|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, üniversitelerin taşınmaz kiralamalarında peşin tahsil edilen kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde önemli eksiklikler tespit edilmiştir. Özellikle, bir yıldan uzun süreli kiralamalarda ilk yıl kira bedelinin peşin alınmasına rağmen, 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı’nın yeterince kullanılmadığı ve 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabı’nın tamamen devre dışı bırakıldığı görülmüştür. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, bu hesapların nasıl kullanılacağına dair net kurallar belirlemekte, peşin tahsil edilen gelirlerin doğru bir şekilde kaydedilmesini zorunlu kılmaktadır.
İncelemeler sonucunda, 2023 yılında yapılan 58 kira sözleşmesinden yalnızca 2’sinde 380 No.lu hesabın kullanıldığı, diğer tahsilatların ise doğrudan 600 Gelirler Hesabı’na kaydedildiği belirlenmiştir. Bu durum, peşin alınan kiraların gelecek aylara ve yıllara isabet eden tutarlarının doğru bir şekilde izlenememesi nedeniyle muhasebenin dönemsellik ilkesinin ihlaline yol açmaktadır. Kamu İdaresi, bu bulgulara katıldığını ve mevzuata uygun kayıtların yapılacağına dair bilgi vermiştir. Sonuç olarak, üniversitelerin peşin tahsil edilen kira gelirlerinin, cari yıl ve gelecek yıla ait tutarlarının muhasebe kayıtlarında 380 ve 480 No.lu hesaplar aracılığıyla takip edilmesi gerekmektedir. Bu uygulama, muhasebenin temel ilkelerinden biri olan dönemsellik ilkesinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Peşin Tahsil Edilen Kira Gelirlerinde Dönem Ayırıcı Hesapların Kullanılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversitenin taşınmaz kiralamalarının, bir yıldan fazla süreli kiralama işlemi olmasına ve ilk yıl kira bedelinin tamamının veya üç aylık döneminin peşin alınmasına rağmen dönem ayırıcı hesaplardan 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabının mevcudu tam yansıtmadığı, 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabının ise kullanılmadığı görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin, 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ilişkin açıklamaların yapıldığı 296’ncı maddesinde; gelecek aylara ait gelirler hesabının içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirler ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Yine bu hesabın işleyişinin açıklandığı 298’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde; peşin tahsil edilen gelirlerin içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600 Gelirler Hesabına, sonraki aylarda tahakkuk ettirilmesi gereken kısmının bu hesaba; içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak; tahsil edilen tutarın tamamının 100 Kasa Hesabı veya 102 Banka Hesabı yada ilgili diğer hesaplara borç, diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Mevzuat hükümleri uyarınca kira bedellerinin yıllık peşin tahsil edildiği durumlarda; o yılı ilgilendiren kira gelirlerinin 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, gelecek yılı ilgilendiren tutarların ise 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede; 2023 yılında imzalanan veya devam eden, üçer aylık/yıllık peşin kira tahsili öngörülen 58 kira sözleşmesinin sadece 2’sinden yapılan tahsilat (96.700,00 TL) için 380 No.lu hesabının kullanıldığı, diğer kira sözleşmelerine bağlı tahsilatların (2023 yılında 600.03.0601.99 Diğer taşınmaz kira gelirleri hesabına 2.247.116,14 TL kayıt yapılmış olup bu tutarın 796.850,00 TL’lik kısmı ATM’ler için bankalardan peşin alınan yıllık kira bedelidir) ise söz konusu dönem ayırıcı hesaplar kullanılmadan doğrudan 600 Gelirler Hesabına kaydedilerek muhasebeleştirildiği görülmüştür.
2023 yılında, bir yıllık kiranın tamamının veya üç aylık döneminin tahsil edildiği peşin kira gelirlerinin 600 Gelirler Hesabına kaydedilmesi, peşin yatırılan kiraların gelecek aylara ve yıllara isabet eden tutarlarının belirlenmemesi neticesinde muhasebenin temel ilkelerinden olan dönemsellik ilkesi ihlal edilmektedir.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespite katılınmış, mevzuata uygun olarak muhasebe kayıtlarının yapılacağı bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak, kira gelirlerinin tamamı veya üç aylık dönemi Üniversite tarafından peşin olarak tahsil edilen işletmelerin kiralarının cari yıl ve gelecek yıla isabet eden tutarlarının muhasebenin temel ilkelerinden olan dönemsellik ilkesi ve Yönetmelik’e uygun olarak 380 ve 480 No.lu hesaplarda takip edilmesi gerekmektedir.