|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idarelerin hizmet bedellerine ilişkin olarak müşterilerden alınan ücret ve avans ödemelerinde kurumsal tahsilat sisteminin kullanılmadığını ortaya koymuştur. Bu durum, banka üzerinden gerçekleştirilen EFT ve havale işlemleri sonucunda pek çok hatalı ödeme yapılmasına ve dolayısıyla iade işlemlerinin artmasına neden olmuştur. TSE, özel hukuk hükümlerine tabi bir kamu kurumu olarak, hizmetlerinden elde ettiği gelirlerin önemli bir kısmını bu ödemelerden sağlamaktadır.
TSE, hizmet bedellerinin tahsilatında iki yöntem kullanmaktadır: kurumsal tahsilat sistemi ve banka EFT/havale. Kurumsal tahsilat sistemi, ödemelerin otomatik olarak kaydedilmesini sağlarken, banka EFT/havale yöntemi manuel işlem gerektirmekte ve bu da hatalı veya mükerrer ödemelere yol açmaktadır. Yapılan incelemeler, müşterilerin yaklaşık %70 oranında ödemelerini banka yöntemleriyle gerçekleştirdiğini göstermektedir. Sonuç olarak, kurumsal tahsilat sisteminin etkin bir şekilde uygulanması, alacakların takibi ve tahsilat süreçlerindeki aksaklıkları ortadan kaldırarak kontrol riskini minimize edecektir. Bu sistemin devreye alınması, hem kurum hem de müşteriler açısından daha sağlıklı bir ödeme süreci sağlayacaktır. |
BULGU: Verilen Hizmetlerin Karşılığı Olarak Müşteriler Tarafından Yapılan Ücret ve Avans Ödemelerinin Tamamında Kurumsal Tahsilat Sisteminin Kullanılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Hizmet bedellerine ilişkin olarak müşteriler tarafından yapılan ücret ve avans ödemelerinin büyük bir kısmında kurumsal tahsilat sistemi yerine bankadan EFT ve havale yönteminin kullanılması nedeniyle kurumun banka hesaplarına çok sayıda hatalı ücret ve avans ödemesi yapıldığı ve buna ilişkin çok sayıda iade işlemi yapılmak zorunda kalındığı tespit edilmiştir.
TSE 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 550’nci maddesine göre tüzel kişiliği haiz, özel hukuk hükümlerine göre yönetilen özel bütçeli bir kamu kurumudur. Kararname’nin Enstitünün gelirlerini düzenleyen 563’üncü maddesi kapsamında gerçek ve tüzel kişilere ücret karşılığında verilen hizmetlerden alınan ücretler, kurumun gelirlerinin önemli bir kısmını teşkil etmektedir.
TSE’nin gerçek ve tüzel kişilere verdiği hizmetlerin ücret tarifesi ilgili birimlerin önerisi üzerine Yönetim Kurulu tarafından belirlenmektedir. Sunulan hizmetlerden yararlanmak isteyen müşteriler başvuru yaptıktan sonra hizmetin türüne göre varsa avans ödemesi yapmakta, hizmet tamamlandıktan sonra fatura bedelinin kalan kısmını ödemekte veya avans ödemesi istenmiyorsa doğrudan hizmetin fatura bedelini ödemektedir.
TSE sunmuş olduğu hizmetlerin karşılığında ücret ve avans tahsilatı yaparken iki yöntem kullanmaktadır:
1-Kurumsal tahsilat sistemi: Fatura bedelleri ve avans tahsil edilirken müşterilerin yapacakları ödemeleri otomatik hale getiren sistemdir. Müşteri ödeme yaparken fatura numarasını veya sipariş numarasını girdiğinde ödeme tutarı ve müşteri bilgisi otomatik olarak çıkmaktadır. Bu sistemde ödemeler müşteri cari hesaplarına banka sistemi üzerinden otomatik olarak kaydedildiği için personele ihtiyaç kalmamaktadır ve personel hatası ortadan kalkmaktadır.
2-Bankadan EFT/havale: Ödeme tutarı ve müşteri bilgisi manuel olarak girilerek kurumun banka hesabına ödeme yapılmaktadır. Yapılan ödemeler müşterilerin cari hesaplarına personel tarafından manuel olarak kaydedilmektedir. Bu yöntemde müşteriler tarafından hatalı veya mükerrer ödeme yapılabilmektedir. Ayrıca personel işlem hatasından dolayı ödemenin yanlış müşterinin cari hesabına kaydedilmesi, ödemelerin açıklama kısmında müşteri (firma/kişi) bilgisi olmadığı için cari hesap aktarımının yapılamaması gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır.
Yapılan incelemelerde müşteriler tarafından avans ve ücret ödemelerinin büyük kısmının (yaklaşık %70 oranında) bankadan EFT ve havale yöntemiyle yapıldığı görülmüştür. Bu yöntemin kullanılması nedeniyle başvuru sahiplerince kurumun banka hesaplarına avans veya fatura bedelinin sehven fazla yatırıldığı, başvuruda bulunmadan avans yatırıldığı, mükerrer ödeme yapıldığı pek çok örnekle karşılaşılmıştır. Dolayısıyla da söz konusu hatalı ödemelerden kaynaklı olarak müşterilere çok fazla sayıda iade işlemi yapılmıştır.
Sonuç olarak hizmet bedelleri ve avansların tahsilinde kurumsal tahsilat sisteminin tam olarak uygulamaya geçirilmesinin alacakların takip ve tahsilindeki aksaklıkları gidereceği ve kontrol riskini en düşük düzeye indireceği değerlendirilmektedir.