Yurtlarda Faaliyet Gösteren İşletmelerin Sözleşme Hükümlerine Uymaması ve Buna İlişkin Cezaların Uygulanmaması (Sayıştay)

BULGU: Yurtlarda Faaliyet Gösteren İşletmelerin Sözleşme Hükümlerine Uymaması ve Buna İlişkin Cezaların Uygulanmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Ankara, Eskişehir, Bursa ve İstanbul illerinde yurtlarda faaliyet gösteren kafeterya, lokanta, kantin, berber, bayan kuaförü vb. küçük işletmelerde yerinde yapılan denetimlerde hizmet kalitesini güvence altına almak amacıyla öngörülen ve örneklerine aşağıda yer verilen bazı önlemlerin etkin şekilde uygulamaya geçirilmediği görülmüştür.
İşletici Vekillerinin İşletmelerinin Başında Bizzat Bulunmaması
Yurtlardaki lokanta-kantin işletmelerinin bir kısmında işletmeyi yönetmesi için atanan işletici vekillerinin fiilen işletmenin başında bulunmadıkları görülmüştür.
351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına Ait Yönetmelik ile Yurt İdare ve İşletme Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan Küçük İşletmelere İlişkin Usul ve Esasların 24’üncü maddesinde; işleticinin işinin başında bulunmasının esas olduğu, bulunamayacağı durumda vekil tayin edebileceği, vekil tayinin yurt müdürünün teklifi ve il müdürlüğünün onayı ile gerçekleşeceği hüküm altına alınmıştır.
Yurt müdürlüklerinde yapılan yerinde denetimlerde, işletici vekillerinin işletmede bulunmadıkları ve görevlerini fiilen yürütmedikleri tespit edilmiştir.
İşleticilerin Taahhüt Ettikleri Sayıdan Daha Az Personel Çalıştırması
Yurtlardaki küçük işletmelerin bir kısmında taahhüt edilen sayıda personel çalıştırmadığı görülmüştür.
Usul ve Esasların 8 ve 25’inci maddelerine göre; İl Müdürlükleri, öğrenci sayısına ve çalışma koşullarına göre işletmede çalıştırılması gereken asgari işçi sayısını belirlemekte, standart işletme sözleşmesi imzalamadan önce asgari işçi sayısı kadar işçi çalıştıracağını işletmelerden taahhüt olarak almaktadır. Lokanta-kantin işletmelerinde taahhüt edilen personel sayısında yurt müdürünün teklifi ile il müdürü günün şartlarını dikkate alarak artırma ve azaltma yapılabilmektedir.
Yerinde yapılan denetimlerde, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına göre, işletmelerin çalıştırmayı taahhüt ettiği personelden daha az sayıda personel çalıştırdığı, çalıştırılan kişi sayısı taahhüt edilen kişi sayısına denk ya da fazla olduğu bazı durumlarda ise ilgili kişilerin sürekli çalıştırılmadığı (30 günden daha az çalıştırıldığı) tespit edilmiştir.
İşletmecinin Taahhüdüne Aykırı Olarak Belgeli Aşçı Çalıştırmaması
Yurtlardaki lokanta işletmelerinin bir kısmında işletme sözleşmesinde taahhüt edildiği halde belgeli aşçı çalıştırılmadığı görülmüştür.
Usul ve Esasların 9’uncu maddesinde Milli Eğitim Bakanlığı veya Kültür Turizm Bakanlığı onaylı ustalık belgesi veya üniversitelerin fakülte ve yüksekokulların aşçılık bölümünden mezun aşçı çalıştırmayı taahhüt edebilecekleri ve bu taahhütlerinden dolayı kendilerine ilave puan verileceği düzenlenmiştir.
Aşçılık belgeleri üzerine yapılan incelemelerde, bazı yurt müdürlüklerindeki işleticilerin sözleşmelerinde belgeli aşçı çalıştırmayı taahhüt etmelerine rağmen fiilen belgesiz aşçı çalıştırdıkları tespit edilmiştir.
Satışa Arz Edilen Mallar Üzerinde Etiket Bulunmaması
Yurtlardaki küçük işletmelerin bir kısmında satışa sunulan malların üzerine etiketlerin konulmadığı görülmüştür.
Usul ve Esasların 11’inci maddesine göre kantinde satılan mallar için fatura bedeline %15 kâr, sebze ve meyve fiyatlarına ise %20 kâr ilave edilerek satış fiyatını gösteren etiketlerin yurt yetkilileri tarafından imzalanmış halde ürünlerin satış yerlerinde bulunması gerektiği düzenlemiştir. Bazı yurt müdürlüklerinde yapılan denetimlerde satılan mallar üzerinde satış fiyatını belirten etiketlerin bulunmadığı bazılarında ise kâr oranlarının mevzuata aykırı belirlendiği tespit edilmiştir.
Hijyen Eğitim Belgesi Olmayan Personelin Çalıştırılması
Yurtlardaki kafeterya, lokanta, kantin, berber, bayan kuaförü vb. işletmelerin bir kısmında işletici veya vekili (işyerinde bizzat çalışıyor ise) ile görevli diğer personelin Hijyen Eğitim Belgesi almadan çalıştırıldığı görülmüştür.
