|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite ve döner sermaye taşınmazlarına yönelik yapılan değer artırıcı harcamaların, ilgili varlıkların kayıtlı değerlerine eklenmediğini ortaya koymuştur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, maddi duran varlıklar için gerçekleştirilen değer artırıcı harcamaların, varlığın maliyetine dahil edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, yapılan denetimde, üniversitenin bakım ve onarım harcamalarının doğrudan gider olarak kaydedildiği tespit edilmiştir.
Özellikle, 114.000 TL’yi aşan değer artırıcı harcamaların, ilgili duran varlıkların maliyetine eklenmesi gerektiği vurgulanmıştır. 2023 yılı Bütçe Kanunu’nda da menkul ve gayrimenkul bakımları için belirlenen tutarların aşılması durumunda, harcamaların “Sermaye Giderleri” tertiplerinden karşılanması gerektiği ifade edilmiştir. Denetim sonucunda, üniversitenin mali tablolarında maddi duran varlıkların değerinin olduğundan düşük göründüğü ve bu durumun faaliyet sonuçlarına olumsuz yansıdığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, taşınmazlara yönelik yapılan değer artırıcı harcamaların, maddi duran varlıkların edinme maliyetlerine eklenmesi ve doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Bu durum, mali tabloların gerçek değerlerini yansıtması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taşınmazlara Ait Değer Artırıcı Harcamaların İlgili Varlığın Kayıtlı Değerine Eklenmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Taşınmazlara ait bakım ve onarım niteliğindeki değer artırıcı harcamaların, ilgili varlığın kayıtlı değerine eklenmediği tespit edilmiştir
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubu ile ilgili “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 170’inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edileceği ve amortisman hesaplanmasında dikkate alınacağı ve bunlar dışında maddi duran varlıklar için yapılan her türlü normal bakım, onarım ve harcamaların gider olarak kaydedileceği ifade edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” konulu 47 Sıra No.lu Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası Kasım-2023 itibariyle güncellenmiş şekliyle; Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’te yer alan taşınmazlar için 114.000,00 TL’yi aşan ve değer artırıcı harcama olarak kabul edilen giderlerin ilgili duran varlığın maliyetine ekleneceği düzenlenmiştir. Bu kapsamda, taşınmazlar için 114.000,00 TL’yi aşan bakım, onarım, tamir mahiyetindeki harcamalardan değer artırıcı nitelikte olanların 630 Giderler Hesabı yerine ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine eklenmesi gerekmektedir.
Ayrıca, 2023 yılı Bütçe Kanunu’nun E Cetvelinde yer alan “Menkul mal alımlarında 52.000,00 TL, Gayri maddi hak alımlarında 41.000,00 TL, Menkul malların bakım ve onarımlarında 52.000,00 TL ve Gayrimenkullerin bakım ve onarımlarında 114.000,00 Türk Lirasını, aşan tutarlar, “03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri” tertiplerinden ödenemez. Bu itibarla yukarıda yer verilen parasal tutarları aşan ihtiyaçlar, Devlet Malzeme Ofisinden temin edilse dahi “06 Sermaye Giderleri” tertiplerinden ödenecektir.
Üniversitenin 630 Giderler hesabı incelendiğinde;
-630.03.08.10 kodlu, Büro bakım ve onarım giderlerinde kayıt alan toplam 300.855,81 TL tutarındaki, Uygulama Oteli mekanik bakım ve onarımı ile yerüstü düzenlerine ait harcama tutarının,
-630.30.06.07 kodlu, Diğer gayrimenkul büyük bakım onarım giderlerinde kayıt alan toplam 22.609.670,96 TL tutarındaki değer artırıcı niteliğindeki harcamanın ilgili varlığın edinme maliyetine eklenerek itfa edilmesi gerekirken doğrudan gider kaydedildiği tespit edilmiştir.
Üniversitenin 2023 yılı mali tablolarında, 250 Maddi Duran Varlıklar Hesabı toplam 22.910.526,77 TL düşük, 630 Giderler Hesabı ise bu tutar kadar yüksek görünmektedir. Ayrıca, maddi duran varlıklara kaydedilmesi gereken bu tutardan ayrılacak amortismanlar kadar da gider hesaplarında artış kaydedilmesi gerekecektir.
Maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların doğrudan gider kaydedilmesi duran varlıkların mali tablolarda olduğundan daha düşük görünmesine neden olmaktadır. Diğer taraftan varlığın ekonomik ömrü süresinde itfa edilerek giderleştirilmesi gerekirken edinme maliyetinin tamamının tek seferde gider kaydedilmesi faaliyet sonuçlarına yansımasına neden olmaktadır.
Kamu idaresince, her ne kadar konuya ilişkin düzeltici işlemlerin yapıldığı belitilmiş olsa da idarece sunulan belgeler incelendiğinde; söz konusu dokümanların Üniversite, Akademi, Enstitü, Yüksek Okul binalarına ilişkin yapılmakta olan yatırımlara ilişkin ödeme emri belgeleri olduğu, bunun dışında tespite konu hususu karşılar düzeltici muhasabe kayıtlarını içerir belgelere yer verilmediği görülmektedir. Dolayısıyla cevapta yer verilen dokümanların tarafımızca tespit edilen konuyu karşılar mahiyette olmadığı anlaşılmaktadır.
Netice itibariyle, taşınmazlar için yapılan değer artırıcı harcamaların maddi duran varlıkların edinme maliyetlerine eklenerek gerçek değerleri ile mali tablolarda yer alması gerekmektedir.