|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite ve döner sermaye işletmesinde çalışan daimi işçilerin yıllık ücretli izinlerini düzenli bir şekilde kullanmadığını ve birikmiş izin sürelerinin mevcut olduğunu ortaya koymuştur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50. maddesi, çalışanların dinlenme hakkını güvence altına alırken, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53. maddesi, işçilerin yıllık ücretli izin hakkının vazgeçilemez olduğunu belirtmektedir. İşçilerin her yıl izin kullanma hakkı bulunmakta ve bu izinlerin birikmesine izin verilmemektedir.
Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği, işverenin izin sürelerini belirleme yetkisini tanırken, işçilerin izin taleplerinin de dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, bazı işçilerin emeklilik döneminde kullanılmayan izinlerin ücretini alacak olmaları, izin kullanma alışkanlıklarını olumsuz etkileyebilmektedir. 2023 yılı itibarıyla yapılan incelemelerde, 238 işçinin toplamda 3706 gün birikmiş izni olduğu saptanmıştır. Kamu idaresi, döner sermaye birimlerinde çalışan personelin izinlerini yıl içinde kullanmalarını sağlamak amacıyla uyarılarda bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, birikmiş yıllık izinlerin kullandırılması, hem Anayasa’ya hem de İş Kanunu’na uygun bir uygulama olarak önem arz etmektedir. Bu bağlamda, işçilerin yıllık izin haklarının etkin bir şekilde kullanılması gerekmektedir. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Döner Sermaye İşletmesinde çalışan daimi işçilerin yıllık izinlerini düzenli kullanmadığı ve birikmiş ücretli izinlerinin bulunduğu tespit edilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Çalışma Şartları ve Dinlenme Hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.” denilmektedir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun; “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53 üncü maddesinde; “İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez”, “Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde; “İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir” denilmektedir.
Aynı Kanun’un 54’üncü maddesinde, işçinin her hizmet yılına karşılık sonraki yılda izin kullanacağı belirtilmiş olup, yıllık ücretli izinlerin kullanılmayıp biriktirilmesine izin verilmemiştir.
Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde; “İşveren veya işveren vekilleri, bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinde belirtilen izin kurulu veya 18’inci maddeye dayanılarak bunun yerine geçenlere danışmak suretiyle işyerinde yürütülen işlerin nitelik ve özelliklerine göre, yıllık ücretli izinlerin, her yılın belli bir döneminde veya dönemlerinde verileceğini tayin edebilir. Bunu işyerinde ilan eder.” denilmektedir.
İşçinin her yıl yıllık ücretli izin kullanma hakkı vardır. Yıllık izin hakkı, bir dinlenme iznidir. Bu izin, işçinin beden ve ruh sağlığı için gereklidir. Bir yıl boyunca çalışan işçinin yıllık izin kullanması, beden ve ruh sağlığı açısından büyük önem taşır. Bu nedenle işçi ve işveren, yıllık izin hakkından feragat edemez.
Yıllık izni kullandırma zamanını belirlemek işverenin yönetim yetkisi kapsamındadır. Bazı dönemlerde iş yoğunluğu azalmaktadır. İdare, işleri aksatmayacak şekilde toplu izin uygulayabilir, tüm izni bir anda kullandırabileceği gibi, karşılıklı anlaşma ile aylara da bölebilir. Yıllık ücretli izinler işçinin talebi ile verilmekle birlikte, Yönetmeliğin 8’nci maddesinde ifade edildiği gibi “İzin kurulu veya işveren, işçinin istediği izin kullanma tarihi ile bağlı değildir. Ancak, izin sıra ve nöbetleşmesini göstermek üzere söz konusu kurulca düzenlenecek çizelgeler işçinin talebi ve iş durumu dikkate alınarak hazırlanır.”
Kullanılmayan izinler; işçi emekli olduğunda veya iş sözleşmesi son bulduğunda ücrete dönüşmektedir. Ödeme son ücret üzerinden yapılacağından, işçiye toplam daha yüksek meblağ ödenmektedir. Bu nedenle, işçiler emekli olunca kullanmadığı izinlerin de parasını alacağı için, izin kullanmamakta, idare de buna izin vermektedir. Kurumun mali yükünü ileriki dönemlerde arttıracak olan bu uygulamanın, gerek Anayasa’ya gerekse İş Kanunu’nun emredici düzenlemelerine aykırılık oluşturduğu açıktır.
Yapılan incelemede; 238 işçinin 2023 ve öncesinde 3706 gün birikmiş izni olduğu, 2650 gün izin kullanmayan 11 işçi ve 1-25 gün izin kullanmayan 227 işçi bulunduğu görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında; Rektörlükçe döner sermaye birimlerinin eleştiri konusunda uyarıldığı ve döner sermaye işletmesinde daimi işçi olarak çalışan personelin izinlerinin yıl içerisinde kullanmalarının sağlanacağı, ertesi yıla birikmiş ücretli izin bırakılmayacağı belirtilmiştir.
Döner sermayede daimi işçi olarak çalışan personel tarafından kullanılmayıp biriktirilmiş yıllık ücretli izinlerin kullandırılması sağlanmalıdır.