|
ÖZET: Kurum ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında maden sahalarındaki iş sağlığı ve güvenliği konusundaki iletişimin yetersiz olduğu belirlenmiştir. 3213 sayılı Maden Kanunu’nda iş sağlığı ve güvenliği yalnızca üç yerde geçmekte, bu durumun yanı sıra, ilgili yönetmeliklerin oluşturulmasında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın görüşünün alınması gerektiği belirtilmesine rağmen, bu alanda yeterli bir düzenleme yapılmamıştır. 2022 ve 2023 yıllarında gerçekleştirilen denetimlerde, iki kurum arasındaki yazışma verilerinin orantısız olduğu gözlemlenmiştir.
MAPEG tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapılan yazışmaların sayısında 2023 yılında önemli bir artış yaşanmışken, Bakanlık’tan MAPEG’e gelen cevap yazılarının sayısı oldukça düşük kalmıştır. Bu durum, iki kurum arasındaki iletişimde ciddi bir dengesizlik olduğunu göstermektedir. Özellikle iş sağlığı ve güvenliği gibi kritik konularda, iletişimin daha etkin hale getirilmesi ve gerektiğinde mevzuat düzenlemelerine gidilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, maden sahalarındaki iş sağlığı ve güvenliği konularında iletişimin güçlendirilmesi, hem mevcut durumun iyileştirilmesi hem de gelecekteki olası sorunların önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Kurum ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Arasında Maden Sahalarındaki İş Sağlığı ve Güvenliği Konusu Başta Olmak Üzere Kritik Konularda İletişimin Geliştirilmesi İhtiyacının Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurum ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında maden sahalarındaki iş sağlığı ve güvenliği konusu başta olmak üzere kritik konularda iletişimin “karşılıklı olması bağlamında” yetersiz olduğu, iki Kurum arasındaki bildirim-geri bildirim verilerinin orantısız şekilde gerçekleştiği görülmüştür.
3213 sayılı Maden Kanunu’nda “iş sağlığı ve güvenliği konusu” sadece 3 yerde geçmektedir (Ek madde 1,7,10). Kanun’un Ek 10’uncu maddesinde “(Ek: 4/2/2015 – 6592/23 md.) Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelikler Bakanlık tarafından yürürlüğe konulur. İş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren ve işletme projesinde yer alması zorunlu olan yapısal ve teknik hususlarla ilgili yönetmeliklerde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının uygun görüşü alınır.” denilmektedir. Ancak burada görüleceği üzere Kanun’un Ek 10’uncu maddesinde “İş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren ve işletme projesinde yer alması zorunlu olan yapısal ve teknik hususlarla ilgili yönetmeliklerde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının uygun görüşü alınır.” denilmesine rağmen Kurumca bu konuda bir Yönetmelik çalışması yapılmamıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu’na dayanılarak hazırlanıp 11.12.2022 tarih ve 32040 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliği’nde de “iş sağlığı ve güvenliği konusu” sadece 3 yerde geçmektedir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çeşitli yönetmelikler” başlıklı 30’uncu maddesinde “(1) Aşağıdaki konular ile bunlara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir” denilerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yönetmelik çıkarılabilecek alanlar sayılmıştır.
19.09.2013 tarih ve 28770 sayılı Resmî Gazete’te yayımlanan Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 30’uncu maddesindeki bu yetkiye dayanılarak ve 03.12.1992 tarihli ve 92/104/EEC sayılı Avrupa Birliği Direktifi ile 03.11.1992 tarihli ve sayılı 92/91/EEC Avrupa Birliği Direktifine paralel olarak hazırlanmıştır. İlgili Yönetmelik’in “Yürütme” başlıklı 16’ncı maddesinde “(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.” denilmektedir.
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda MAPEG tarafından yapılacak denetimlerde nasıl bir yol izleneceği, yapılan denetimlerde tespit edilen hangi tür hususların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile paylaşılacağı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirilen hususlar karşısında bu Bakanlık tarafından yapılan işlemlerin hangi sürelerde veya şartlarda MAPEG’e geri bildirim sağlanacağı, bildirim veya geri bildirim zorunluluğu olup olmadığı gibi konuları içeren mevzuat bulunmadığı gibi var olan mevzuatta da bu tip konuları içeren hükümlere yer verilmemiştir.
Kurumda yapılan 2023 yılı denetimlerinde,
– Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı- Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı arasında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kapsamında 2022 ve 2023 yıllarında yapılan yazışmalara ait verilerin aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi olduğu,
Tablo 4: İş Sağlığı ve Güvenliği Yazışmaları Tablosu
| MAPEG’den ÇSGB-RTB’na Giden Yazı Sayıları | MAPEG’den ÇSGB-RTB’na Giden Yazı Sayıları | MAPEG’den ÇSGB-RTB’na Giden Yazı Sayıları |
| Birim | 2022 | 2023 |
| Agrega Dairesi Başkanlığı | 133 | 484 |
| Doğaltaş Dairesi Başkanlığı | 196 | 1194 |
| Endüstriyel Mineraller Dairesi Başkanlığı | 126 | 1385 |
| Enerji Hammaddeleri Dairesi Başkanlığı | 389 | 552 |
| Hammadde Üretim İzinleri Dairesi Başkanlığı | 165 | 133 |
| Metalik Madenler Dairesi Başkanlığı | 368 | 919 |
| Toplam | 1377 | 4667 |
| ÇSGB-RTB’ndan MAPEG’e Gelen Cevap Yazısı Sayıları | ÇSGB-RTB’ndan MAPEG’e Gelen Cevap Yazısı Sayıları | ÇSGB-RTB’ndan MAPEG’e Gelen Cevap Yazısı Sayıları |
| Birim | 2022 | 2023 |
| Agrega Dairesi Başkanlığı | 31 | 32 |
| Doğaltaş Dairesi Başkanlığı | 4 | 6 |
| Endüstriyel Mineraller Dairesi Başkanlığı | 3 | |
| Enerji Hammaddeleri Dairesi Başkanlığı | 47 | 57 |
| Hammadde Üretim İzinleri Dairesi Başkanlığı | 5 | 1 |
| Metalik Madenler Dairesi Başkanlığı | 9 | 10 |
| Diğer Şubeler | 18 | 11 |
| Toplam | 117 | 117 |
– Görüldüğü üzere 2023 yılında MAPEG’den ÇSGB-RTB’na giden yazı sayılarında 2022 yılına göre 3 kattan fazla artış olduğu,
– Buna karşın gerek 2022 yılında gerekse 2023 yılında ÇSGB-RTB’ndan MAPEG’e gelen cevap yazısı sayılarının 2022 yılı için oransal anlamda yaklaşık onda bir, 2023 yılı için kırkta bir gibi çok cüzi sayılarda kaldığı,
– İki kurum arasında maden sahalarında ve ülkemiz madencilik faaliyetleri çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği gibi konuları da içeren kritik konularda bu şekilde ortaya çıkan orantısız iletişim verilerinin iyi analiz edilerek gerekirse mevzuat düzenlemesine gidilmesi ihtiyacının bulunduğu,
tespit edilmiştir.