|
ÖZET: Bakanlığa yapılan şartlı bağışların etkin bir şekilde izlenememesi, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir sorun olarak ortaya konmuştur. Bağışların, belirlenen şartlara uygun olarak kullanılmasını sağlayacak şeffaf ve hesap verebilir bir sistemin eksikliği, zaman zaman bu bağışların amacına uygun olmayan şekillerde değerlendirilmesine yol açmıştır. Özellikle Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü’ne (SHÇEK) yapılan taşınmaz bağışlarının, kurumun genel bütçeli bir yapı haline dönüşmesi sonrasında Hazine taşınmazı statüsüne geçmesiyle birlikte, bağış şartlarının ihlal edildiği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddesi, bağışların amacına uygun kullanılmaması durumunda geri alınabileceğini belirtmektedir. Ancak mevcut durumda, SHÇEK’in Bakanlık bünyesine katılmasının ardından bazı şartlı bağışların satıldığı veya başka kamu kurumlarına tahsis edildiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, bir vakıf tarafından yapılan şartlı bağışın, belirlenen şartlar dışında kullanıldığı ve bu nedenle iade talep edildiği anlaşılmıştır. Bakanlık, bu sorunların çözümü için bir genelge yayımlamış ve bağışçı ile iletişim kurma çabalarını sürdürmektedir. Ancak, bağışların şartlarına uygun şekilde harcandığını güvence altına alacak etkin bir takip sisteminin henüz kurulmamış olması, bu durumun düzeltilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu bağlamda, şartlı bağışların uygun şekilde değerlendirilmesi ve sorumlular hakkında gerekli işlemlerin yapılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Bakanlığa Yapılan Şartlı Bağışların Takibinin Etkin Bir Şekilde Sağlanamaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığa yapılan şartlı bağışların, bağış şartına uygun şekilde kullanılması veya harcanması konusunda güvence sağlayacak etkin, şeffaf ve hesap verebilir bir sistem bulunmaması nedeniyle zaman zaman bağışların şarta uygun olmayan şekillerde değerlendirildiği görülmüştür.
Bu kapsamda, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğüne (SHÇEK) çocukların ihtiyaçlarında kullanılmak üzere şartlı olarak bağışlanan taşınmazlardan bazılarının, Genel Müdürlüğün Bakanlık bünyesinde teşkilatlanması ve genel bütçeli kuruluşa dönüştürülmesi ile tüm taşınmazlarının Hazine taşınmazı statüsüne geçmesinden sonra bağış şartına aykırı şekilde değerlendirildiği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bağış ve yardımlar” başlıklı 40’ıncı maddesinde ise “Bağış ve yardımlar, kullanılmadığı veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenildiği takdirde, bütçeye gider kaydıyla ilgilisine geri verilir. Şartlı bağış ve yardımın zamanında kullanılmaması nedeniyle doğacak zararlar ile amaç dışı kullanım nedeniyle yapılan harcamalar sorumluluğu tespit edilenlere ödettirilir.” hükmü yer almaktadır.
Gerek yukarıda açıklanan mevzuat hükmü gereği gerekse de bağış işlemlerinin genel kuralları gereği bağışlanan varlıkların, bağışçının iradesine uygun olarak kullanılması gereklidir. Aksi bir durum halinde bağışçı veya mirasçılarının dava yoluyla bağışlanan varlığı geri alma imkânı bulunmakta; bu durumda bağışlanan varlığı bağış iradesine uygun olmayan şekilde değerlendiren kişilerin, kamu kaynağını etkili, verimli ve ekonomik kullanmaması dolayısıyla sorumlulukları doğmaktadır.
Mevcut durumda ise, SHÇEK’in Bakanlık bünyesine katılmasını takiben, şartlı bağış statüsündeki bazı taşınmazların satıldığı, bazı taşınmazların başka kamu kurumlarına tahsis edildiği, bazı taşınmazların ise şarta aykırı şekilde kullanıldığı görülmüştür.
Örnek bir başka olayda ise, bir vakıf tarafından şartlı bağış olarak Bakanlık banka hesabına yatırılan tutarın bağış şartının gereği yerine getirilmediği için geri istendiği tespit edilmiştir.
Söz konusu vakıf tarafından, bir çocuk destek merkezinin spor salonu ihtiyacının giderilmesi şartıyla 29.12.2016 tarihinde 100.000,00 TL tutarında nakit para Bakanlık hesabına yatırılmıştır. Vakıf tarafından yapılan para aktarma işleminde, işlem açıklaması olarak Çocuk Destek Merkezi Müdürlüğünde kalan çocuklara yönelik spor kompleksi yapılması için” ibaresinin bulunduğu ilgili banka hesap ekstresinde gözükmesine rağmen; söz konusu tutar saymanlık kayıtlarına alınırken bu şart belirtilmemiş ve “genel bakiye devir” açıklamasına yer verilmiştir. Bu nedenle de çocukların ihtiyaçlarına yönelik genel bir şartlı bağış olarak kayıtlara alınmış ve bu amaçla da harcanmıştır.
Söz konusu Vakıf tarafından ilgili İl Müdürlüğüne hitaben yazılan 08.12.2020 tarihli yazıda özetle, Vakıf tarafından yapılan bağışın, bağış şartı dışında amaçlarla kullanıldığının anlaşıldığı ve bu nedenle de iadesinin talep edildiği belirtilmiştir.
Bakanlık söz konusu yazı üzerine, Vakıf tarafından yapılan bağışa ilişkin süreci incelemeye almıştır. İnceleme sonucunda, bağış tutarının saymanlık hesaplarına aktarılırken para aktarma işleminin açıklama kısmında yer alan şartın, saymanlık kayıtlarına alınmadığı ve bu nedenle söz konusu tutarın çocuk hizmetlerinde genel ihtiyaçlar için kullanılmak üzere şartlı bağış olarak kayıtlara alındığı ve bu amaçla da kullanıldığı tespit edilmiştir.
Rapor yazım tarihi itibariyle; Vakıf, şartlı bağış tutarına ilişkin iade talebinden vazgeçmemiş, Bakanlık ise henüz tutarı iade etmemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bağış ve yardımlar” başlıklı 40’ıncı maddesinde ise “Bağış ve yardımlar, kullanılmadığı veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenildiği takdirde, bütçeye gider kaydıyla ilgilisine geri verilir. Şartlı bağış ve yardımın zamanında kullanılmaması nedeniyle doğacak zararlar ile amaç dışı kullanım nedeniyle yapılan harcamalar sorumluluğu tespit edilenlere ödettirilir.” hükmü yer almaktadır.
Bakanlığa yapılan şartlı bağışların, bağış şartına uygun şekilde değerlendirilmemesine ilişkin örnekler bulunmasına rağmen Bakanlık tarafından etkin, şeffaf ve hesap verebilir bir takip sisteminin halen kurulmadığı görülmektedir.
Bakanlık, bulgu konusu aksaklığın düzeltilmesi amacıyla genelge yayımlandığını, ayrıca bulguda örnek olarak verilen olayla ilgili olarak da bağışçı ile görüşmelerin devam ettiğini bildirmiştir.
Bu itibarla, Bakanlığa yapılan şartlı bağışların, bağış şartına uygun şekilde harcandığı konusunda güvence sağlayacak etkin, şeffaf ve hesap verebilir bir sistem kurulması, ayrıca şartlı bağışların şarta uygun değerlendirilmemesinde sorumlu olanlar hakkında gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir.