|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Orman Genel Müdürlüğü tarafından sağlanan kredi alacaklarının tahsilinde yaşanan sorunları ortaya koymaktadır. Vadesinde ödenmeyen ve icra takibine konu olan bazı alacakların uzun süre tahsil edilemediği, 137-Takipteki Kurum Alacakları hesabında kayıtlı olduğu tespit edilmiştir. Orman köylülerinin kalkınmasını desteklemek amacıyla verilen kredilerin, Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik çerçevesinde yürütüldüğü belirtilmektedir. Ancak, bu kredilerden kaynaklanan icra dosyalarının sayısı 2.860’a ulaşmış ve toplam alacak miktarı 33.565.616,07 TL olarak kaydedilmiştir.
Ağaçlandırma kredileri açısından da benzer bir durum söz konusudur; bu kredilerden 166 icra dosyası bulunmakta ve toplam alacak tutarı 6.990.527,00 TL’dir. 2017 yılından sonra ağaçlandırma ile ilgili kredi verilmediği, yalnızca hibe işlemlerinin devam ettiği ifade edilmektedir. İcra ve İflas Kanunu gereğince, bir yıl boyunca işlem görmeyen dosyaların kaldırılması durumunda alacaklıların yeniden takip başlatabilmek için harç ödemek zorunda kalması, tahsilat süreçlerini olumsuz etkilemektedir. Kurum, tahsil imkanı bulunmayan alacakların muhasebe kayıtlarında karşılık ayrılması gerektiğini ve gerektiğinde 5018 sayılı Kanun’un 79. maddesi çerçevesinde terkin edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, Orman ve Köy İlişkileri Dairesi Başkanlığı ile Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı’nın koordineli çalışarak uzun süredir tahsil edilmeyen kredileri tespit edeceği ve gerekli adımları atacağı belirtilmiştir. |
BULGU: Tahsil İmkanı Bulunmayan Kredi Alacaklarına Karşılık Ayrılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Orman Genel Müdürlüğü tarafından kullandırılan ve vadesinde ödenmediği için muaccel hale gelerek icra takibine konu edilen kredi alacaklarından bazılarının çok uzun süreden beri tahsil edilemediği halde 137-Takipteki Kurum Alacakları hesabında izlendiği anlaşılmıştır.
6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun’un 10’uncu maddesi gereğince, orman köylülerinin kalkındırılmalarına katkıda bulunmak ve ormanlara olabilecek baskıyı azaltmak için orman köylülerine, kooperatiflere ve kooperatif üst kuruluşlarına Orman Genel Müdürlüğü tarafından kredi kullandırılmaktadır
Kredi işlemleri Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
Yine bozuk orman alanlarında, orman içi açıklıklarda, hazine arazilerinde ve sahipli arazilerde özel ağaçlandırma yapılması amacıyla hazırlanan ve Orman Genel Müdürlüğünce uygun görülen projelere istinaden gerçek ve tüzel kişilere kredi verilmektedir.
