Yurt Dışı Teşkilatı ile İlgili Harcama Yetkililiği ve Gerçekleştirme Görevliliğinin Mevzuata Uygun Olarak Yürütülememesi (Sayıştay)

BULGU: Yurt Dışı Teşkilatı ile İlgili Harcama Yetkililiği ve Gerçekleştirme Görevliliğinin Mevzuata Uygun Olarak Yürütülememesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Yurt dışı temsilciliklerde harcama yetkilisi olan misyon şeflerinin, ödeneklerini doğrudan kullanma yerine ön ödeme suretiyle kullandığı ancak ön ödemeye ilişkin belgelerin misyonda görevli harcama yetkilisi veya gerçekleştirme görevlisince imzalanması yerine 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na uygun olmayan şekilde merkezde görevli personeller tarafından harcama yetkilisi veya gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla ön ödeme belgesinin düzenlenerek harcama talimatı onay belgesinin de imzalamasıyla gerçekleştirildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun;
“Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (k) bendinde; . Harcama birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birimi, ..”,
“Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinde; “Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir.
Ancak, teşkilât yapısı ve personel durumu gibi nedenlerle harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük bulunan idareler ile bütçelerinde harcama birimleri sınıflandırılmayan idarelerde harcama yetkisi, üst yönetici veya üst yöneticinin belirleyeceği kişiler tarafından; mahallî idarelerde İçişleri veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığının, diğer idarelerde ise Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürütülebilir.
Harcama yetkilileri bütçede öngörülen ödenekleri kadar, ödenek gönderme belgesiyle kendisine ödenek verilen harcama yetkilileri ise tahsis edilen ödenek tutarında harcama yapabilir.”,
“Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde; “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005- 5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (Ek üçüncü fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir. Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. .
“Ön ödeme” başlıklı 35’inci maddesinde; “Harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabilir. .
Her mutemet ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında belirtilmemiş olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade etmekle yükümlüdür. Süresi içerisinde mahsup edilmeyen avanslar hakkında 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. .”,
denilmektedir.
Bakanlığın 24.012014 tarih ve 2014/45759912-İKDB/4213798 sayılı Genelgesinde Dış temsilciliklerde merkez birimler tarafından gönderilen ödeneklerin kullanılmasında harcama yetkilisi görevinin misyon şefleri tarafından yürütüleceği belirtilmektedir.
Bütçe Kanunu ile Dışişleri Bakanlığı misyon şefliklerine 11.01.00.63- Büyükelçilikler, Daimi Temsilcilikler ve Başkonsolosluklar kurum koduyla ödenek tahsis edilmektedir. Tahsis edilen bu ödenekler misyonlara ödenek gönderme belgesiyle gönderilmektedir. Bu durumda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca misyon şefleri, harcama yetkilisi olmakta ve harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve ilgili mevzuat çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu bulunmaktadır.
Yurt dışı temsilciliklerde görevli memurların aylıkları doğrudan Bakanlık Muhasebe Birimince ödenmekte bunun dışındaki bütçe giderleri ile mahalli hizmetlilerin ücretleri, misyon şefleri tarafından belirlenen ve yazılı olarak görevlendirilen harcama yetkilisi mutemedi adına gönderilen avans/kredilerle veya hasılat hesabından ödenmektedir. Ancak söz konusu harcamalarda misyon şefleri harcama yetkilisi olmasına rağmen yurtdışında saymanlık hizmeti verilememesi nedeniyle misyonların çeşitli harcamaları için mutemetlere gönderilecek nakitlerle ilgili olarak ön ödeme belgeleri düzenlendiği ve ön ödemelerin merkez teşkilatında görevli personelden harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak yetkilendirilen personelce gerçekleştirildiği, harcama talimatı onay belgesinin de bunlarca imzalandığı, mahsup sırasında ise mahsup bildirimi ve analitik.net üzerinden düzenlenen ödeme emri belgesinin misyonda görevli harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisince imzalandığı, mahsup belgelerinin bakanlığa intikalinden sonra Strateji Başkanlığınca Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi üzerinden ödeme emri belgesini düzenlendiği görülmüştür.
Misyonla ve misyona tahsis edilen ödenekle ilgisi olmayan Bakanlık merkez personellerinin harcama yetkilisi veya gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla misyonun harcama yetkilisi mutemedine nakit göndermek için ön ödeme belgesi düzenlemesinin mevzuata uygun olmadığı bu durumun misyonların her bir harcaması için merkezde de harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi uygulamasına neden olduğu, söz konusu uygulamanın ilgili misyonun harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin yetkisine müdahale mahiyetinde olduğu düşünülmektedir.
Misyonlara nakit göndermek için merkezde görevli personelin harcama yetkilisi veya gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla ön ödeme belgesi düzenlemesinin Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na uygun olmadığı değerlendirilmektedir.