Uzaktan Eğitim Kapsamında Tahsil Edilen Materyal Ücretlerinden Elde Edilen Gelirin Ek Ders ve Komisyon Ücreti Ödemelerinde Kullanılması (Sayıştay)

BULGU: Uzaktan Eğitim Kapsamında Tahsil Edilen Materyal Ücretlerinden Elde Edilen Gelirin Ek Ders ve Komisyon Ücreti Ödemelerinde Kullanılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Yapılan incelemeler neticesinde uzaktan eğitimle verilen dersler için tahsil edilen materyal ücretlerinin kurum bütçesine öğrenim ücreti olarak gelir kaydedildiği, bu gelirden ek ders ve komisyon ücreti ödendiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçe ilkeleri” başlıklı 13’üncü maddesinde
g) Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır.
o) Bütçelerde, ödenekler belirli amaçları gerçekleştirmek üzere tahsis edilir.” hükümleri yer almaktadır.
2023 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “Diğer bütçe işlemleri” başlıklı 7’nci maddesinde 2547 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca tahsil edilen tutarlar ve diğer gelirlerin, yükseköğretim kurumları bütçelerine öz gelir olarak kaydedileceği, kaydedilen bu tutarlar karşılığı olarak ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine konulan ödeneklerin, gelir gerçekleşmelerine göre kullanılacağı ifade edilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 46’ncı maddesinde
“a. Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır. Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır.
…” ifadesi yer almaktadır. Aynı Kanun’un 48’inci maddesinde
Ders kitapları, bilgisayar ve elektronik ortamlarda hazırlanan eğitim-öğretim ve uzaktan öğretim ilkelerine göre oluşturulan her türlü materyalle ilgili olarak uygulanacak esaslar ve ödenecek telif hakları Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulunca belirlenir.” denilmektedir.
Yükseköğretim Kurumlarında Uzaktan Öğretime İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde
b) Ders materyali ve materyal ücreti: Uzaktan öğretim faaliyetlerinin yürütülmesi için yükseköğretim kurumlarınca basılan veya elektronik olarak internet ortamında sunulan, üretilen veya kullanılan her türlü materyali ve bunlar karşılığında öğrencilerden alınan ücreti,
d) Öğrenim ücreti: Uzaktan öğretimde öğrencilerin öğretimin karşılığı olarak ödeyeceği ve Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenen uzaktan öğretim öğrenim ücretini,
… ifade eder” hükmü, 5’inci maddesinde ise
Uzaktan öğretim kapsamında elde edilen tüm gelirler özel bütçeye gelir kaydedilir ve bu kapsamda yapılacak giderler özel bütçede bu amaçla tefrik edilen ödeneklerden karşılanır.
Uzaktan öğretim kapsamında yapılacak ek ders, sınav ücreti ve ders malzemelerinin hazırlanmasında veya dersin yürütülmesine fiilen katkıda bulunanlara yapılacak ödemelerin toplam tutarı, hiçbir şekilde tahsil edilen öğrenim ücretinin yüzde yetmişini geçemez. Bu oran, mal ve hizmet alımları ile diğer giderler dikkate alınmak suretiyle ayrılan bütçe imkânları çerçevesinde belirlenir.
.” denilmektedir.
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Ortak Derslere İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Derslerin Planlanması” başlıklı 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında:
“(3) Ortak dersler kapsamına giren dersler, tamamen yüz yüze eğitim, tamamen uzaktan eğitim veya hem yüz yüze hem de uzaktan eğitim yoluyla planlanabilir. Tamamı yüz yüze ve uzaktan eğitim yoluyla planlanan dersler için ders materyal ücreti talep edilmez. Dersin şubeleri hem yüz yüze hem de uzaktan eğitim yoluyla açılmış dersler için uzaktan eğitim şubelerine kayıt olmak için öğrencinin ders materyal ücreti yatırması gerekir. Uzaktan öğretim yoluyla yürütülecek dersler için alınacak ders materyal ücretinde, 2547 sayılı Kanunun 46’ncı maddesine göre Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenen ücretler esas alınır.” hükmü yer almaktadır.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan 2023 – 2025 Bütçe Hazırlama Rehberi’nin 3.1.3.1. “Yükseköğretim Kurumlarına İlişkin İlkeler” bölümünde “…2547sayılı Yükseköğretim Kanununun 44 üncü maddesinin (e) fıkrasının ikinci ve dördüncü bentleri gereğince uzaktan öğretim kapsamında öğrenim ücreti adı altında elde edilen gelirler, (B) işaretli cetvelde “03.1.2.45- Uzaktan Öğretimden Elde Edilen Gelirler” gelir kodunda, elektronik ortamda veya internet ortamında sunulan uzaktan öğretim materyali satışından elde edilen gelirler, (B) işaretli cetvelde “03.1.2.46- Uzaktan Öğretim Materyal Gelirleri” gelir kodunda, bu gelirlerden yapılacak giderler ise (A) işaretli cetvelde “Yükseköğretim Kurumları Uzaktan Eğitim” faaliyetinde ilgili finansman ve ekonomik kodunda izlenecektir. hükmü yer almaktadır.
