|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite ve döner sermaye işletmelerinin mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemini kullandığını ortaya koymuştur. Bu yöntem, ihtiyaçların belirli ihale usullerine tabi olmaksızın, ilan ve teminat gerektirmeksizin, yetkilendirilmiş kişiler tarafından piyasa fiyat araştırması ile karşılanmasını sağlamaktadır. Ancak doğrudan temin, bir ihale usulü olarak kabul edilmemektedir ve yalnızca belirli parasal limitler dâhilinde uygulanabilmektedir.
Kanunun 22’nci maddesi, Kamu İhale Kurumu tarafından güncellenen tutarların altında kalan mal ve hizmet alımlarının doğrudan temin yoluyla yapılmasına olanak tanımaktadır. Ancak, bu limitlerin aşılması durumunda, ihtiyaçların ihale yoluyla temin edilmesi zorunludur. Ayrıca, Kanun’un 5’inci maddesi, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla alımların kısımlara bölünmesini yasaklamaktadır. 2023 yılı içinde 216 doğrudan temin işlemi ile toplam 13.182.081,22 TL’lik alım gerçekleştirilmiştir. Kamu idaresi, bu bulgular ışığında döner sermaye birimlerinin uyarıldığını ve gelecekte satın alma işlemlerinin daha dikkatli bir şekilde yürütüleceğini belirtmiştir. Dolayısıyla, döner sermaye işletmelerinin mal alımlarında 4734 sayılı Kanun’un hükümlerine tam uyum sağlanması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Mal Alımına Yönelik İhtiyaçların Kısımlara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yoluyla Karşılanması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Döner Sermaye İşletmesi tarafından mal ve hizmet alımlarının temel ihale usulleri yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği görülmüştür.
Doğrudan temin; ihtiyaçların, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 18’inci maddesinde sayılan (açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık ihale usulü) ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlilik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasa fiyat araştırması yapılarak temin edilmesidir.
Yukarıda da açıkça ifade edildiği üzere doğrudan temin bir ihale usulü değildir. Doğrudan temin ile 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinde belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında idarelere kolaylık sağlanması amaçlanmıştır. Bu nedenle bazı alımların belirlenen parasal limitler dâhilinde bu maddeye göre yapılması istisnai bir durumdur. 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen ve Kamu İhale Kurumu tarafından güncellenen tutarı aşmayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin idarelerce temin edilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu bentte belirlenen parasal limitlere bağlı olarak yapılacak ihtiyaç teminlerinde, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda öngörülen parasal limitin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekmektedir.
Öte yandan anılan Kanun’un 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır. 2023 yılı içerisinde 216 doğrudan temin ile 13.182.081,22 TL alım yapılmıştır.
Dolayısıyla 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesi 1’inci fıkrası (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki işlerin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temini, Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu idaresi cevabında; Rektörlükçe bulgu konusu hakkında döner sermaye birimlerinin uyarıldığı, bundan böyle satın alma işlemlerinin titizlikle takip edilerek bulgu konusunun gereğinin yerine getirileceği belirtilmiştir.
Döner Sermaye İşletmesi tarafından mal alımlarının temininde, 4734 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine uyumun sağlanması gerekmektedir.