|
ÖZET: İTÜ Anıtı’nın tasarım yarışması çerçevesinde ihale edilmemesi, 2023 yılı Sayıştay denetim raporlarında ele alınmıştır. Üniversitenin 250. kuruluş yıl dönümü için yaptırılan bu anıt, Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesinin (a) bendine dayanarak, yalnızca tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanabileceği gerekçesiyle doğrudan temin yöntemiyle alınmıştır. Ancak, 4734 sayılı Kanun’un 23. maddesi, idarelerin mimarlık ve güzel sanat eserleri gibi projeler için rekabetçi bir ortam sağlamak amacıyla tasarım yarışmaları düzenleyebileceğini belirtmektedir.
Yönetmelik hükümleri gereğince, güzel sanat eserlerinin alımında tasarım yarışması yapılması zorunludur. Bu süreçte idare, yarışmanın türünü, konusunu ve jüriyi belirleyerek şartnameleri hazırlamalıdır. Ancak, İTÜ Anıtı’nın alımında, tasarım ve imalatın tek bir işlem olarak değerlendirilmesi nedeniyle doğrudan temin yöntemi tercih edilmiştir. İlk başta planlanmamış olan bu anıtın yapım sürecinin zamanında yetişmeyeceği düşünülerek bu yöntem seçilmiştir. Yine de, Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesi gereği, idarelerin alımlarını zamanında gerçekleştirmesi esastır. Kamu kaynaklarının harcanmasında mevcut mevzuat hükümlerine uyulması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu nedenle, şeffaflık ve rekabetin sağlanması amacıyla, benzer alımların ihale yoluyla gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Kuruluş Yıl Dönümü Nedeniyle Yaptırılan İTÜ Anıtının Tasarım Yarışması Kapsamında İhale Edilmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversitenin 250. Kuruluş Yıl Dönümü için yaptırılan İTÜ anıtının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ifade edilen “İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi” kapsamında alındığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tasarım yarışmaları” başlıklı 23’üncü maddesinde “İdareler gerekli gördükleri mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel tasarım projeleri, şehir ve bölge plânlama ve güzel sanat eserleri ile ilgili bir plân veya tasarım projesi elde edilmesine yönelik olarak, ilgili mevzuatında belirlenecek usul ve esaslara göre rekabeti sağlayacak şekilde ilân yapılmak suretiyle, jüri tarafından değerlendirme yapılmak üzere ödüllü veya ödülsüz yarışma yaptırabilir.” denilmek suretiyle güzel sanat eserlerinin tasarım yarışması şeklinde ihalesi yapılmak suretiyle alımı yapılması şeklinde bir hüküm getirilmiştir.
Kanun’un söz konusu maddesine dayanılarak çıkarılan Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Mühendislik, Kentsel Tasarım Projeleri, Şehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanat Eserleri Yarışmaları Yönetmeliği’nin birinci maddesine göre güzel sanat eserlerini tasarım alım işlerinin bu Yönetmelik kapsamında ihale edilmesi gerekmektedir. Söz konusu Yönetmelik hükümlerine göre, idare alımını gerçekleştirmek istediği güzel sanat eserine ilişkin olarak yarışma şeklini, türünü ve konusunu belirleyecek, jüriyi tespit edecek, yarışma şartnamesini veya ön seçim şartnamesini hazırlayacak ve bu şekilde eser sahiplerini belirleyip yarışmayı neticelendirecektir.
Ancak, Üniversite tarafından yaptırılan İTÜ Anıtı eser alım işinde tasarım imalatla birlikte tek bir alım olarak değerlendirilmiş ve söz konusu işi yapabilecek tek bir kişinin bulunduğu varsayılarak Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında alım doğrudan temin usulü ile gerçekleştirilmiştir.
Her ne kadar söz konusu anıtın yapım işi, 250. Kuruluş Yıl Dönümü kapsamında ilk başta planlanmamış ve o nedenle de ihale sürecinin yetişmeyeceği öngörüldüğünden doğrudan temin yöntemiyle alımı yapılmışsa da, 4734 sayılı Kanun’un “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddenin b fıkrasında öngörülen ödeneklerin kullanılmasına imkan verecek süre dikkate alınarak, idarelerce ihalelerin zamanında yapılması esastır. Dolayısıyla her ne suretle olursa olsun Kanun’da belirtilen istisnai durumlar hariç kamu kaynağının harcanmasında meri mevzuat hükümleri çerçevesinde kalınması gerektiği değerlendirilmektedir.
İdarenin alımlarda şeffaflığı ve rekabeti temin etmek amacıyla, bu tür alımları 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmek suretiyle gerçekleştirmesi gerekmektedir.