Usul ve Esasların 17’nci maddesinde işletici veya vekili (işyerinde işletici veya vekili bizzat çalışıyor ise) ile çalışan personelin Hijyen Eğitim Belgesi alması ve öğretim dönemi başında yurt müdürlüğüne sunması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemelerde, bazı yurt müdürlüklerinde küçük işletmelerde çalışan personelin hijyen eğitim belgelerinde eksiklikler olduğu görülmüştür. Bu durum yurt müdürlüklerinde oluşturulan denetleme komisyonlarınca aylık mutat olarak yapılan denetlemeler sonucunda düzenlenen Küçük İşletmeler Denetleme Formunda da kayıt altına alınmış olup mevzuata aykırı durumu düzeltmeye ilişkin bir adım atılmadığı anlaşılmıştır.
İşletme Sözleşmesi Hükümlerine Aykırılık Teşkil Eden Hususlarda Yazılı İhtar Yapılmaması ve Para Cezası Uygulanmaması
Yurtlardaki işletmelerde yetkililer tarafından yapılan denetimler sonucunda, işletmecilerle yapılan sözleşme hükümlerine göre yazılı ihtar veya ceza gerektiren hususlar tespit edilmesine rağmen gereğinin yapılmadığı görülmüştür.
İşleticilerle imzalanan sözleşmenin 19’uncu maddesi ceza gerektiren hususları ve bu hususlar için öngörülen cezaları düzenlemiştir. Ceza gerektiren hususlar derecelendirilerek, yazılı ihtar verilmesi gereken haller, para cezasını gerektiren haller, bildirimsiz fesih cezasını gerektiren haller başlıkları altında toplanmıştır.
İl Müdürlükleri tarafından yapılan denetimler sonucu ceza gerektiren hususlar tespit edilmesine ve ceza gerektiren durumlar işleticiler tarafından düzeltilmemesine rağmen ilgili cezaların uygulanmadığı görülmüştür. Örneğin; taahhüt edilen kadar personel çalıştırılmaması, çalıştırılan personelin hijyen eğitim belgesi bulunmaması, satışa arz edilen mallar üzerinde etiket bulunmaması, çalışan personelin kılık ve kıyafetinin sözleşmede belirtilen usul ve esaslara uygun olmaması, yemek ve tatlı yapımında paket et ve tavuk suyu kullanılması, gıda maddelerinin Kurumca tespit edilen fiyat, gramaj ve türde satılmaması, işleticinin zaruri masraflarını ödememeyi alışkanlık haline getirmesi, taahhüt etmesine rağmen onaylı ustalık belgesine haiz aşçı çalıştırmaması vb. durumlar tespit edilmesine rağmen sözleşme hükümlerine göre karşılık gelen cezai müeyyidelerin uygulanmadığı, söz konusu durumlara ilişkin yurt ve il müdürlükleri tarafından uygulanmak istenen cezaların genel müdürlük makamı tarafından kaldırıldığı görülmüştür. 2021 yılında gerçekleştirilen denetimler sonucu küçük işletmelere dört adet para cezasının verildiği, verilen bu cezaların 2 tanesinin ise genel müdürlük tarafından kaldırıldığı görülmüştür. Usul ve esaslarda genel müdüre cezaları kaldırma konusunda takdir yetkisi tanınmış ise de takdir yetkisinin kullanımı mutlak ve sınırsız olmayıp kamu yararı ve kamu hizmetinin gereklerine uyması gerektiği göz önüne alındığında yurt ve il müdürlüklerine verilen denetim yetkisinin etkisiz kalmasına ve dolayısıyla işleticilerin sözleşme yükümlülüklerine uymaları noktasında kontrol ve denetim riskine yol açmaktadır.
Kamu idaresi cevabında; yurtların hizmet kalitesini güvence altına almaya yönelik bulguda yer verilen hususlar konusunda il müdürlüklerinin talimatlandırıldığı, cezaların kaldırılması noktasında ise öğrenci ve çalışan personelin mağduriyetinin önlenmesi, dönem ortasında işletici seçiminde güçlük çekilmesi, ilgili firmanın geçmiş bir cezasının olmaması, öğrenci ve idarenin ilgili firmadan memnuniyetleri gibi hususlar dikkate alınarak Esaslar uyarınca tanınan takdir yetkisinin kullanıldığı ifade edilmiştir. Ancak cezaların kaldırılmasına ilişkin belgelerin incelenmesi neticesinde, cevapta belirtilen hususlara gerekçe olarak belgelerde yer verilmediği ve buna göre takdir yetkisinin kullanımında objektifliğin ve şeffaflığın sağlanmadığı görülmüştür.
Yukarıda belirtilen tespitler ışığında, yurtlardaki kafeterya, lokanta, kantin, berber, bayan kuaförü vb. yerlerin ilgili mevzuata ve işletmecilerle yapılan sözleşme hükümlerine uygun işletilmesi için gerekli kontrol ve denetim mekanizmalarının oluşturulması, uygulamada tespit edilen eksiklik ve aykırılıklar için öngörülen yaptırımların etkin şekilde hayata geçirilmesi, cezaların hafifletilmesi veya kaldırılmasına ilişkin takdir hakkının gerekçelendirilerek kullanılması ve bu işletmelerde hizmet kalitesinin ve hijyen standartlarının güvence altına alınması sağlanmalıdır.
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr
EKLER
EK 1: ÖNCEKİ YIL/YILLAR SAYIŞTAY DENETİM RAPORUNA
İLİŞKİN İZLEME FORMU