|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Döner Sermaye İşletmesi tarafından alınan imar planı yapma, yaptırma ve inceleme bedellerine dair önemli bulgular sunmaktadır. Çeşitli firmalar, Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi tarafından tahsil edilen “plan inceleme ve işlem hizmet bedelleri”ne karşı dava açmış ve bu davaların çoğu mevzuat kaynaklı sebeplerle kaybedilmiştir. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin ilgili maddeleri, kamu ve özel sektör yatırımlarına ilişkin onay süreçlerini düzenlerken, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın asli görevleri arasında yer alan bu hizmetlerin ücretsiz olması gerektiği yönünde mahkeme kararları bulunmaktadır.
Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 7. maddesi, çevre düzeni ve imar planları gibi konuları ana faaliyet alanları arasında saymamaktadır. Bu durum, plan inceleme ve hizmet bedellerinin, Bakanlığın asli görevleri dışında kalan hizmetlerden elde edilen gelirler kapsamında değerlendirildiği anlamına gelmektedir. Yapılan incelemelerde, 2019-2021 yılları arasında kaybedilen davalar sonucunda firmalara önemli miktarlarda geri ödemeler yapılmıştır. Bu süreçte, dava açmayan firmalar ise plan inceleme bedeli ödemek zorunda kalmakta, bu da uygulama birliği sorunlarına yol açmaktadır. Sonuç olarak, mevcut durumun düzeltilmesi ve ileride daha fazla dava kaybedilmemesi için ilgili kanun ve yönetmeliklerde değişiklik yapılması gerektiği düşünülmektedir. Bu tür düzenlemeler, hem firmaların hem de Bakanlığın işleyişine katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Döner Sermaye Tarafından Alınan İmar Planı Yapma, Yaptırma ve İncelenmesi Bedellerine İlişkin Tespitler
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Plan inceleme ve hizmet bedeli ödeyen çeşitli firmalar tarafından, Bakanlık Döner Sermaye İşletmesince tahsil edilen “plan inceleme ve işlem hizmet bedelleri”ne karşı davalar açıldığı ve mevzuattan kaynaklanan sebeplerle davaların kaybedildiği görülmüştür.
1 no’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Görev” başlıklı 97’nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak, ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek hususları Bakanlığın görev alanı içinde sayılmıştır.
Ayrıca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin “Faaliyet Alanları” başlıklı 7’nci maddesinde, Bakanlığın görev alanları ile ilgili olan İşletmenin faaliyet alanları sayılmaktadır.
Aynı Yönetmelik’in “Gelirler” başlıklı 8’inci maddesinde ise, işletmenin gelirleri, 7’nci maddede sayılan faaliyetlerle ilgili her türlü mal ve hizmet satış gelirleri ile Bakanlığın asli görevleri dışında, diğer mevzuatla verilen iş ve hizmetlerden elde edilen gelirler şeklinde sayılmıştır.
Yönetmelik’in 7’nci maddesinde, döner sermayenin faaliyet alanı içerisinde çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini, bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak veya onaylamak hususlarına yer verilmediğinden, Döner Sermaye İşletmesi tarafından “Plan İnceleme ve Hizmet Bedeli”, Yönetmelik’in 8’inci maddesinin (b) bendi kapsamında edilmektedir.
Yapılan incelemede, plan inceleme ve hizmet bedeli ödeyen bazı firmaların Bakanlığa dava açtığı ve mahkeme kararlarında belirtilen, asli ve sürekli kamu hizmetlerinin yasal düzenlemelerle aksi belirtilmedikçe ücretsiz olması gerektiği, nazım ve uygulama imar planlarını yapmak, yaptırmak ve onaylamanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının asli görevleri arasında sayıldığı ve anılan kamu hizmeti için ücret alınacağı yönünde açık bir yasal düzenleme olmadığı, aynı zamanda planların incelenmesinin, Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nde 7’nci maddede ana faaliyet alanları içerisinde sayılmadığı ve 8’inci madde çerçevesinde Bakanlığın asli görevleri dışında, diğer mevzuatla verilen iş ve hizmetlerden elde edilen gelirler kapsamında değerlendirildiği gerekçeleriyle ödedikleri inceleme ve hizmet bedellerinin faiziyle geri alındığı görülmüştür. Şimdiye kadar kaybedilen davalar çerçevesinde 2019 yılında yaklaşık 12.000.000,00 TL, 2020 yılında yaklaşık 10.000.000,00 TL, 2021 yılında ise 1.791.014,64 TL ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır.
Belirtilen durumda, bazı firmalar dava yoluyla plan inceleme bedelini geri alırken, dava yoluna gitmeyen firmalar plan inceleme bedeli ödemek zorunda kalmakta ve bu durumda uygulama birliği sağlanamamaktadır.
Sonuç olarak, ilerleyen zamanlarda daha fazla dava kaybedilmemesi açısından ilgili Kanun/Yönetmelik hükümlerinde değişiklik yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.