|
ÖZET: Üniversite taşınmazlarının kiraya verilmesinde pazarlık usulünün kullanılması, 2023 yılı Sayıştay denetim raporlarında ele alınmıştır. Raporda, üniversitelerin taşınmazlarının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51. maddesi (g) bendi çerçevesinde belirli sürelerle kiraya verildiği ve bu sürenin sona ermesinin ardından aynı kişilere bir yıllık sürelerle yeniden kiralandığı tespit edilmiştir. Kanun, ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanmasını esas almakta ve kapalı teklif usulünü temel yöntem olarak belirlemektedir. Ancak, pazarlık usulü yalnızca belirli istisnai durumlarda uygulanabilmektedir.
Aynı zamanda, 51. maddenin (g) bendinde, devletin özel mülkiyetindeki taşınmazların kiralanmasının pazarlık usulü ile yapılabileceği belirtilmiştir. Ancak, üniversitelerin taşınmazları bu kapsamda değerlendirilmemektedir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, üniversiteleri ayrı bir tüzel kişilik olarak tanımlamakta ve bu durum, üniversitelerin taşınmazlarının devlet mülkiyeti olarak kabul edilmediğini göstermektedir. Dolayısıyla, üniversitelerin taşınmazlarının kiraya verilmesinde pazarlık usulü kullanılması, yasal çerçeve açısından mümkün değildir. Sonuç olarak, üniversitelerin kiraya verdiği taşınmazların, Devlet İhale Kanunu’nda belirtilen kapalı veya açık teklif usulleriyle kiralanması gerekmektedir. Bu durum, taşınmazların yönetimi ve kiralanması konusunda yasal düzenlemelere uyulmasının önemini vurgulamaktadır. |
BULGU: Üniversite Taşınmazlarının Kiraya Verilmesinde Pazarlık Usulünün Kullanılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversitenin tasarrufundaki taşınmazların, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51’inci maddesinin (g) bendi kapsamında pazarlık usulü ile belirli bir süreliğine kiraya verildiği, bu sürenin bitiminden sonra aynı kişilere bir yıllık sürelerle tekrar kiraya verildiği tespit edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 1’inci maddesinde;
“Genel bütçeye dâhil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.” denilmekte olup aynı Kanun’un 2’nci maddesinde;
“Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.”
36’ncı maddesinde ise; “Bu Kanunun 1 inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde, tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulü esastır.”
hükümleri mevcuttur.
Yukarıdaki Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının, Kanun’un temel ilke ve prensiplerinden olduğu ve bu ilke ve prensibin gereği olarak, Kanun’un 36’ncı maddesi hükmünde yer alan kapalı teklif usulünün “esas” usul, diğer usullerin ise belirli şartlar dâhilinde uygulanacak istisnai usuller mahiyetinde olduğu anlaşılmaktadır.
Anılan Kanun’un istisnai yöntem olarak düzenlediği “Pazarlık usulü ile yapılacak işler” başlıklı 51’inci maddesinin (g) bendinde ise “Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,…” işlerine ait ihalelerin pazarlık usulü ile yapılabileceği belirtilmiştir.
Söz konusu Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde özel bütçeli idarelerin alım, satım, yapım, kira, hizmet, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’daki yazılı hükümlere göre yürütüleceği belirtilmişse de, 51’inci maddenin (g) bendinde sayma suretiyle “Devletin Özel Mülkiyetindeki” ve “Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altındaki Yerler” denilerek “Hazine” kavramı ifade edilmiş olup üniversitelerin özel mülkiyetindeki yerler madde kapsamı dışında tutulmuştur. Nitekim Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’te hazine kavramı “Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri açısından Devlet tüzel kişiliğinin adını ifade eder” şeklinde tanımlanmış olup Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ise Hazine taşınmazı olarak ifade edilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde üniversite; “Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim- öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.” şeklinde tanımlanmış olup üniversitenin Devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliğinin olduğu belirtilmiştir.
Diğer taraftan yasa koyucu, Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında ifadesinin, özel bütçeli idarelerden olan üniversiteleri içermediğini zımni bir şekilde Kanun’da belli etmiştir. Bilindiği üzere, 2886 sayılıDevlet İhale Kanunu’nun “Ecrimisil ve tahliye” başlıklı 75’inci maddesinin kapsamı “Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları” iken; bu ifadenin devamına21.03.2018 tarihli ve 7103 sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması HakkındaKanun’un26’ncı maddesiyle “özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar” ibaresi eklenmiş, böylelikle Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz mallarının kapsamına özel bütçeli idarelerden olan üniversitelere ait taşınmazların dâhil olmadığı açıklığa kavuşturulmuştur. Dolayısıyla,Kanun’un51/g bendinde zikredilen Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazlar emsal gösterilerek üniversite taşınmazlarının bu madde kapsamında pazarlıkla kiraya verilmesinin önü kapanmıştır.
Üniversite tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51’inci maddesinin (g) bendi kapsamında pazarlık usulü ile 106 adet taşınmazın kiraya verildiği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında “Üniversitemiz içerisindeki iktisadi işletmeler öğrenciye yönelik hizmet vermesi hasebiyle Üniversite yönetimimizin birinci önceliği gelir kaybı değil, öğrencilerimizin güvenilir ortamlarda güvenilir kişilerden hizmet almasıdır. Bu sebeple 51/g ile ihale yapılmasının temel amacı bu tür işletmelerin art niyetli kişilerin eline geçmemesi ve farklı amaçlarla (uyuşturucu ve kadın ticareti gibi) işletmek isteyenlere fırsat vermemek adına bu usul benimsenmiştir. Ayrıca Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin Üçüncü Bölüm İhale Usulleri madde 67 2. fıkrasının ğ) bendinde “Sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren eski kiracısı tarafından kiralanması talep edilen taşınmazların (otoparklar hariç) kiraya verilmesi” hükmüne göre ilgili müstecirden memnun kalınması koşuluyla yeniden kira sözleşmesi yapılmaktadır. Kaldı ki şu anki mevcut müstecirlerimizle herhangi bir sorun yaşanmamıştır.” İfadesinde bulunulmuştur.
Kamu idaresinin cevabında ifade edilen büfe ve kantinlerin kötü niyetli kişilerin eline geçeceği, büfe ve kantinlerin farklı amaçlarla kullanılacağı belirtilse de pazarlık usulüyle kiraya verilme gerekçesi olarak değerlendirilemez ayrıca Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 67’nci maddesinde Kamu idaresi tarafından belirtildiği gibi bir ifade yer almamaktadır.
Tüm bu nedenlerle, pazarlık usulü ancak Devletin özel mülkiyetinde ya da hüküm ve tasarrufunda olan taşınır ve taşınmaz mallar için uygulanabilecektir. Bu durumda Üniversitenin hüküm ve tasarufunda olup kiraya verilen 31 adet taşınmaz için pazarlık usulünün uygulanması mümkün değildir.
Yukarıdaki tabloda yer alan taşınmaz kiralama işlemlerinin Devlet İhale Kanunu’nda belirtilen kapalı teklif veya açık teklif usulleriyle yapılması gerekmektedir.