Bilimsel Araştırma Projesi Kapsamında Yapılan Mal Alımlarının Parasal Limitlerin Altında Kalmak Amacıyla Kısımlara Bölünmesi (Sayıştay)

BULGU: Bilimsel Araştırma Projesi Kapsamında Yapılan Mal Alımlarının Parasal Limitlerin Altında Kalmak Amacıyla Kısımlara Bölünmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Aynı bilimsel proje kapsamında benzer muhtelif malzemelerin, parasal limitler altında kalmak amacıyla kısımlara bölmek suretiyle doğrudan temin yöntemiyle alındığı anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinde, Kanunun uygulanmayacağı, istisnai alımlar sıralanmış olup (f) bendinde, ulusal araştırma-geliştirme kurumlarının yürüttüğü ve desteklediği araştırma-geliştirme projeleri için gerekli olan mal ve hizmet alımları ile finansmanının tamamı Kanun kapsamındaki bir idare tarafından karşılanarak elde edilen sonuçların bu idare tarafından sadece kendi faaliyetlerinin yürütülmesinde faydalanıldığı haller hariç, her türlü araştırma ve geliştirme hizmeti alımlarının da istisna kapsamında olduğu belirtilmiştir.
30.12.2003 tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2003/6554 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan Yükseköğretim Kurumları Tarafından, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 3 üncü Maddesinin (f) Bendi Kapsamında Yapılacak İhalelere İlişkin Esaslar’da bilimsel araştırma projeleri kapsamında yapılan mal ve hizmet alımlarında bu Esaslar’ın uygulanacağı belirtilmiştir.
Söz konusu Esasların “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, bütünlük arz eden mal veya hizmet alımlarının kısımlara bölünemeyeceği hükmü yer almaktadır.
Yine Esasların 18’inci maddesinde, İdarelerce mal veya hizmet alımları ihalelerinde uygulanacak usuller sıralanmış olup bunlar, belli istekliler arasında ihale usulü, pazarlık usulü ve doğrudan temin olarak sıralanmıştır.
Aynı düzenlemenin doğrudan temin usulünün açıklandığı 21’inci maddesinin (d) bendinde, Yükseköğretim Kurulu tarafından, bu ihale usulünün uygulanmasına ilişkin olarak tespit edilecek parasal limiti aşmayan mal ve hizmet alımların bu usul ile temin edilebileceği hükmüne yer verilmiştir.
Esasların parasal limitleri düzenleyen 6’ncı maddesinin (b) bendinde, doğrudan teminler için parasal limitler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (d) bendi uyarınca diğer idareler için belirlenen tutarın 3 katını aşmamak üzere Yükseköğretim Kurulu tarafından belirleneceği ifade edilmiştir. Yükseköğretim Kurulunun 14.02.2023 tarihinde Üniversite Rektörlüklerine gönderdiği yazıda, yukarıda belirlenen oranı aşmamak üzere uygulanması gerektiği bildirilmiştir. Buna göre; 2023 yılında Bilimsel Araştırma Projelerinde doğrudan temin limiti, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (d) bendi uyarınca diğer idareler için 2023 yılında belirlenen 143.845 TL’nin 3 katı olan 431.525 TL’dir.
Yapılan incelemede, 2023K12-214308 No’lu Merkez Araştırma Laboratuvarı İlave Altyapı Projesi kapsamında 15 kalem malzemenin her birinin, aynı ay içerisinde, doğrudan temin usulü ile alındığı tespit edilmiştir. Kalıpçı freze tezgahı, şerit testere tezgahı, hidrolik pres tezgahı, basınçlı hava kompresörü alımının toplam bedeli 483.000 TL olup aynı firmadan, aynı günde satın alınmıştır. Metalografi mikroskobu ve stereo mikroskobu, aynı günde ve aynı firmadan satın alınmış olup toplam bedeli 492.723 TL’dir. Elektronik parlatma cihazı, vibrasyonlu parlatma cihazı, kalıplama cihazı ve abrazif kesme cihazı’nın toplam bedeli 720.667 TL olup aynı firmalardan teklif alınmıştır.
Söz konusu malzemelerin alım tarihi ve nitelikleri dikkate alındığında bu malzemelerin doğrudan temin yoluyla alınması amacıyla kısımlara bölünerek alındığı anlaşılmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, bulguda bahsi geçen ve aynı firmadan temin edilen alımların bütünlük arz eden alım olmayıp, alınan cihazların nitelikleri bakımından birbirinden bağımsız çalışan, ayrı ayrı kullanılan laboratuvar cihazları olduğu, bu kapsamda doğrudan temin yoluyla alınması amacıyla kısımlara bölünerek bir alım yapılmadığı ifade edilmişse de; nitelikleri aynı olan ve toplam tutarı limiti aşan benzer ürünlerin, aynı gün ve aynı firmadan almış olması bunların bütünlük arzettiğini göstermektedir.
Bu itibarla; bilimsel araştırma projeleri kapsamında mal ve hizmet alımlarında saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak için, belirlenen yasal limitleri aşan ve bütünlük arzeden alımlarda, öncelikle belli istekliler arasında ihale usulünün uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.