|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabının, şüpheli ticari alacaklar hesabından fazla olan mükellefler nedeniyle kurumlar vergisi matrahında bir azalmaya yol açtığını ortaya koymuştur. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 323. maddesi, dava veya icra aşamasında bulunan ve ödenmemiş alacakların şüpheli alacak olarak değerlendirilebileceğini belirtmektedir. Ayrıca, 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, bu alacakların tahsilinin şüpheli hale gelmesi durumunda ilgili hesapların düzenlenmesini öngörmektedir.
Mevzuatın gereklilikleri doğrultusunda, şüpheli ticari alacaklar hesabı aktif bir hesap olarak borç bakiyesi vermeli ve işletmenin şüpheli alacakları bulunmadığında bakiye vermemelidir. Ancak, 2020 mali yılına ait kurumlar vergisi beyannameleri incelendiğinde, şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabının, şüpheli ticari alacaklar hesabından fazla olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, beyan edilen kazancın ve dolayısıyla kurumlar vergisi matrahının hatalı hesaplandığını göstermektedir. Sonuç olarak, şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabının şüpheli ticari alacaklar hesabından fazla olması, vergi ziyaını önlemek amacıyla gerekli kontrollerin uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, ilgili hesapların doğru bir şekilde yönetilmesi, vergi matrahının doğru bir şekilde hesaplanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Şüpheli Ticari Alacak Tutarlarının Üzerinde Karşılık Ayrılması Suretiyle Kurumlar Vergisi Matrahının Aşınması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Kurumlar vergisi beyannamesine esas mali tablolardan olan ayrıntılı bilançolarda Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı, Şüpheli ticari alacaklar hesabından fazla olan mükelleflerin tespit edilmemesi sebebiyle kurumlar vergisi matrahlarının azaldığı görülmüştür.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) “Şüpheli alacaklar” başlıklı 323’üncü maddesinde; ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla dava veya icra safhasında bulunan alacaklar ile yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan ve Kanun’da belirtilen tutarları aşmayan alacakların şüpheli alacak sayılacağı ve bu alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabileceği ifade edilmiştir.
Ayrıca, 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde; Şüpheli ticari alacaklar hesabının ödeme süresi geçmiş ve bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsiz alacakları kapsadığı ve tahsili şüpheli hale gelmiş olan alacakların ilgili hesapların alacağı karşılığında bu hesaba borç yazılarak normal alacaklardan çıkarılacağı ve alacağın tahsilinin veya tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi durumunda bu hesaba alacak kaydedileceği; Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabının ise, şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkları içerdiği ve hesaplanan karşılık tutarının bu hesaba alacak, “654. Karşılık Giderleri Hesabı”na borç kaydedileceği belirtilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; Şüpheli ticari alacaklar hesabı aktif karakterli bir hesap olup bu özelliği ile daima borç bakiyesi vermesi, işletmenin şüpheli hale gelmiş bir ticari alacağı bulunmadığı hallerde ise bakiye vermemesi gerekmektedir. Ayrıca, “128. Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı”nın tanımı ve 213 sayılı VUK’un “Şüpheli Alacaklar” başlıklı 323’üncü maddesinde açıklandığı üzere, bir alacak şüpheli hale geldikten sonra tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabilir ve karşılık ayrılması halinde “129. Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı” kullanılmalıdır. Bu durumda “128. Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı” ile “129. Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı”nın birbiri ile karşılıklı olarak çalışması gerekmektedir.
Ancak, 2020 mali yılına ilişkin kurumlar vergisi beyannameleri ile beyanname eki gelir tablosu ve bilançoların incelenmesi neticesinde, Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı Şüpheli ticari alacaklar hesabından fazla olan mükellefler nedeniyle pasif karakterli olan bu hesabın kurumlar vergisi matrahının azalmasına yol açtığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabının Şüpheli ticari alacaklar hesabından fazla olması, beyan edilen kazancın ve dolayısıyla kurumlar vergisi matrahının ve vergi tutarının hatalı hesaplandığını göstermekte olduğundan, vergi ziyaını engelleyecek nitelikteki kontrollerin uygulamaya geçirilmesi gerekmektedir.