Bakanlık Bütçesine Konulan Ödeneklerden Karşılanması Gereken Giderlerin Döner Sermaye Bütçesinden Ödenmesi (Sayıştay)

BULGU: Bakanlık Bütçesine Konulan Ödeneklerden Karşılanması Gereken Giderlerin Döner Sermaye Bütçesinden Ödenmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlık bütçesinden ödenmesi gereken bazı giderlerin Döner Sermaye İşletmesi bütçesinden ödendiği görülmüştür.
03.09.2021 tarihli ve 31587 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin “Giderler” başlıklı 8’inci maddesine göre İşletmenin giderleri;
6’ncı maddede yer alan hizmet ve faaliyetlerin gerektirdiği harcamalardan,
İşletme kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen personele yapılan aylık, ücret ile malî ve sosyal haklarına ilişkin ödemelerden,
Döner sermaye hizmetlerine ilişkin kırtasiye ve büro malzemesi, su ve temizlik malzemesi, enerji alımları, yiyecek, içecek, giyim, özel malzeme, güvenlik ve koruma malzemesi ve benzeri tüketim malzemeleri alım giderlerinden,
ç) İşletmenin hizmetlerine ilişkin olarak görevlendirilecek personele 10.2.1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre yapılacak ödemelerden,
İşletme faaliyetleri ile ilgili yasal giderler ile vergi, resim, harçlar ve benzeri giderlerden,
İşletme faaliyetleri için gerekli olup, müşavir firma ve kişilerden temin edilecek olan her türlü hizmet alım giderlerinden,
Faaliyetlerin gerektirdiği haberleşme, taşıma, ilan, sigorta, komisyon giderlerinden,
6’ncı maddede yer alan hizmet ve faaliyetlerin gerektirdiği yurt içi ve yurt dışı eğitim, staj, kurs, toplantı, konferans, sempozyum, sınav, etkinlik ve paneller için yapılacak giderlerden,
ğ) 6’ncı maddede yer alan hizmet ve faaliyetlerin gerektirdiği reklam, numune, fuar, tanıtım ve organizasyon giderlerinden,
İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere, satın alınacak olan her türlü menkul mal ve gayrimaddi hak alımları giderlerinden,
ı) 5.1.1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu hükümlerine göre satın alınacak taşıt giderleri ile hizmet alımı suretiyle taşıt edinilmesi için yapılacak giderler ve personel servis kiralama hizmeti giderlerinden,
İşletme tarafından kullanılan binaların bakım ve onarım giderleri ile işletme tarafından kullanılan araç ve gereçlerin bakım ve onarım giderlerinden,
İşletme faaliyetleri ile ilgili taşınır veya taşınmazların kira giderlerinden,
Benzeri diğer giderlerden,
şeklinde sayılmış olup, İşletmenin faaliyetlerini sürdürmeye yönelik giderlerden oluşmaktadır.
Yönetmelik’in “Gelirler” başlıklı 7’nci maddesinde ise İşletme’nin gelirleri sayılmış olup “Gelirlerden alınacak paylar” başlıklı 28’inci maddesinde de Bakanlığın görev alanında olup başka kurum ve kuruluşlarca yürütülen hizmetlerden elde edilecek gelirler ile görevlendirme yapılan veya devredilen hizmetlerden elde edilen gelirlerden Bakanlıkça belirlenecek oranlarda pay alınacağı, alınacak gelir payı oranlarını belirlemeye de Bakanın yetkili olduğu belirtilmiştir.
Söz konusu Yönetmelik’in “Sermaye kaynakları” başlıklı 5’inci maddesinde de döner sermaye faaliyetlerinden elde edilen kârların, ödenmiş sermaye tahsis edilen tutara ulaşıncaya kadar sermayeye ekleneceği ve ödenmiş sermaye tutarı, tahsis edilen sermaye tutarına ulaştıktan sonra yılsonu kârının hesap dönemini izleyen Nisan ayının sonuna kadar genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe biriminin hesabına yatırılacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, Döner Sermaye İşletmesinin giderlerinin büyük çoğunluğunun Bakanlığın elektrik, su, doğalgaz gideri gibi cari giderlerinden, il müdürlüklerinde kullanılan araçlara akaryakıt alımlarından, Bakanlık hizmet birimlerinde kullanılmak üzere muhtelif tüketim mal ve malzemesi alımlarından, Bakanlığın düzenlediği fuar ve organizasyon giderleri gibi mal ve hizmet alım giderlerinden, Bakanlık binasının bakım onarımı gibi sermaye giderlerinden oluştuğu görülmüştür. Bu giderlerin Bakanlık bütçesi yerine döner sermaye bütçesinden yapılması, Bakanlığın maddi duran varlıkları için yapılan yatırım harcamalarının izlenememesine, Bakanlığın genel idare esaslarına göre faaliyet yürüttüğü birimlerinde kullanılan taşınırlarının mali tablolarında yer almamasına ve Bakanlığın faaliyet sonuçlarının doğru bir şekilde izlenememesine neden olmaktadır.
Kamu idaresi tarafından, Merkezi Yönetim Bütçe Kanunları ile Bakanlık harcama birimlerine tahsis edilen ödeneklerin miktarı ve serbest bırakılma zamanlarının özellikle vadeye bağlı ödemeleri karşılayamaması nedeniyle hizmetlerin kesintiye uğramaması ve faaliyetlerin devamlılığı için anılan Yönetmeliğin 6’ncı ve 8’inci maddesine uygun olarak bazı giderlerin ödendiği belirtilmiştir. Ancak Yönetmelik’in 8’inci maddesinde sayılan giderler İşletmenin kendi faaliyetlerini sürdürmeye yönelik giderlerden oluşmaktadır. Bu nedenle Bakanlığa ait olan giderlerin, ödenek yetersizliği sebebiyle İşletme bütçesinden ödenmesi döner sermayeli işletmelerin kuruluş amacına uygun değildir.
Sonuç olarak, yukarıdaki açıklamalar ve mevzuat hükümleri doğrultusunda Bakanlık bütçesinden ödenmesi gereken giderlerin İşletme bütçesinden ödenmesi sonucunda Bakanlık faaliyet sonuçlarının doğru olarak izlenememesine ve İşletme tarafından genel bütçeye aktarılması gereken gelirlerin azalmasına sebep olunduğundan söz konusu giderlerin İşletme bütçesinden değil doğrudan Bakanlık bütçesinden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU