|
ÖZET: Maddi duran varlıkların hurdaya ayrılması sürecinde, muhasebe kayıtlarının eksik ve hatalı tutulduğu tespit edilmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü’ne ait kullanılma olanağını yitiren varlıkların, 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve 299 Birikmiş Amortismanlar hesaplarında izlenmediği belirlenmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, bu hesapların, hurdaya ayrılan varlıkların takip edilmesi için kullanılması gerekmektedir. Ancak, söz konusu varlıkların kaydı yapılmadığı için mali tablolar eksik bilgiler içermektedir.
Ayrıca, hurdaya ayrılan ve satışı gerçekleştirilen maddi duran varlıkların muhasebe kayıtlarından çıkarılmadığı, dolayısıyla 294 ve 299 hesaplarında izlenmeye devam edildiği görülmüştür. Bu durum, İdarenin mali tablolarında bu hesapların olduğundan fazla görünmesine yol açmaktadır. İlgili yönetmelik, elden çıkarılan varlıkların kayıtlarının nasıl yapılması gerektiğini açıkça belirtmektedir. Ancak, bazı İl Devlet Tiyatrosu Müdürlükleri bu kurallara uymamıştır. Kamu idaresi, bu bulgulara ilişkin gerekli önlemleri alacağını ve harcama birimleri ile muhasebe birimi arasında daha iyi bir koordinasyon sağlanacağını bildirmiştir. Hurdaya ayrılan varlıkların kayıtlarının doğru ve güvenilir bir şekilde tutulması, mali tabloların sağlıklı bir şekilde oluşturulması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Hurdaya Ayrılan Maddi Duran Varlıkların Muhasebe Kayıtlarının Tam ve Doğru Şekilde Yapılmaması ve Hurdaya Ayrıldıktan Sonra Kayıtlarda İzlenmeye Devam Edilmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Maddi duran varlıkların hurdaya ayrılmasına ilişkin bazı kayıtlarda Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerine uyulmadığı görülmüş olup, bu hususlar aşağıda başlıklar halinde belirtilmiştir.
A) Hurdaya Ayrılan Maddi Duran Varlıkların Kayıt İşlemlerinin Tam ve Doğru Bir
Şekilde Yapılmaması
Genel Müdürlük muhasebe birimi kayıtları incelendiğinde, maddi duran varlıklardan kullanılma olanağını yitirmesi sebebiyle hurdaya ayrılanlar olduğu halde, bunların 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı ile 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabında takip edilmediği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “294 Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabı” başlıklı 214’üncü maddesinde, söz konusu hesabın çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır. “Hesabın İşleyişi” başlıklı 215’inci maddesinin ilk fıkrasının (a) bendinde ise; kullanılma olanağını yitiren maddi duran varlıkların kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak; ayrılmış olan amortisman tutarının da 257 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına borç, 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemeler neticesinde, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü’ne ait çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale gelen maddi duran varlıkların hurdaya ayrıldığı ve ilgili varlık hesaplarından çıkışlarının yapıldığı; ancak bunların 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında ve bu varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının da 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabında izlenmediği tespit edilmiştir. İdarece hurdaya ayrılan maddi duran varlıkların 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı ile 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabında izlenmemesi sebebiyle mali tablolarda söz konusu hesaplar eksik tutarla yer almaktadır.
Ayrıca hurdaya ayrılan taşınırların kaydı ve muhasebe sisteminde sağlıklı bir şekilde takip edilmemesi nedeniyle, İdarenin elinde ne kadar hurda olduğu, ne kadarının satışa veya bedelsiz devre konu edildiği ve stoklarının durumu da tam olarak belirlenememektedir.
B) Hurdaya Ayrıldıktan Sonra Elden Çıkarılan Maddi Duran Varlıkların Muhasebe
Kayıtlarında İzlenmeye Devam Edilmesi
Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü İl Devlet Tiyatrosu Müdürlükleri tarafından hurdaya ayrılmış ve satışı yapılarak elden çıkarılmış olan maddi duran varlıkların muhasebe kayıtlarından çıkarılmadığı, 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı ile 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabında izlenmeye devam edildiği görülmüştür.
Kullanılma olanaklarını yitiren ve hurdaya ayrılan maddi duran varlıkların 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına borç; ayrılmış olan amortisman tutarı için de 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydı yapılarak elden çıkarılıncaya kadar bu hesaplarda takip edilmesi gerektiği Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın İşleyişi’ni düzenleyen 215′ inci maddesinde belirtilmiştir. Satılmak suretiyle elden çıkarılması durumunda da kayıtların nasıl yapılacağı aynı maddenin ilk fıkrasının (b) bendinin (1) nolu alt bendinde düzenlenmiştir. Buna göre,
“…1) Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı stok ve varlıklardan satılmak suretiyle elden çıkarılanların, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, satış bedeli ile net değeri arasındaki olumlu fark 600-Gelirler Hesabına alacak, satış bedeli 100- Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, ayrılmış olan amortisman tutarları 299-Birikmiş Amortismanlar Hesabına, satış bedeli ile net değeri arasındaki olumsuz fark 630-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.”
Ancak bazı İl Devlet Tiyatrosu Müdürlüklerinin muhasebe kayıtlarının incelenmesi neticesinde, satış yoluyla elden çıkarıldığı belirtilmiş olan hurdalara ilişkin 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar ve 299 Birikmiş Amortisman Hesaplarından yıl içinde herhangi bir çıkış kaydı yapılmadığı ve bu tutarların hesaplarda bekletildiği tespit edilmiştir. Hurdaya ayrılarak elden çıkarılan maddi duran varlıkların muhasebe kayıtlarında izlenmeye devam edilmesi; İdarenin mali tablolarında 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının ve 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabının olması gerektiğinden fazla görünmesine yol açmaktadır.
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususlara katılınmış olup harcama birimleri ile muhasebe birimi arasındaki koordinasyonun sağlanacağı, hurdaya ayrıldıktan sonra elden çıkarılan maddi duran varlıkların muhasebe kayıtlarından düşülmesi için de gerekli işlemlerin yapılmasının sağlanacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, hurdaya ayrılan varlıkların kayda alınması, takibi ve çıkışlarının sağlıklı yapılması ve mali tabloların doğru ve güvenilir sonuç sunmasını teminen, uygulamanın mevzuatın hükmettiği şekliyle yapılması önem arz etmektedir.