Kira Gelirlerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Kira Gelirlerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Peşin tahsil edilen kira gelirlerinin ilgilisine göre 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler veya 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesaplarında muhasebeleştirilmediği, içinde bulunulan aya ilişkin tutar yerine sözleşme bedelinin tamamının 600 Gelirler Hesabına kaydedildiği ve zamanında tahsil edilmediği için hukuk birimine bildirilen kira alacaklarının 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında izlenmediği görülmüştür.
Peşin Tahsil Edilen Kira Gelirlerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi
Üniversite tarafından peşin tahsil edilen kira gelirlerinin ilgisine göre 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı ile 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabında takip edilmediği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 296’ncı maddesinde; bu hesabın, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 347’nci maddesinde ise; bu hesabın, dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Denetimlerde, Üniversite tarafından peşin tahsil edilen kira gelirlerinin dönemine göre 380 veya 480 No.lu hesaplarda takip edilmediği, bunun yerine 120 ve 220 Gelirlerden Alacaklar hesaplarına kaydedildiği tespit edilmiştir.
Kira Gelirlerinin Tahakkuk Eden Tutar Yerine Sözleşme Bedeli Üzerinden Gelirler Hesabına Kaydedilmesi
Kira sözleşmesinin başlangıcında sözleşme bedelinin tamamı üzerinden gelir kaydı yapıldığı görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 298’inci maddesinde; peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600 Gelirler Hesabına, sonraki aylarda tahakkuk ettirilmesi gereken kısmının ise 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin de 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Buna göre kira gelirlerinin; üç aylık, yıllık veya daha uzun bir döneme ilişkin olarak peşin tahsil edilmesi durumunda, sadece içinde bulunulan aya ilişkin tutarın gelirler hesabına kaydedilmesi mümkün olduğundan gelecek aylara ve dönemlere ilişkin tutarların gelirler hesabına kaydedilmesine imkan bulunmamaktadır.
Denetimlerde, sözleşme bedelinin tamamının 120 ve 220 No.lu hesaplara borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedildiği tespit edilmiştir. Bu uygulama ile henüz tahakkuk etmemiş kira alacakları için de gelir kaydı yapılmak suretiyle gelecek faaliyet döneminin gelirleri, dönemsellik ilkesine aykırı olarak içinde bulunulan dönemin geliri olarak muhasebeleştirilmiş ve raporlanmıştır.
Kira gelirlerinin bu şekilde muhasebeleştirilmesi; içinde bulunulan aya ait olmayan ve henüz tahakkuk etmemiş kira tutarlarının, 600 Gelirler hesabına kaydedilmesiyle Faaliyet Sonuçları Tablosunun, 220 Gelirlerden Alacaklar Hesabına kaydedilmesi suretiyle de Bilançonun 17.203.372,66 TL hatalı bilgi vermesine yol açmıştır.
Vadesinde Tahsil Edilmediği İçin Takibe Alınan Kira Gelirlerinin, Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında İzlenmemesi
Sözleşmesinde öngörülen vade tarihi itibarıyla tahsilatı sağlanmadığı için takibe alınan kira geliri alacaklarının, 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında izlenmediği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 54’üncü maddesinde; bu hesabın mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, diğer gelirler ve sermaye gelirlerinden ortaya çıkan alacaklardan takibe alınan tutarlar ile bunlardan yapılan tahsilat, tecil ve terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı,“Hesabın işleyişi” başlıklı 56’ncı maddesinde ise takibe alınan alacakların, bu hesaba borç, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Denetimlerde, sözleşmesinde öngörülen vadesinde ödenmediği için ilgili servis tarafından tahsil ve takibi amacıyla Hukuk Müşavirliğine bildirilen kira alacaklarının 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak, 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedilerek takip kayıtlarının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Bu durum, tahsili gerçekleşmeyen ve icra konusu olan kira alacaklarının, 2023 yılı Bilançosunda 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının olması gerekenden 274.498,51 TL fazla, 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının da bu tutar kadar eksik gösterilmesine sebebiyet vermiştir.
Kamu İdaresi cevabında, kiraya verilen taşınmazlara ait peşin tahsil edilen gelirlerin bulguda öngörüldüğü şekilde muhasebeleştirilmesine ve düzeltme kayıtlarının yapılmasına başlanıldığı, vadesinde tahsile edilemediği için Hukuk Müşavirliğine bildirilen kira alacaklarının ise Strateji Dairesi Başkanlığına bildirilmesini müteakip Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına kayıt işlemlerinin 2024 yılından itibaren yapılacağı bildirilmiştir.
Sonuç olarak kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde;
-Peşin tahsil edilenlerin 380/480 No.lu Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler hesaplarında izlenmesi, bu tutarlar için 120/220 Gelirlerden Alacaklar hesaplarına kayıt yapılmaması, sadece içinde bulunulan ay için 600 Gelirler Hesabına gelir kaydı yapılması,
– Sözleşmesindeki son ödeme tarihi itibarıyla tahsil edilmeyen kira alacaklarının, aylık olarak 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydı yapılması, bunlardan takibe alınanların 120 No.lu Hesaptan çıkarılarak 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedilmesi,
gerekmektedir.