|
ÖZET: Gelecek dönemlerde kullanılmak üzere yapılan alımlara ilişkin ödemelerin muhasebeleştirilmesi, tahakkuk esaslı muhasebe ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmemektedir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, doğalgaz, posta pulu alımları ve Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) ile Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) hizmet alımlarının, ilgili hesaplara kaydedilmeden doğrudan giderleştirildiğini ortaya koymuştur. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen tahakkuk esasına göre, ekonomik değerlerin yaratıldığı anda muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, gelecek dönemlere ait giderlerin izlenmesi için 180 ve 280 numaralı hesapların kullanılması gerektiği ifade edilmektedir.
Dönemsellik ilkesi gereği, farklı yıllara ait giderlerin, ait olduğu dönemlerin mali tablolarında gösterilmesi zorunludur. Bu bağlamda, ön ödemeli doğalgaz ve posta pulu alımları ile HGS/OGS hesaplarına yatırılan ödemelerin, henüz tüketim gerçekleşmediği için ilgili varlık hesaplarına kaydedilmesi ve tüketim gerçekleştiğinde giderleştirilmesi gerekmektedir. Uygulamada, çeşitli il göç idarelerinde yapılan işlemlerin bu ilkelere uygun olmadığı ve bu durumun mali tablolar üzerinde hatalara yol açtığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu konudaki hataların düzeltilmesi için gerekli adımları atmaya başlamıştır. |
BULGU: Gelecek Dönemlerde Tüketilmek Üzere Yapılan Alımlara İlişkin Ödemelerin Tahakkuk Esaslı Muhasebe İlkelerine Uygun Muhasebeleştirilmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Doğalgaz ve posta pulu alımları ile Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) / Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) hizmet alımlarının ilgisine göre 180 / 280 Gelecek Aylara / Yıllara Ait Giderler Hesaplarına kaydının yapılıp tüketim gerçekleştikçe giderleştirilmesi gerekirken 630 Giderler Hesabına kaydedilerek doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (ff) bendinde tahakkuk esası; Bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesi olarak ifade edilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Varlıklara ilişkin ilkeler” başlıklı 9’uncu maddesinin (h) bendinde; gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek dönemlerde tahsil edilecek olan gelirlerin muhasebeleştirileceği ve bilançoda gösterileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı ve 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabının işleyişine ilişkin 151 ve 101’inci maddelerinde söz konusu hesapların, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkmasına rağmen, gelecek yıllara veya aylara ait olan giderlerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 116 ve 205’inci maddelerinde de benzer ifadeler yer almıştır.
Öte yandan bahse konu Yönetmelik’in “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinin ilk fıkrasının (b) bendinde yer verilen dönemsellik ilkesinde; kamu idarelerinin faaliyetlerini belirli dönemlerde raporlaması ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanması,
(g) bendinde yer verilen tam açıklama ilkesinde ise; mali tabloların, bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde düzenlenmesi, gerektiği ifade edilmiştir.
Belirtilen ilke ve kavramlardan anlaşılacağı üzere, dönemsellik ilkesi gereği farklı yılların giderlerini ait olduğu yılların mali tablolarına yansıtmak gerekmektedir. Tam açıklama kavramı gereği ise yapılan işlemlerin tablo kullanıcılarına yardımcı olacak ölçüde anlaşılır ve yeterli olması gerekir. Birden fazla yıla sâri giderlerin sadece bir yıl için gider yazılmasının dönemsellik ve tam açıklama ilkelerine uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede ön ödemeli / ön ödemesiz posta pulu ve ön ödemeli doğalgaz alımı yapıldığında, HGS / OGS hesabına para yatırıldığında henüz tüketim gerçekleşmediğinden, ödenen miktarın vade durumuna göre 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabında veya 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabında takip edilmesi ve belirli aralıklarla yapılan ölçümler neticesinde tahakkuk eden tüketim miktarının giderleştirilmesi gerekmektedir.
Söz konusu alımlardan ertesi aya veya yıla devretmeme durumu olsa dahi bu alımların ve tüketimlerin yukarıda belirtilen muhasebe ilkeleri gereği muhasebe sisteminde izlenmesi gerekmektedir.
Uygulamada, Ankara İl Göç İdaresi Müdürlüğünde ön ödemeli doğalgaz ve posta pulu alımlarının, İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğünde OGS ve ön ödemeli posta pulu alımlarının, Adana, Gaziantep, İzmir ve Kocaeli İl Göç İdaresi Müdürlüğünde HGS hesaplarına yatırılan paraların ilgili varlık hesaplarına kaydedilmeden doğrudan giderleştirildiği bu nedenle de 180 ve 280 No.lu hesaplar itibarıyla bilançoda, 630 No.lu hesap itibarıyla da faaliyet sonuçları tablosunda hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince, bulgu konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
Hemen tüketilmeyip gelecek dönemlerde tüketilmek üzere yapılan bahse konu alımlara ilişkin ödemelerin öncelikle ilgili varlık hesaplarına kaydının yapılıp tüketim gerçekleştikçe giderleştirilmesi gerekmektedir.