Mal Alımı İhalelerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Mal Alımı İhalelerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

2022/1377201 İhale Kayıt Numaralı “Hitit Üniversitesi Kuzey Kampüs Çevre Düzenlemesine İlişkin Ağaç Alımı” işi ile 2023/280362 İhale Kayıt Numaralı “Kuzey Kampüs Yol ve Yeşil Alanlara İlişkin Ağaç ve Bitki Örtüsü Temini” işinde malın tesliminden önce idareye sunulması gereken belgelerin bulunmadığı ve firmaların ortakları hakkında yasaklılık sorgulamasının yapılmadığı tespit edilmiştir.
a- Yüklenici firma tarafından 4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olmadığına dair belgelerin malın tesliminden önce Üniversiteye sunulmaması.
4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin 4’üncü fıkrasında ihale dışı bırakılması gereken istekliler sayılmaktadır. Buna göre;
-İflas eden, tasfiye halinde olan, işleri mahkeme tarafından yürütülen, konkordato ilân eden, işlerini askıya alan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan,
-İflası ilân edilen, zorunlu tasfiye kararı verilen, alacaklılara karşı borçlarından dolayı mahkeme idaresi altında bulunan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan,
-Türkiye’nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan,
-Türkiye’nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş vergi borcu olan,
-İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, mesleki faaliyetlerinden dolayı yargı kararıyla hüküm giyen,
-İhale tarihi itibariyle, mevzuatı gereği kayıtlı olduğu oda tarafından mesleki faaliyetten men edilmiş olan,
isteklilerin ihale dışı bırakılması gerekmektedir.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhale dışı bırakılma” başlıklı 50’inci maddesinin ikinci fıkrasında ihale üzerinde kalan istekliden, Kanun’un 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olmadığına dair belgelerin sözleşme imzalanmadan önce istenilmesinin zorunlu olduğu belirtilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 18.5.4. maddesinde 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (b), (c) ve (f) bentlerine göre pazarlık usulü ile ihale edilen mal alımlarında, idari şartnamede, malın sözleşme yapma süresi içinde teslim edilmesi ve kesin kabulünün yapılması durumunda sözleşme imzalanmayacağının belirtilmesi durumunda, ihale üzerinde kalan isteklinin ihale tarihi itibarıyla 4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olmadığına dair belgeleri malın tesliminden önce idareye sunması gerektiği düzenlenmiştir.
Yapılan denetimde; “Hitit Üniversitesi Kuzey Kampüs Çevre Düzenlemesine İlişkin Ağaç Alımı” ve “Kuzey Kampüs Yol ve Yeşil Alanlara İlişkin Ağaç ve Bitki Örtüsü Temini” işlerinde yüklenici firma tarafından 4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olmadığına dair belgelerin Üniversiteye hiç sunulmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer verilen tespite katilinmiş, bundan sonra yapılacak ihalelerde bu hususa dikkat edileceği ve söz konusu belgelerin mal tesliminde de kontrol edileceği bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak; yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca ihale üzerinde kalan isteklilerden ihale tarihi itibarıyla 4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olmadığına dair belgelerin malın tesliminden önce istenilmesi gerekmektedir.
b- Firmaların ortakları hakkında yasaklılık kontrolünün yapılmaması.
4734 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesinin sekizinci fıkrasında, ihale kararlarının ihale yetkilisince onaylanmadan önce idarelerin, ihale üzerinde kalan istekli ile varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını Kamu İhale Kurumundan teyit ederek buna ilişkin belgeyi ihale kararına eklemek zorunda oldukları belirtilmiştir. Buna göre yasaklılık kontrolüne dair belge alınmadan ihale sürecinin tamamlanması mümkün değildir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 30.5.2.maddesinde de;
Başvuru veya ihale tarihi itibariyle tüm aday ve istekliler için, ihale kararı ihale yetkilisince onaylanmadan önce ihale üzerinde kalan istekli ve varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi için, sözleşmenin imzalanacağı tarihte ise sadece ihale üzerinde kalan istekli için ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının sorgulanacağı ve Kurumdan teyit ettirileceği,
Yasaklılık teyidi yapılırken aday ve istekliler ile bunların şahıs şirketi olmaları halinde tüm ortakları, sermaye şirketi olmaları halinde sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortakları ve hisseleri toplamı şirket sermayesinin yarısından fazlasını teşkil eden ortakları ile başvuru veya teklifi ya da sözleşmeyi imzalayan, başka bir ifade ile ihaleye katılan vekil ve temsilcilerinin de ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının sorgulanacağı ve Kurumdan teyit ettirileceği,
düzenlenmiştir.
Yapılan denetimde; “Hitit Üniversitesi Kuzey Kampüs Çevre Düzenlemesine İlişkin Ağaç Alımı” ve “Kuzey Kampüs Yol ve Yeşil Alanlara İlişkin Ağaç ve Bitki Örtüsü Temini” işlerinde yasaklılık sorgulamasının yalnızca firmalar hakkında yapıldığı, bu firmaların sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortakları ve hisseleri toplamı şirket sermayesinin yarısından fazlasını teşkil eden ortakları hakkında ise yasaklılık kontrolünün yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer verilen tespite katılınmış, bundan sonra yapılacak ihalelerde bu hususa dikkat edileceği ve yasaklılık sorgulamasının eksiksiz bir şekilde yerine getirileceği bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak; ihale kararları ihale yetkilisince onaylanmadan önce, sermaye şirketi olan isteklilerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortaklarının ve hisseleri toplamı şirket sermayesinin yarısından fazlasını teşkil eden ortaklarının ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının kontrol edilmesi gerekmektedir.