|
ÖZET: Sıfır Atık Yönetim Sistemi’nin uygulanması için belirlenen sürelerin izlenmesine yönelik kontrol mekanizmasının oluşturulmadığı, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Bakanlık, sıfır atık yönetim sistemini kurma yükümlülüğü bulunan birimlere yaptırım uygulamamıştır. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11. maddesi, atıkların geri kazanımını ve kaynağında ayrı toplanmasını esas alırken, sıfır atık sisteminin kurulması ve işletilmesi zorunluluğunu da vurgulamaktadır. Bu bağlamda, sıfır atık sistemini kurmayanlara 27.240 TL idari para cezası uygulanacağı belirtilmiştir.
Sıfır Atık Yönetmeliği, 12 Temmuz 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, mahalli idareler ve belirli kriterlere göre tanımlanan diğer yerlerin sıfır atık sistemine geçişini zorunlu kılmakta, bu süreçte il müdürlüklerine denetim ve yaptırım yetkisi vermektedir. Ancak yapılan incelemelerde, sıfır atık bilgi sistemi aracılığıyla başvuruların toplandığı, ancak personel yetersizliği nedeniyle denetimlerin gerçekleştirilemediği ve uygulama takviminin takip edilemediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, sıfır atık yönetim sistemi kurma zorunluluğu olan yerlerin belirlenmesi, uygulama takvimine uygun geçişlerin sağlanması ve sisteme geçmeyenlere idari para cezası uygulanması gerekmektedir. Bu durum, çevre koruma hedeflerinin gerçekleştirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Sıfır Atık Yönetim Sistemi İçin Öngörülen Sürelerin Takibinin Yapılmasına İlişkin Kontrol Mekanizmasının Kurulmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından sıfır atık yönetim sistemine geçiş için mevzuatta belirlenen sürelerin takibi için kontrol mekanizması kurulmadığı ve sistemi kurma zorunluluğu bulunan yerlere yaptırım uygulanmadığı görülmüştür.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinin 9’uncu fıkrasında atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanmasının esas olduğu, sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ve sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasının ve işletilmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un idari nitelikteki cezaların düzenlendiği 20’nci maddesinin (z) bendinde ise sıfır atık yönetim sistemini kurmayanlara ve/veya kurduğunu belgeleyemeyenlere 27.240 TL idari para cezası verileceği ifade edilmiştir.
Bu çerçevede Sıfır Atık Yönetmeliği 12.07.2019 tarih ve 30829 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Anılan Yönetmeliğin 2’nci maddesinde mahalli idareler ve EK-1 listede tanımlı diğer yerler ile gönüllülük esasına göre başvuranlar düzenlemenin kapsamında tutulmuştur. EK-1 listede mahalli idareler ile bina ve yerleşkeler için belirli kıstaslara göre gruplar belirlenmiş ve sisteme geçiş için son tarihler belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 6 ila 11’inci maddeleri arasında Bakanlığın, il müdürlüklerinin, mülki idare amirlerinin, mahalli idarelerin, sıfır atık yönetim sistemi kuran bina ve yerleşkeler ile organize sanayi bölgeleri ve havalimanlarının yükümlülükleri düzenlenmiştir.
Bu düzenlemelere göre sıfır atık yönetim sistemine geçenlerin ve geçme zorunluluğu olan yerlerin faaliyetlerini izlemek, denetlemek, aykırılık tespit edilmesi halinde idari yaptırım uygulamak ve Bakanlığa bilgi vermek il müdürlüklerinin görevi olarak belirlenmiştir.
Yönetmeliğin 12’nci maddesinde mahalli idareler ile EK-1 listede tanımlı diğer yerlerin uygulama takvimi doğrultusunda sıfır atık yönetim sistemine geçmelerinin zorunlu olduğu, 16’ncı maddesinde bu yerlerin temel seviyede sıfır atık belgesi almasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Ayrıca 19’uncu maddesinde belge sahibi yerlerin il müdürlüklerince belgenin geçerlilik süresi içerisinde asgari bir defa denetleneceği ifade edilmiştir.
Özetle, Yönetmelik kapsamında zorunlu tutulan yerlerin il müdürlükleri denetiminde sıfır atık sistemini belirlenen takvim doğrultusunda kurması ve sıfır atık belgesi alması aksi takdirde idari para cezası ödemeleri gerekmektedir.
İl Müdürlüklerinde yapılan incelemede, sıfır atık bilgi sistemi aracılığıyla başvuruların toplandığı, başvuru kapsamında beyan edilen bilgilerin kriterlere uygunluğunun denetiminin personel yetersizliği sebebiyle yapılamadığı, sıfır atık bilgi sisteminin sıfır atık sistemine geçme zorunluluğu olan yerlere ilişkin yeterli bir veri sunmadığı ve bu nedenle de uygulama takviminin takibinin yapılmadığı dolayısıyla idari para cezası mekanizmasının çalışmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, mevzuat hükümleri doğrultusunda sıfır atık yönetim sistemi kurma zorunluluğu olan yerlerin tespit edilerek uygulama takvimi doğrultusunda sisteme geçişlerin tamamlanarak belgelendirilmesi ve sistemi kurmayanlara idari para cezası uygulanması gerekmektedir.