|
ÖZET: Dış uzmanlara yapılan ödemelerden gelir vergisi kesintisi yapılmasının mevzuata aykırı olduğu tespit edilmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Avrupa Birliği üyelik sürecine ilişkin proje tekliflerinin değerlendirilmesi amacıyla görevlendirilen dış uzmanlara, 193 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 94. maddesi gereğince vergi tevkifatı yapılması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, bu uzmanlara yapılan ödemelerden kesinti yapılması, ilgili mevzuatın geçici 84. maddesi ve Türkiye-Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA III) Mali Çerçeve Ortaklık Anlaşması çerçevesinde öngörülen vergi muafiyetlerine aykırıdır.
Ayrıca, dış uzmanların serbest meslek faaliyeti olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. İlgili mevzuat, bu uzmanların bağımsız olarak görev yaptığını ve dolayısıyla gelir vergisi kesintisine tabi olmadıklarını ortaya koymaktadır. İdare, Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan bu konuya dair görüş talep ettiğini belirtmiştir. Sonuç olarak, Avrupa Birliği ile yürütülen projelerin etkin bir şekilde uygulanabilmesi için, dış uzmanlara yapılan ödemelerden gelir vergisi kesintisi yapılmaması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Dış Uzmanlara Yapılan Ödemelerden Gelir Vergisi Kesintisi Yapılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri
Avrupa Birliğine üyelik sürecine konu birlik sözleşmeleri kapsamında proje tekliflerinin değerlendirilmesi için serbest meslek faaliyeti kapsamında görevlendirilen dış uzmanlara yapılan ödemelerden mevzuata aykırı olarak gelir vergisi kesintisi yapıldığı görülmüştür.
193 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 94’üncü maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı alt bendine göre yaptıkları serbest meslek işleri dolayısıyla bu işleri icra edenlere yapılan ödemelerden vergi tevkifatı yapılması gerekmektedir.
193 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun geçici 84’üncü maddesinin ikinci fıkrasında Avrupa Birliği organlarıyla akdedilen ve usulüne göre yürürlüğe konulan anlaşmalar çerçevesinde proje karşılığı sağlanan hiberle finanse edilen yıllara sâri inşaat ve onarım işlerine ilişkin ödemeler üzerinden ve yaptıkları serbest meslek işleri dolayısıyla bu işleri icra edenlere yapılan ödemelerden, fon hesabından yapılan ödemelerle sınırlı olmak üzere, Kanun’un 94’üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkrasının (2) ve (3) numaralı bentleri ile le 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri uyarınca vergi kesintisi yapılmayacağı hüküm altına alınmıştır.
Türkiye-Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA III) Mali Çerçeve Ortaklık Anlaşması Genel Tebliği, Avrupa Birliği organları ile akdedilen çerçeve anlaşmanın vergi istisnalarına ilişkin hükümlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi için yayımlanmıştır. Tebliğ’in 4.5.2’nci maddesi yukarıda sözü edilen geçici 84’üncü madde hükmüne, 4.5.3’üncü maddesi ise istisnanın uygulanmasına yer vermiştir. Buna göre Avrupa Birliği organlarıyla akdedilen ve usulüne göre yürürlüğe konulan anlaşmalar çerçevesinde proje karşılığı sağlanan hibelerle finanse edilen yıllara sâri inşaat ve onarım işleri ve serbest meslek hizmetlerine ilişkin olarak bu işleri icra eden Birlik Yüklenicilerine Sözleşme Makamı tarafından yapılan ödemelerden ve Birlik Yüklenicisinin aynı zamanda Hibe Yararlanıcısı olduğu durumlara mahsus olmak üzere bu Birlik Yüklenicisi/Hibe Yararlanıcısı tarafından Birlik Sözleşmesi kapsamında yapılan yıllara sâri inşaat ve onarım işleri ile serbest meslek hizmeti ödemelerinden de vergi tevkifatı yapılmayacağı belirtilmiştir.
İdare,
• 193 sayılı Kanun’un 65’inci maddesindeki “Serbest meslek faaliyeti sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.” tanımını,
221 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin “(…) Bu durumda esas alınacak en önemli ölçüt iş yerine bağlılık ve işverene tabiliktir. İş yerine bağlılıktan maksat; kendisine ait olmayan bir organizasyonun işyerinde çalışılmasıdır. İşverene tabilikten maksat ise; işverenin hizmetli üzerinde hiyerarşik bir kontrol ve yaptırım uygulama hakkının bulunup bulunmamasıdır. Bu unsurların bulunmaması halinde, gelir vergisi açısından işverene tabi olarakişveren-hizmetli ilişkisinden bahsedilemez. (…)” açıklamalarını,
Erasmus+ Programı Kapsamında Dış Uzmanların Seçilmesi ve Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Uygunluk kontrolünü geçen proje başvurularını önceden belirlenmiş kriterlere göre değerlendirmeye tabi tutan ve Merkez tarafından Madde 7 kapsamında geçici süreli olarak verilen görevleri Merkezden bağımsız ifa eden kişi” şeklindeki Dış Uzman tanımındaki “Merkezden bağımsız” ifadesini,
Dikkate alarak dış uzmanların yürüttüğü inceleme görevini serbest meslek faaliyeti olarak değerlendirmiştir. Ancak yukarıda yer verilen mevzuata aykırı olarak görevlendirilen dış uzmanlara yapılan ödemelerden 193 sayılı Kanun’un 94’üncü maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendine göre gelir vergisi kesintisi yapılmıştır. İdare ile yapılan görüşmelerde bulguya konu husus için Gelir İdaresi Başkanlığından görüş istendiği belirtilmiştir.
Türkiye-Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA III) Mali Çerçeve Ortaklık Anlaşması’nda, bu kapsamda yürürlüğe konulan kanun maddelerinde ve yayımlanan tebliğlerde yer alan vergi muafiyet ve istisnalarının amacı Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne uyumuna yardımcı olmak için programların ve projelerin etkin bir şekilde uygulanmasını temin etmektir. İdare’nin bu amaca hizmet adına Avrupa Birliğine üyelik sürecine konu birlik sözleşmeleri kapsamında proje tekliflerinin değerlendirilmesi için serbest meslek faaliyeti kapsamında görevlendirilen dış uzmanlara yapılan ödemelerden gelir vergisi kesintisi yapmaması gerekmektedir.