Krediler Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik esaslarına göre kullandırılmakta olup, Orköy kredilerinden icra takibinde olanlara aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 5: Orköy Kredilerinden İcra Takibinde Olan Alacaklar (31.12.2023)
| Bölge Müdürlüğü | İcradaki Dosya Sayısı (Adet) | Beklenen Anapara Tutarı (TL) |
| Adana | 65 | 901.657,59 |
| Amasya | 251 | 3.104.469,73 |
| Ankara | 82 | 1.358.562,25 |
| Antalya | 23 | 176.391,54 |
| Artvin | 7 | 69.377,65 |
| Balıkesir | 12 | 121.457,96 |
| Bolu | 48 | 435.990,33 |
| Bursa | 11 | 156.454,71 |
| Çanakkale | 37 | 345.839,56 |
| Denizli | 39 | 286.255,53 |
| Elazığ | 160 | 1.893.092,26 |
| Erzurum | 114 | 1.550.716,43 |
| Eskişehir | 111 | 2.957.132,96 |
| Giresun | 64 | 1.255.595,82 |
| Hatay | 199 | 816.341,73 |
| Isparta | 25 | 211.955,52 |
| İstanbul | 115 | 3.842.320,96 |
| İzmir | 134 | 2.656.094,47 |
| Kahramanmaraş | 199 | 1.094.955,59 |
| Kastamonu | 19 | 243.604,98 |
| Kayseri | 63 | 640.210,88 |
| Konya | 59 | 860.613,67 |
| Kütahya | 43 | 576.050,83 |
| Mersin | 36 | 344.604,84 |
| Muğla | 35 | 257.578,11 |
| Sakarya | 115 | 1.202.913,43 |
| Sinop | 8 | 90.867,12 |
| Şanlıurfa | 615 | 2.696.768,30 |
| Trabzon | 77 | 753.005,40 |
| Zonguldak | 94 | 2.664.735,92 |
| Toplam | 2.860 | 33.565.616,07 |
30 Bölge müdürlüğü nezdinde Orköy kredilerinden kaynaklı icra dosyası sayısı
tarihi itibariyle 2.860 adet olup, icralık olan alacak miktarı toplam 33.565.616,07 TL’dir. Aynı dönemde kullandırılan krediler toplamı 1.736.157.180,96 TL’dir.
Yine aynı şekilde ağaçlandırma kredilerinden icra takibinde olanlara aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 6: Ağaçlandırma Kredilerinden İcra Takibinde Olan Alacaklar (31.12.2023)
| Bölge Müdürlüğü | İcradaki Dosya Sayısı (Adet) | Beklenen Ana Para Tutarı (TL) |
| Adana | 4 | 126.357,00 |
| Amasya | 8 | 476.533,00 |
| Ankara | 12 | 825.597,00 |
| Antalya | 1 | 28.470,00 |
| Balıkesir | 4 | 60.161,00 |
| Bursa | 3 | 154.173,00 |
| Denizli | 7 | 340.192,00 |
| Elazığ | 3 | 419.098,00 |
| Erzurum | 6 | 32.952,00 |
| Eskişehir | 2 | 116.540,00 |
| Giresun | 1 | 110.666,00 |
| Hatay | 1 | 30.000,00 |
| Isparta | 5 | 351.037,00 |
| İstanbul | 2 | 124.610,00 |
| İzmir | 11 | 403.728,00 |
| Kahramanmaraş | 1 | 100.000,00 |
| Kayseri | 5 | 395.209,00 |
| Konya | 7 | 731.664,00 |
| Kütahya | 1 | 65.801,00 |
| Mersin | 3 | 143.491,00 |
| Muğla | 2 | 57.485,00 |
| Sakarya | 4 | 295.634,00 |
| Şanlıurfa | 21 | 1.497.857,00 |
| Trabzon | 2 | 35.113,00 |
| Zonguldak | 2 | 68.159,00 |
| Toplam | 166 | 6.990.527,00 |
30 Bölge müdürlüğü nezdinde ağaçlandırma kredilerinden kaynaklı icra dosyası sayısı 166 adet olup, icralık olan alacak miktarı toplamı 6.990.527,00 TL’dir. Aynı dönemde kullandırılan krediler toplamı 81.371.670,71 TL’dir. Kurum tarafından 2017 yılından sonra ağaçlandırmayla ilgili kredi ikrazında bulunulmamış, hibe işlemleri devam etmiştir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 78’inci maddesine göre icra takibine konu dosyada 1 yıl boyunca hiçbir işlem yapılmamış olması durumunda dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilmekte, bu durumda alacaklı, dosyayı yeniden takibe koydurabilmek için harç ve diğer giderleri tekrar ödemek zorunda kalmaktadır. Bu giderler alacaklının uhdesinde kalmakta icra borçlusuna yansıtılamamaktadır.