2547 sayılı Kanun’un 44’üncü maddesinin e bendinde
“. Ancak, yukarıda belirtilen her türlü ödemelerin toplamı uzaktan öğretim için yatırılan toplam öğrenim ücretinin yüzde yetmişini geçemez. Uzaktan öğretim için yatırılan öğrenim ücretinin bu fıkraya göre yapılan ödemeler sonrası kalan kısmı ile elektronik ortamda veya internet ortamında sunulan uzaktan öğretim materyalinden elde edilen gelirler, ilgili birimin veya yükseköğretim kurumunun mal ve hizmet alımlarında kullanılır.” hükmü yer almaktadır. Aynı Kanunun 46’ncı maddesinde
cc
i. Öğrenci sosyal tesisleri ile faaliyetlerinden elde edilen gelirler, yükseköğretim kurumlarınca önceki yıllarda basılan süreli ya da süresiz yayınlar ile elektronik ortamda veya internet ortamında sunulan ders materyallerinden elde edilen gelirler, öğrenci katkı payı olarak tahsil edilen gelirler ile diğer gelirler; en geç tahsil edildiği ayın sonuna kadar ilgili yükseköğretim kurumu hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar, yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir. Kaydedilen bu tutarlar karşılığı olarak ilgili yükseköğretim kurumu bütçesinde öngörülen ödenekler, gelir gerçekleşmelerine göre kullandırılır. Kaydedilen ödenekler, başta öğrencilerin beslenme, barınma, sağlık, spor, kültür ve diğer sosyal hizmet giderleri olmak üzere, kalkınma planı ve programlarına uygun olarak yükseköğretim kurumunun cari, sermaye, transfer giderleri ile öğrencilerin kısmi zamanlı olarak geçici işlerde çalıştırılmasına ilişkin giderlerinde kullanılır.” hükmü yer almaktadır. Bu hükümlere göre uzaktan öğretimden elde edilen materyal gelirleri öz gelir olarak kaydedilmeli ve gider cetvelinde cari giderlerde yani mal ve hizmet alım giderlerinde kullanılmalıdır.
Üniversite Senatosunun kararı ile 2022-2023 güz döneminde örgün ve ikinci öğretim programlarındaki zorunlu ortak derslerin tercihe bağlı olarak hem örgün hem de uzaktan öğretim yoluyla verilmesi kararlaştırılmıştır. Tercihe bağlı olarak verilen ortak dersler kapsamında; materyal ücreti olarak 832.565,30 TL gelir elde edilmiştir. Tercihe bağlı derslerde sadece materyal ücreti alınabileceği ve bu ücretin de sadece mal ve hizmet alım giderlerinde kullanılabileceğine ilişkin hükümler açıktır. Buna rağmen kayıt dönemlerinde öğrencilerden alınan materyal ücretleri ve öğrenim ücreti adı altında elde edilen gelirlerin tamamının Uzaktan Öğretim Materyal Gelirlerinde bütçeleştirilerek mal ve hizmet alım giderleri kapsamında cari giderlere ödenek kaydı yapılması gerekirken, Uzaktan Öğretimden Elde Edilen Gelirler” gelir kodunda %70’i personel giderlerine, %30’u mal ve hizmet alımı gideri olacak şekilde
-Personel Gideri 582.795,71 TL
-Mal Alımları 30.000.00 TL.
-Mamul Mal Alımları 70.000.00 TL.
-Hizmet Alımları 49.769,59 TL olarak ödenekleştirildiği görülmüştür.
Bu durum neticesinde 2023 yılı içinde uzaktan eğitim materyal geliri olarak tahsil edilen tutardan 333.970,08 TL ek ders ödemesi, 235.076,54 TL komisyon ödemesi yapılmıştır.
İdare cevabında 2023 – 2024 güz döneminden itibaren uzaktan eğitim materyal geliri olarak tahsil edilen tutarların 03.01.02.46 – Uzaktan Öğretim Materyal Gelirleri gelir kodunda takip edildiği ifade edilmiştir. Her ne kadar daha sonraki dönemde tekrar etmemiş olsa da ilgili mevzuat çerçevesinde mal ve hizmet alımlarında kullanılmak amacıyla tahsil edilen tutarlardan personel giderlerinin ödenmesinin mevzuata aykırı olduğu düşünülmektedir.