|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Türkiye Çevre Ajansı tarafından 01.01.2022 tarihinden itibaren zorunlu olarak uygulanması gereken depozito yönetim sisteminin saha operasyonlarına yönelik iade noktalarının henüz kurulmadığını ve işletilmediğini ortaya koymaktadır. Depozito yönetim sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından belirlenen kurallar çerçevesinde, belirli ürünlerin satışında alınan depozito bedelinin, boş ambalajların iade edilmesiyle geri ödenmesini sağlamaktadır. 2872 Sayılı Çevre Kanunu’nun ilgili maddeleri, bu sistemin uygulanmasını zorunlu kılmakta ve satış noktalarını depozito uygulamasına katılmaya yükümlü kılmaktadır.
Türkiye Çevre Ajansı, 2020 yılında kurularak depozito yönetim sisteminin ulusal ölçekte oluşturulması, işletilmesi ve denetimi için gerekli altyapıyı hazırlamak amacıyla çalışmalar yürütmektedir. Ancak, 01.01.2022 tarihinden itibaren uygulanması gereken bu sistemin, mevcut denetim döneminde tam olarak hayata geçirilmediği gözlemlenmiştir. Çevre Ajansı, iade noktalarının kurulması ve işletilmesi için gerekli adımları bir an önce tamamlamalı ve sistemin tüm paydaşlarının bu düzenlemelere uygun hareket etmesini sağlamalıdır. |
BULGU: Depozito Yönetim Sisteminin Saha Operasyonlarına Yönelik İade Noktalarının Kurulmaması ve İşletilmeye Başlanılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri
Türkiye Çevre Ajansı tarafından merkezi bir yapı üzerinden 01.01.2022 tarihinden itibaren zorunlu olarak uygulanması gereken depozito yönetim sisteminin saha operasyonlarına yönelik iade noktalarının kurulmadığı ve işletilmeye başlanılmadığı görülmüştür.
Depozito yönetim sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca belirlenen ve belirli bir depozito bedeli alınarak piyasaya sürülen ürünlerin kullanılması sonrasında oluşan boş ambalajlarının iade alınması ve depozito bedelinin geri ödenmesine dayalı bir sistemdir.
09.08.1983 tarihli 2872 Sayılı Çevre Kanunu’nun Ek 12 inci Maddesinde (29/11/2018- 7153/8 md.);
“Çevre kirliliğinin önlenmesi amacıyla Bakanlık, belirleyeceği ambalajlar ve ürünler için depozito uygulamasını 1/1/2022 tarihinden itibaren zorunlu tutar. Bu doğrultuda, depozito kapsamındaki (…) ürünlerin satışını gerçekleştiren satış noktaları depozito uygulaması toplama sistemine katılım sağlamakla yükümlüdür.
Depozito sisteminin uygulanmasına yönelik usul ve esaslar ile sisteme ilişkin teminatlar ve ücretler Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra:24/12/2020-7261/19 md.) Zorunlu depozito uygulamasına tabi tutulan ürünlerin üreticileri, ithalatçıları ve piyasaya sürenleri ile depozito kapsamındaki ürünleri tüketicilere/kullanıcılara sunan toptan ya da perakende satış birimleri; depozito sisteminin kurulması, işletilmesi ve izlenmesine yönelik idari, mali ve teknik yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadırlar.” Denilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu ile mevzuatımıza girmiş olan depozito yönetim sistemi, tanımı halihazırda Ülkemizde mevcut olmayan bir sistemi tanımlamakla birlikte, ulusal ölçekte depozito yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesine yönelik genel ilke ve esasları belirleyerek sürdürülebilir bir sistem oluşturulması amacıyla 2020 yılı sonunda Türkiye Çevre Ajansı kurulmuştur.
24.12.2020 tarih ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Amaç ve Kapsamlar” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Bu Kanunun amacı; çevre kirliliğini önlemek ve yeşil alanların korunmasına, iyileştirilmesine ve geliştirilmesine katkı sağlamak, döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda kaynak verimliliğini artırmak ile ulusal ölçekte depozito yönetim sistemi kurulmasına, işletilmesine, izlenmesine ve denetimine yönelik faaliyetlerde bulunmak üzere Türkiye Çevre Ajansının kurulmasıdır.” Denilmek suretiyle, Türkiye Çevre Ajansının depozito yönetim sistemi kurulmasına, işletilmesine, izlenmesine ve denetimine yönelik faaliyetlerde bulunmak üzere kurulmuş olduğu açık bir şekilde gösterilmiştir
Türkiye Çevre Ajansı tarafından, depozito yönetim sistemi uygulamalarına ilişkin altyapı hazırlıklarının sürdürülmekte olduğu ve de teknik düzenlemeler yapılması hususlarında çalışmaların devam ettiği görülmektedir.
Her ne kadar, Kurum depozito yönetim sisteminin saha operasyonlarına yönelik iade noktalarının kurulması ve işletilmeye yönelik çalışmaların devam ettiğini ifade etsede; 01/01/2022 tarihinden itibaren zorunlu olarak ülke çapında uygulanması gereken sistemin cari denetim yılında tam olarak uygulanmadığı görülmüştür.
Bu doğrultuda, Çevre Ajansı tarafından merkezi bir yapı üzerinden 01.01.2022 tarihinden itibaren zorunlu olarak uygulanması gereken depozito yönetim sisteminin saha operasyonlarına yönelik iade noktalarının kurulması ve işletilmeye başlanması işlemlerinin Ajans tarafından bir an önce tamamlanarak sistem kapsamında yer alan tarafların bu düzenlemelerde yer alacak hükümler doğrultusunda hareket etmeleri gerekmektedir.