|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Hacıbektaş Veli Üniversitesi’ne ait çeşitli inşaat projelerinde iş artış ve azalışlarının hesaplanmasında yeni fiyat tespitinin hatalı yapıldığını ortaya koymuştur. İncelenen projeler arasında Ağız Diş Sağlığı Dönüşüm İşi, Gülşehir Sosyal Bilimler Yüksekokulu Doğalgaz Dönüşümü İşi ve Eğitim Binaları Büyük Onarımı İşleri bulunmaktadır. İş artışları, sözleşme bedelinin %10’una kadar izin verilen oranlar dahilinde gerçekleştirilmiş, ancak yeni fiyatların belirlenmesinde gerekli kriterler göz ardı edilmiştir.
Yapım işleri genel şartnamesinin 21. maddesi, iş artış ve eksilişlerine dair düzenlemeleri içermektedir. Bu kapsamda, iş artışlarının yasal sınırlar içinde olup olmadığının belirlenmesi için rayiçler üzerinden hesaplama yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Ancak, uygulamada resmi rayiçlerin %90’ını geçmeyecek şekilde fiyatlandırma yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, sözleşmenin uygulanması sırasında kamu zararına yol açabileceği gibi, hukuki açıdan da sorunlar yaratmaktadır. Kamu İdaresi, gelecekteki süreçlerde yeni fiyat belirleme aşamasında birim fiyat üzerinden %90 kontrolüne özen gösterileceğini belirtmiştir. Ancak, mevcut uygulamalarda bu kontrol mekanizmasının yeterince sağlanmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, iş artış ve eksilişleri için belirlenen fiyatların dikkatlice hesaplanması, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İş Artış ve Azalışlarına İlişkin Mukayeseli Hesaplar Yapılırken Yeni Fiyat Tespitinin Hatalı Yapılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Hacıbektaş Veli Üniversitesinin Fakülte Binası Ağız Diş Sağlığı Dönüşüm İşi, Erişebilirlik Yapım İşi, Gülşehir Sosyal Bilimler Yüksek Okulu Doğalgaz Dönüşümü İşi, Spor Bilimleri Fakültesi, Mekanik Havalandırma Tadilatı İşi, 2022 Yılı Eğitim Binaları Büyük Onarımı İşi ve 2023 Yılı Eğitim Binaları Büyük Onarımı İşlerinde çok küçük miktarlarda olmakla birlikte iş artış ve azalışları yapılmıştır. Bu artış ve azalışlara ilişkin mukayeseli hesaplar yapılırken, yeni fiyat tespitinin hatalı yapıldığı görülmüştür.
Yapım işleri genel şartnamesinin 21’inci maddesinde iş artış ve eksilişlerine ilişkin düzenleme yapılmış olup, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una kadar oran dahilinde iş artışına izin verilmiştir. Aynı maddenin 6’ncı ve 7’nci fıkraları şu şekilde düzenlenmiştir:
“(6) (Ek fıkra: 08/08/2019-30856 R.G./27. md., yürürlük: 18/08/2019) Sözleşmede bulunmayan ve ihale tarihi itibarıyla fiyatı tespit edilemeyen işlerin yaptırılması suretiyle iş artışı yapılmasının öngörülmesi halinde, iş artışının yasal sınırlar içerisinde olup olmadığının tespiti için, iş artışının uygulandığı aya ait rayiçler/fiyatlar üzerinden 22 nci maddeye göre belirlenen yeni birim fiyat ile hesaplanan toplam iş artış tutarı, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslara göre uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek ihale tarihi itibarıyla hesaplanır. Fiyat farkı verilmesi öngörülmeyen işlerde, iş artışının yasal sınırlar içerisinde olup olmadığına dair hesaplamada uygulama ayı ile ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksleri oranı esas alınır.
(7) (Ek fıkra: 08/08/2019-30856 R.G./27. md., yürürlük: 18/08/2019) Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınarak ihale edilen işlerde iş eksilişinin gerekli olduğu durumlarda, iş eksilişinin ihale tarihi itibarıyla tutarı, altıncı fıkradaki esaslar doğrultusunda hesaplanır.”
İş artışı yapılması durumunda, anahtar teslimi götürü bedel işlerde herhangi bir iş kaleminin sözleşmede fiyatının bulunması mümkün olmadığından, madde hükmünden yeni fiyat belirlenmesi zorunluluğu anlaşılmaktadır. Yeni fiyatın nasıl tespit edileceği ise Yapım işleri genel şartnamesinin 22’nci maddesinde düzenlenmiştir.
22’nci maddeye göre:
“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit (Değişik ibare: 08/08/2019-30856R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) edilir…
(5) (Değişik fıkra: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemez.
(7) (Ekfıkra: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) 12 nci maddenin dördüncü fıkrasına göre gerçekleştirilen proje değişikliğine bağlı olarak iş eksilişinin ortaya çıktığı durumlarda, iş eksilişi kapsamına giren imalatların fiyatının hesaplanmasında, bu maddede yer alan yeni fiyatın tespitine ilişkin hükümler uygulanır.”
Kamu İdaresi cevabında, bundan sonraki süreçlerde söz konusu iş artışı ve eksilişleri için yeni fiyat belirlenme aşamasında birim fiyat üzerinden %90 kontrolü yapılmasına azami dikkat gösterileceği ifade edilmiştir.
Buna göre yeni fiyat belirlenirken bulunacak tutar, yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemez. Oysa söz konusu işlerde iş artışı ve eksilişleri için fiyat belirlenirken resmi rayiçler kullanılmış, resmi rayiçlerin %90’ını geçmeyecek şekilde hesap yapılmamıştır. Bu durum sözleşmenin uygulanması sırasında kamu zararına sebep olabileceği gibi, hukukilik yönünden de sakıncalıdır.