan hesaplama tablosunun sadece ödemenin ne ödemesi olduğu ve karşısındaki kavramsal açıklamasından ibaret olduğu, ayrıca bir hesaplama içermediği, tablonun bu haliyle Bakanlığın ödeyip ödememesi gereken bir tutarı içerip içermediği kontrolünün yapılamadığı görülmüştür.
Diğer taraftan, söz konusu transfer ödemelerine ilişkin harcamadan doğan sorumluluk 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 31’inci ve devamındaki madde hükümleri gereğince Bakanlıkta olup, yukarıda anılan Yönetmelik hükümleri gereğince ödeme belgesine hesaplamanın ayrıntılarını gösteren tabloların kanıtlayıcı belge olarak eklenmesi elzemdir. Bakanlığın bu aşamadaki sorumluluğu, Bakanlık bütçesinden gerçekleştirilecek bu harcamanın mevzuata göre tüm gereklilikleri taşıyıp taşımadığı kontrolünden ibarettir. Onun dışında hesaplamanın kişi bazında tek tek ayrıntılı olarak takibini tabiki SGK yapacak ve onun sorumluluğunda olacaktır.
Sonuç itibarıyla, yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin yerine getirilmesini teminen, bahse konu hataları önlemeye yönelik olarak, SGK’ya yapılan transfer niteliğindeki ödemelerde ödeme belgesinin ekinde talep edilen tutarların hesaplanmasına esas bilgileri içeren kanıtlayıcı belgelere ayrıntılı olarak yer verilmesi gerekmektedir.