|
ÖZET: Kamulaştırma Kanunu’nun 30. maddesi çerçevesinde belediyelere devredilen taşınmazlarla ilgili olarak, Bakanlık tarafından gerekli kontrol mekanizmasının oluşturulmaması, İdarenin geri alma hakkının kaybolmasına yol açmıştır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, taşınmazların devri ve geri alınmasıyla ilgili belirli prosedürler öngörmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde, bu taşınmazların kamu yararına uygun bir şekilde kullanılıp kullanılmadığına dair bir kontrolün gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Ayrıca, bazı taşınmazların kamu hizmetinde kullanılmadığı gözlemlenmiştir.
Kanunun 23. maddesi gereğince, geri alma hakkının kullanılabilmesi için belirli süreler öngörülmüştür. Ancak, bu sürelerin geçmesiyle birlikte İdarenin geri alma hakkı düşmüştür. Bazı belediyelerin, geri alma sürelerinin dolması nedeniyle devir amaçlarına ilişkin şerhlerin kaldırılması için başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır. Mevzuat çerçevesinde, İdarenin taşınmazların kamu yararına uygun kullanılıp kullanılmadığını denetlemesi ve gerekli durumlarda geri alma hakkını kullanması gerekmektedir. Sonuç olarak, Kamulaştırma Kanunu’nun 30. maddesi kapsamında belediyelere devredilen taşınmazların kontrol edilmesi ve devir şartlarına uymayan belediyelere karşı yasal süre içinde geri alma hakkının etkin bir şekilde kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. İdarenin bu konudaki eksiklikleri gidermesi ve ilgili talimatları il müdürlüklerine iletmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Kamulaştırma Kanunu’nun 30’uncu Maddesi Kapsamında Belediyelere Devredilen Taşınmazlara ilişkin Olarak Bakanlık Tarafından Geri Alım Hakkı İçin Gerekli Kontrol Mekanizmasının Kurulmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Kamulaştırma Kanunu’nun 30’uncu maddesi kapsamında belediyelere devredilen taşınmazlara ilişkin olarak Bakanlık tarafından gerekli kontrollerin yapılmaması sonucu İdarenin sahip olduğu geri alma hakkının ortadan kalktığı görülmüştür.
04.11.1983 tarihli 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun “Bir idareye ait taşınmaz malın diğer idareye devri” başlıklı 30’uncu maddesinde, taşınmaz mala, kaynak veya irtifak hakkına ihtiyacı olan idarenin, ödeyeceği bedeli de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvurabileceği, alıcı idare tarafından kamulaştırma bedelinin mal sahibi idare adına bankaya yatırıldığına dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın alıcı idare adına tesciline ve kamulaştırma bedelinin mal sahibi idareye ödenmesine karar verileceği, bu kararın tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirileceği,
Bu suretle devir alınan taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkının, sahibinden kamulaştırma yolu ile alınmış sayılacağı ve devir amacı veya devreden idarenin izni dışında başkaca bir kamusal amaçla kullanılamayacağı, aksi takdirde devreden idarenin, 23’üncü madde uyarınca taşınmaz malı geri alabileceği ve bu hususun tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh verileceği,
Hüküm altına alınmıştır.
Mezkur Kanun’un “Mal sahibinin geri alma hakkı” başlıklı 23’üncü maddesinde ise, kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde, kamulaştırmayı yapan idarece veya 22’nci maddenin dördüncü fıkrası uyarınca devir veya tahsis yapılan idarece, kamulaştırma ve devir amacına uygun hiç bir işlem veya tesisat yapılmaz veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz mal olduğu gibi bırakılırsa, mal sahibinin veya mirasçılarının kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödemesi suretiyle taşınmaz malın geri alabileceği,
Doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmayan geri alma hakkının düşeceği,
Birinci ve ikinci fıkrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamulaştırılan taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamayacağı ve dava açılamayacağı,
Belirtilmektedir.
Öte yandan, İdare evrakları üzerinde yapılan incelemede, Kamulaştırma Kanunu’nun 30’uncu maddesi kapsamında Belediyelere devredilen birçok taşınmaz olduğu, İdare tarafından bu taşınmazların Kanun’da belirtilen hükümler çerçevesinde kamulaştırma ve devir amacına uygun ve kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilip edilmediğine dair bir kontrol gerçekleştirilmediği, keza bu taşınmazların bir kısmının kamu hizmetinde kullanılmadığı görülmektedir. Bunun yanında Kanun’un 23’üncü maddesinde belirtilen 5 + 1 yıllık geri alma süresi de geçtiği için, İdarenin sahip olduğu geri alma hakkının düştüğü anlaşılmaktadır.
Ayrıca bazı belediyeler tarafından, İdareye geri alma sürelerinin dolması sebebiyle devir amaçlarına ilişkin şerhlerin kaldırılması yönünde başvurular yapıldığı görülmektedir.
Oysa mevzuat hükümleri çerçevesinde İdare tarafından taşınmazların kamu yararına yönelik ihtiyaçlarda kullanılıp kullanılmadığının denetlenmesi ve taşınmazların kamu yararına uygun kullanılmadığı veya taşınmazda hiçbir işlem gerçekleştirilmediği hususlarının tespit edilmesi halinde, kamulaştırma bedelinin faizi ile ödenerek taşınmazın geri alınması gerekmekteydi.
İdare cevabında, bulgu konusu hususa dikket edileceği ve il müdürlüklerine konuyla ilgili gerekli talimatların iletildiği ifade edilmektedir.
Belirtilen sebeplerle, Kamulaştırma Kanunu’nun 30’uncu maddesi kapsamında belediyelere devredilen taşınmazlara ilişkin olarak İdare tarafından gerekli kontrollerin yapılması ve devir şartlarına uymayan Belediyelere karşı da yasal süre içerisinde geri alma hakkının kullanılması gerektiği düşünülmektedir.