Mali Tablolarla Birlikte Verilmesi Gereken Açıklama ve Notların Yeterli Olmaması (Sayıştay)

BULGU: Mali Tablolarla Birlikte Verilmesi Gereken Açıklama ve Notların Yeterli Olmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Doğa Koruma ve Milli Parklar Döner Sermaye İşletmelerinin 2023 yılı mali tablolarının incelenmesi sonucunda, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri uyarınca, mali tablolar ile birlikte sunulması gereken açıklama ve notlar Sayıştaya verilmemiş, bu nedenle mali tablolardaki bilgilerin yeterli, açık ve anlaşılır olup olmadıkları değerlendirilememiştir.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın “Verilecek defter, mali tablo, belge ve bilgilerin çeşitleri” başlıklı 5’inci maddesi altıncı fıkrasına göre mali tablolara ilişkin dipnotlar/açıklayıcı notların söz konusu Usul ve Esaslar’ın eklerinde belirtilen formatta gönderileceği belirtilmiştir.
14.12.2022 tarihli ve 32043 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve mali tabloların sunulmasını açıklayan 1 No.lu Devlet Muhasebe Standardına göre; mali tablolara ilişkin notların, mali durum, mali performans, net varlıklar/özkaynak değişim ve nakit akış tablolarında sunulanlara ilave olarak açıklanan bilgileri içereceği ve bu tablolarda sunulan kalemler hakkında açıklamalar veya söz konusu kalemlerin alt sınıfları ile mali tablolara alınma ölçütlerini karşılamayan kalemler hakkında bilgi sağlayacağı belirtilmiştir. Yine aynı Standardın “Malî Tabloların Bölümleri” başlığında; önemli muhasebe politikalarını ve diğer açıklamaları içeren dipnotların (liste/çizelge/cetvel), aynı bilânço, faaliyet sonuçları tablosu, varlıklar/özkaynak değişim tabloları ve nakit akış tablosu gibi tam bir malî tablo setinin bölümlerinden olduğu ifade edilmiştir.
Mali tablolara ait notlar sistematik bir şekilde sunulmalı, bilanço, faaliyet sonuçları tablosu, varlıklar/özkaynak değişim tabloları ve nakit akış tablolarında her bir kalem, notlar bölümündeki ilgili bilgilerle ilişkilendirilmelidir. Bu kapsamda; kamu idarelerin tarafından amacı kullanılacak hesap planı ve düzenlenecek mali tabloların şekil ve türlerini belirleyen Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde hangi hususların dipnot ve açıklamalar ile gösterilecekleri de düzenlenmiştir.
Buna göre Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin;
29’uncu maddesinin (f) bendinde; muhasebe uygulamalarının, faaliyet ve bütçe uygulama sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların birbirini izleyen dönemlerde tutarlı bir şekilde karşılaştırılabilirliğinin sağlanması gerektiği, uygulanan muhasebe politikalarının değişmesi durumunda, değişikliklerin ve malî etkilerinin malî tablo dipnotlarında açıklanması zorunlu olduğu,
31’inci maddesinin (f) bendinde; tutarları kesinlikle saptanamayan alacaklar için herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaksızın bilanço dipnot ya da eklerinde gösterileceği,
31’inci maddesinin (g) bendinde; verilen rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatların özellikleri ve kapsamları bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça belirtileceği, bu ilkenin, alınan rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar için de geçerli olacağı, ayrıca, işletmenin varlıkları ile ilgili toplam sigorta tutarlarının bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça gösterilmesi gerektiği,
32’nci maddesinin (c) bendinde; tutarları kesinlikle saptanamayanları veya durumları tartışmalı olanları da içermek üzere, işletmenin bilinen ve tutarları uygun olarak tahmin edilebilen bütün yabancı kaynakları kayıt ve tespit edilerek bilançoda gösterileceği, işletmenin bilinen ancak tutarları uygun olarak tahmin edilemeyen durumları da bilançonun dipnotlarında açık olarak belirtileceği,