10 yıl boyunca hiçbir işlem görmeyen icra alacakları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146’ncı maddesi gereğince zaman aşımına uğramaktadır.
Bölge müdürlüğü nezdinde yaptığımız incelemelerde yukarıda yer alan icra alacaklarından 10 yılı aşkın süredir tahsil edilemeyen küçük montanlı (500 TL ile 5.000 TL arası) alacakların bulunduğu, bu alacaklara ait icra dosyalarının işlemden kalkmaması için harç ödenerek genellikle altı ayda bir dosya üzerinde işlem talep edildiği (bankalara yazı yazılması gibi) bununla birlikte hiçbir tahsilat sağlanamadığı görülmüştür.
Tahsis edilen kredilerin takibi, ORBİS üzerindeki ORKÖY Kredi Takip ve Ödemeler Modüllerinden izlenerek otomatik olarak kontrol edilmekte, ancak icra dosyalarının işlemden kaldırılmaması için yapılacak işlemler hukuk birimi tarafından manuel olarak yerine getirilmektedir.
Kurum tarafından Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği gereğince icra takibine uğrayan kredi alacakları 137-Takipteki Kurum Alacakları hesabına, (nakit olarak verilen borçlardan alacaklar hesabı) borç kaydedilmektedir. Bununla birlikte tahsil imkânı bulunmayan alacaklar için 138-Takipteki Kurum Alacakları Karşılığı Hesabı (-) Kurum tarafından kullanılmamıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu alacaklarının silinmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “Özel mevzuatındaki hükümler saklı kalmak üzere, idare hesaplarında kayıtlı olup 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında izlenen kamu alacakları dışında kalan; a) Zarurî veya mücbir sebeplerle takip ve tahsil imkânı kalmayan, b) Tahsili için yapılacak takibat giderlerinin asıl alacak tutarından fazla olacağı anlaşılan, kamu alacaklarından merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilen tutarlara kadar olanların kayıtlardan çıkarılmasına üst yöneticiler yetkilidir. (a) bendine göre belirlenen tutarı aşan kamu alacaklarından silinmesi öngörülenler merkezî yönetim bütçe kanununda ayrıca gösterilir.” hükmü yer almaktadır. Kayıtlardan çıkartılabilecek tutarlar ise yılları merkezi yönetim bütçe kanunlarının (İ) işaretli cetvelinde belirlenmektedir (2024 yılı bütçe kanununa ekli cetvelde bu tutar (a) bendi için 50.000 TL’dir).
Kurum göndermiş olduğu cevap yazısında, konuyla ilgili olarak Orman ve Köy İlişkileri Dairesi Başkanlığı ve Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı koordinesiyle çalışma başlatıldığını, öncelikle çok uzun süreden beri tahsili gerçekleşmeyen kredilerin tespit edilerek 138-Takipteki Kurum Alacakları Karşılığı hesaplarına intikalinin gerçekleştirileceğini, alacaktan vazgeçme konusunun mevzuat ve limitler doğrultusunda ilgilileri tarafından değerlendirmeye alınacağını belirtmiştir. Öte yandan cevap yazısında ORKÖY kredilerinin Kurum tarafından kamu alacağı olarak değerlendirilmesine, kredilerin akitten doğan bir alacak olması, özel hukuk hükümlerine göre takip edilmesi ve 6183 sayılı Kanun kapsamında bulunmaması nedeniyle katılmak mümkün görülmemektedir.
Sonuç olarak, çeşitli nedenlerle tahsil imkanı bulunmayan (borçlu adresinin tespit edilememesi, vefat ve mirasın reddi, mahkeme kararı, ekonomik imkansızlık, doğal afet vb.,) alacakların, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 77’nci maddesi gereğince karşılık ayrılarak muhasebe kayıtlarında izlenmesi, gerektiğinde 5018 sayılı Kanun’un 79’uncu maddesi hükümleri doğrultusunda terkin edilmesi gerekmektedir.