|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Diş Hekimliği Fakültesi Döner Sermaye Saymanlığı bütçesinden gerçekleştirilen mal ve hizmet alım ihale süreçlerinde yaklaşık maliyetin mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlenmediğini ortaya koymuştur. İncelemeler, önceki dönem sözleşme fiyatlarının dikkate alınmadığını ve bu durumun yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanmasına yol açabileceğini göstermektedir. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, idarelerin piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak önceki yıl fiyatlarını güncelleyerek yaklaşık maliyet hesaplaması yapmalarını önermektedir. Ancak, bu uygulamanın yeterince dikkate alınmadığı anlaşılmaktadır.
Ayrıca, aşırı sapma gösteren fiyat bildirimlerinin değerlendirmeye alınması da dikkat çekici bir bulgudur. İhalelerde, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan bu tür teklifler, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara neden olabilmektedir. İlgili yönetmelikler, bu tür fiyatların değerlendirme dışı bırakılmasını ve gerekçelerinin hesap cetvelinde belirtilmesini şart koşmaktadır. Kamu İdaresi, bu bulgular doğrultusunda gelecekte yaklaşık maliyetin, önceki dönem sözleşme fiyatları dikkate alınarak hesaplanacağını ve hatalı fiyat bildirimlerinin değerlendirmeye alınmayacağını taahhüt etmiştir. Sonuç olarak, ihale süreçlerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için belirtilen hususların dikkate alınması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yaklaşık Maliyetin Mevzuat Hükümleriyle Uyarlı Şekilde Belirlenmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Diş Hekimliği Fakültesi Döner Sermaye Saymanlığı bütçesinden gerçekleştirilen mal ve hizmet alım ihale süreçleri üzerinde yapılan incelemede; yaklaşık maliyetin belirtilen mevzuat hükümleriyle uyarlı olmadığı tespit edilmiştir.
a) Yaklaşık Maliyet Hesaplamasında Önceki Dönemler Sözleşme Fiyatlarının Dikkate Alınmaması
Yaklaşık maliyet bedelinin tespitinde bir önceki yıl sözleşme fiyatlarının değerlendirmeye alınmadığı görülmüştür.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanması başlıklı 8’inci maddesinde; idarelerin alımın niteliğini ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak bu maddenin (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyet hesaplaması yapacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; idare, alım konusu mal ile ilgili daha önceki dönemlerde alım yapmış ise bu alımlarda ortaya çıkan sözleşme bedellerinin, endeks veya Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan ilgili endekslerden uygun olanının kullanılmak suretiyle güncellenerek yaklaşık maliyetin hesaplanabileceği belirtilmiştir. Döviz ile yapılmış olan alımlarda ise TCMB döviz alış kuru veya çapraz kur üzerinden fiyatlar güncellenerek yaklaşık maliyet hesap edilebileceği belirtilmiştir. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde de benzer düzenleme bulunmaktadır.
Her ne kadar Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği yaklaşık maliyetin hesaplanmasında idarelere farklı seçenekler sunmuş ve takdir yetkisi tanımış olsa da; yaklaşık maliyet hesaplaması yapılırken özellikle piyasadan yeterli düzeyde teklif alınamayan durumlarda önceki senelerde sözleşmeye yansıyan fiyatları güncellemek suretiyle kullanılması uygun olur. Zira yaklaşık maliyet oluşturulması kapsamında yazılan idare yazılarına dönüş sağlanarak yeterli sayıda teklif alınamaması genel bir problem olduğu anlaşılmaktadır.
Önceki yıllarda alım konusu ile ilgili sözleşme fiyatlarının yaklaşık maliyetin tespitinde değerlendirmeye tabi tutulmaması, yaklaşık maliyetin gerçek piyasa fiyatlarının üzerinde belirlenmesine ve yaklaşık maliyetlerin hatalı hesaplanmasına neden olabileceği değerlendirilmektedir.
b) Yaklaşık Maliyetin Tespitinde Aşırı Sapma Gösteren Tekliflerin Değerlendirme Dışında Tutulmaması
Mal ve hizmet ihalelerine ilişkin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, hatalara sebep olabilecek gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan aşırı sapma gösteren fiyat bildirimlerinin değerlendirmeye alındığı tespit edilmiştir.
Mal Alımı ve Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin 8’inci maddesinde; İdare yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek katma değer vergisi hariç fiyat bildirilmesini ister. Ancak, idare, gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılan her tür bilgi ve belgeye hesap cetveli ekinde yer verilir. Değerlendirmeye alınmayan fiyat bildirimleri ile proforma faturaların değerlendirmeye alınmama gerekçeleri de hesap cetvelinde gösterilmesi gereklidir. Benzer düzenleme Hizmet Alımları İhale Yönetmeliğinde de bulunmaktadır.
Yaklaşık maliyetin tespitinde gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan, aşırı sapma gösteren teklifler ile proforma faturaların, gerekçesinin de belirtilmesi suretiyle, değerlendirme dışında tutulması gerekmektedir.
Kamu İdaresi her iki bulgu konusuna katılmış olup yaklaşık maliyetin mevzuat hükümleriyle uyarlı şekilde belirlenmesi maddesi kapsamında; bundan böyle yaklaşık maliyetin önceki dönemler sözleşme fiyatları dikkate alınarak hesaplanacağını ve hatalara sebep olabilecek gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan aşırı sapma gösteren fiyat bildirimlerinin ise değerlendirmeye alınmayacağını belirtmiştir.
Sonuç olarak ihale sürecinin sağlıklı ve ihale ilkelerine uyarlı şekilde işletilmesi için bulguda belirtilen hususların dikkate alınması gerektiği değerlendirilmektedir.