34’üncü maddesinin (b) bendinde; nazım hesaplar, yalnızca ilgili olduğu diğer nazım hesaplarla karşılıklı olarak borç ve alacak çalışan hesaplardan oluştuğu, bu hesaplar mizanda ve bilançonun dipnotunda gösterileceği,
35’inci maddesinin (g) bendinde; şarta bağlı gelir ve kârlar için gerçekleşme ihtimali yüksek de olsa herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaksızın dipnotlarda açıklama yapılacağı,
41’inci maddesinin ikinci fıkrasında; yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve faaliyetler ulusal para birimi cinsinden kaydedileceği, ulusal para dışında yabancı bir para cinsinden raporlama yapılması hâlinde yabancı paranın cinsi ve yabancı para cinsinden raporlama yapılmasının nedenlerinin dipnotlarda belirtilmesi gerektiği,
57’nci maddesinin beşinci fıkrasında; malî yılın başında, bir önceki hesap dönemi kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış bilançosu düzenleneceği,
563’üncü maddesinin birinci fıkrasında; işletmelerce, en geç her ayın sonunda mevcut stokların envanteri yapılacağı, stoklarla ilgili envanter sonuçları ilgili stok hesabı ile değerlendirilerek döneme ait stokların maliyeti aşağıdaki maliyet saptama yöntemlerinden biriyle belirleneceği, hangi maliyet saptama yönteminin kullanıldığı bilanço dipnotlarında gösterileceği,
565’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; bilanço ve gelir tablosu dipnotlar ve ekleri ile birlikte temel malî tabloları oluşturduğu belirtilmiştir.
Ancak, Doğa Koruma ve Milli Parklar Döner Sermaye İşletmelerince yürütülen faaliyetlerin sonucunda oluşan dövizli işlemler, varlık ve yükümlülüklerin değerlenmesi, tahsisli taşınmazlar ve benzeri birçok dipnot ve açıklama gerektiren işlem bulunmasına rağmen Sayıştaya verilen 2023 yılı Bilanço ve Gelir Tablosunda herhangi bir dipnot ve açıklamaya yer verilmemiştir. Hâlbuki dipnot ve açıklamalar mali tabloların ayrılmaz bir parçasıdır. Dipnot ve açıklamaları eksik olan mali tabloların yeterli, açık, anlaşılabilir ve tutarlı olup olmadıklarının değerlendirilmesi de mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle Sayıştaya verilen mali tabloların tüm önemli yönleriyle gerçeğe uygun, doğru ve güvenilir bilgi içerip içermediğinin değerlendirilmesinde, tablolar ile ilişkilendirilerek yapılacak olan açıklama ve notların bulunması şarttır.
Bununla birlikte, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Yöneticilerin sorumluluğu” başlıklı 349’uncu maddesinde;
“(1) Yönetim ve raporlama amaçlarına uygun ve etkin bir muhasebe sisteminin oluşturulmasını sağlamak üzere muhasebe birimlerinin ve kamu idarelerinin yöneticileri;
İşlemlerin sistemli olarak ve zamanında muhasebeleştirilmesini sağlayan etkin bir kayıt sisteminin oluşturulması,
Bütün gider ve gelir işlemlerinin hesaplara aynı yöntemle kaydedilmesi,
Net olarak tanımlanmış kavramlar ve belgelere dayalı bir muhasebeleştirme sürecinin kurulması,
ç) Mali raporlar ve tabloların düzenli olarak hazırlanması,
Bütçe ödeneklerinin her aşamada kaydı ve kullanımını izleyecek bir sistemin oluşturulması,
Mali raporların dipnotlarında muhasebe politikalarının belirtilmesi ve bilgilerin doğru yorumlanmasını sağlayacak yeterli detayda açıklamaların yer alması,
Borçlar ve diğer mali yükümlülükler ile ileride yükümlülük doğurabilecek taahhüt ve garantilerin kaydı, izlenmesi ve kamuoyuna açıklanması” konularında gerekli tedbirleri alacağı hüküm altına alınmıştır.
Sonuç olarak mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi bakımından kilit öneme sahip olan mali tabloların, kullanıcıları tarafından doğru, eksiksiz ve anlaşılır olarak değerlendirilebilmesi ve Sayıştaya verilmesinde de Yönetmelikte belirtilen açıklama ve notlarla birlikte verilmesi gerekmektedir.