|
ÖZET: 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversiteler ve döner sermaye bilimsel araştırma projeleri çerçevesinde yapılan bazı alımlarda, teknik şartnamelerde belirli marka ve model tanımlamalarının yer aldığını ortaya koymuştur. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun bir şekilde kullanılmasını zorunlu kılmakta, harcama yetkililerine de bu süreçte sorumluluk yüklemektedir. Bilimsel araştırma projeleri kapsamında gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımlarında, ilgili yönetmelik ve Bakanlar Kurulu kararları doğrultusunda, önceden belirlenen teknik şartların ve piyasa araştırmasının yapılması gerekmektedir.
Denetim bulgularında, bazı alımlarda belirli markaların patentli özelliklerinin öne çıkarıldığı, bu durumun rekabeti olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, bu tür uygulamalara son vermek amacıyla, teknik şartnamelerde daha kapsayıcı kriterlerin belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Böylece, alımlarda farklı markaların değerlendirilmesi sağlanarak, rekabetin artırılması hedeflenmektedir. Sonuç olarak, bilimsel araştırma projeleri kapsamında yapılan doğrudan temin alımlarında, teknik şartnamelerde belirli marka veya model tanımlamalarına yer verilmemesi gerektiği belirtilmiştir. Bu yaklaşım, alım süreçlerinde şeffaflık ve eşit muamele ilkesinin sağlanmasına katkıda bulunacaktır. |
BULGU: Teknik Şartnamede Marka ve Model Belirtilmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Bilimsel araştırma projeleri kapsamında doğrudan temin yöntemiyle yapılan bazı alımlarda (bilgisayar, laptop) teknik şartnamede ya marka/model belirtildiği ya da belirli bir ürünü tanımlayan özelliklere yer verildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları düzenlenmiştir.
Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesine göre harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (i) bendi ile “Gelirler ve ödeneklerin kullanımına ilişkin ilkeler” başlıklı 12’nci maddesinin (ç) bendi uyarınca ön ödeme alınarak yapılan alımlar hariç olmak üzere bilimsel araştırma projeleri kapsamında yapılacak mal ve hizmet alımına yönelik harcamalarda, 01.12.2003 tarihli ve 2003/6554 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (f) bendi ile geçici 4’üncü maddesine istinaden yürürlüğe konulan 01.12.2003 tarihli ve 6554 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Esaslar’ın “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinin ilk fıkrasıyla üniversite ve yüksek teknoloji enstitüleri, Esaslar’a göre yapılacak ihalelerde, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu tutulmuşlardır.
Esaslar’ın “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde, “Doğrudan temin” ihtiyaçların, İdare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usul olarak tanımlanmıştır.
Aynı Esaslar’ın “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesiyle “Doğrudan temin” bir ihale usulü olarak belirlenmiştir. Yine aynı Esaslar’ın “Doğrudan temin” başlıklı 21’inci maddesinde;
“Aşağıda belirtilen hallerde yaklaşık maliyet tespit edilmeden ihtiyaçlar doğrudan temin usulü ile alınabilir.
(…)
d- Yükseköğretim Kurulu tarafından, bu ihale usulünün uygulanmasına ilişkin olarak tespit edilecek parasal limiti aşmayan mal ve hizmet alımları.
(…)
(d) ve (g) bentlerinin uygulanması halinde, ihale komisyonu kurulmadan satın alma birimince piyasa araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.
(■■■)”
hükümlerine yer verilmiştir.
Buna göre; yükseköğretim kurumlarının, bilimsel araştırma projeleri ihtiyaçları doğrultusunda Esaslar’ın 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yapacakları mal ve hizmet alımlarında teknik şartları önceden belirlemeleri ve piyasa araştırması yapmaları gerekmektedir.
Yapılacak piyasa araştırmasında idareler, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla yükümlüdürler.
Konu ile ilgili olarak yapılan denetimlerde, bilimsel araştırma projeleri kapsamında bilgisayar, laptop alımı işinde teknik şartnamede marka, model belirtildiği; bazı markaların patentli işlemcilerinin, ürünün patentli teknik özelliklerinin adı beliritilmek suretiyle belirli marka ve modellerin tercih edilmesinin önünün açılarak alımın yapıldığı görülmüştür.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespite katılınmış, teknik şartnamelerde marka/model veya belli bir firma ürününe yönelik özellik ve tanımlamaların önüne geçilecek taramaların yapılacağı, talep edilecek ürünlerin teknik özelliklerini belirtirken ürünlerin seçilmesinde birçok markayı kapsayıcı teknik kriterlerin yer alması sağlanacak tedbilerin alınacağı bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak; ihalelerde rekabetin sağlanabilmesi için, bilimsel araştırma projelerinde doğrudan temin yöntemiyle yapılan satın almalara ait şartnamelerde, belli bir marka/modele veya belli bir firmaya yönelik olacak nitelikte özellik ve tanımlamalara yer verilmemesi gerekmektedir.