Maddi Olmayan Duran Varlık Alımlarının Haklar Hesabında Takip Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Maddi Olmayan Duran Varlık Alımlarının Haklar Hesabında Takip Edilmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlığın faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan bilgisayar yazılım alımları ve mevcut yazılımların geliştirilmesi için gerçekleştirilen bazı harcamaların 260 Haklar Hesabında takip edilmediği ve doğrudan 630 Giderler Hesabına kaydedildiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 260 Haklar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 194’üncü maddesine göre, 260 Haklar Hesabı, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılmaktadır.
Aynı Yönetmeliğin “Hesabın işleyişi” başlıklı 195’inci maddesinde, 260 Haklar Hesabına ilişkin muhasebe kayıtlarının nasıl yapılacağı açıklanmıştır. Buna göre Bakanlığın faaliyetlerinde kullanılmak üzere edindiği, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve yararlanma süresi bir yıldan fazla olan bilgisayar yazılımı ve lisans gibi değerler, edinme tarihindeki maliyet bedelleri ile 260 Haklar Hesabının borcuna kaydedilmelidir.
Diğer yandan, Amortisman ve Tükenme Payları konulu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin (Sıra No: 47) “Amortisman ve tükenme payına tabi tutulan varlıkların değeri” başlıklı 4’üncü maddesinde duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olduğu, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamı olduğu ifade edilmekle birlikte “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde ise, Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesap Grubunda izlenen varlıklar için amortisman oranının %100 olacağı ifade edilmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere Bakanlığın faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan bilgisayar yazılımı, lisans ve benzeri nitelikteki varlıkların alımına ilişkin harcamalar ile bunların değerinin artırılmasına yönelik harcamalar edinme tarihindeki maliyet bedelleri ile 260 Haklar Hesabına kaydedilmeli ve hesaplara alındığı yılsonunda bu tutarların tamamı için amortisman ayrılmalıdır.
Uygulamada; 2023 mali yılı içerisinde alımı gerçekleştirilen toplam 291.105.072,67 TL tutarındaki herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan bilgisayar yazılım alımı ve geliştirilmesine ilişkin ödemelerin 260 Haklar Hesabına kaydedilmeyip doğrudan 630 Giderler Hesabına kaydedildiği, diğer taraftan 260 Haklar Hesabında takip edilmeyen bu varlıkların yıl sonunda amortisman kayıtlarının da yapılmadığı dolayısı ile Bilançoda 260 Haklar Hesabı ve 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabı itibarıyla söz konusu tutar kadar hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince bulguda yer alan hususun yerine getirilmesi için çalışmaların başlatıldığı, konuya ilişkin İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü ile gerekli yazışmaların yapıldığı ifade edilmiştir.
Yönetmelik ve Tebliğ hükümlerine uygun olarak maddi olmayan duran varlıkların Haklar Hesabında takibinin sağlanması ve hesaplara alındığı yılın sonunda amortisman işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.