|
ÖZET: Stoklarda bulunan altın ve gümüşlerin mali tablolarda gerçeğe uygun değerleriyle gösterilmediği tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, üretimde kullanılan bu değerli metaller, idare tarafından belirlenen takdiri bedel (iz bedeli) üzerinden kaydedilmiştir. Cumhuriyet altınları, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılmakta ve müşterilere teslim edilen külçe altınlar, muhasebe kayıtlarında belirli bir yöntemle işlem görmektedir. Ancak, bu süreçte stokların gerçeğe uygun değerleri yerine iz bedeliyle kaydedilmesi, mali tablolarda hatalara yol açmıştır.
Yıl sonu itibarıyla Borsa İstanbul verilerine göre altın ve gümüş stoklarının değeri sırasıyla 11.403.078.080,00 TL ve 33.785.779,00 TL olarak belirlenmiştir. Ancak, bu stoklar iz bedeli ile kaydedildiğinde altın için 2.850.769,52 TL, gümüş için ise 104.492,10 TL gibi düşük rakamlarla gösterilmiştir. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, edinilen varlıkların maliyet bedelleriyle muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, 2015-2020 yılları arasında yapılan denetimlerde de benzer sorunlar tespit edilmiştir. 2021 yılı bilançosunda, stokların gerçeğe uygun değeri yerine takdiri bedel ile gösterilmesi, mali tabloların güvenilirliğini olumsuz etkilemiştir. Kamu İdaresi, bu konudaki yönetmelik çalışmalarının sürdüğünü ve stokların gerçeğe uygun değerleriyle mali tablolarda yer almasının sağlanacağını belirtmiştir. |
BULGU: Stoklarda Bulunan Altın ve Gümüşlerin Mali Tablolarda Gerçeğe Uygun Değeriyle Gösterilmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Üretimde kullanılan altın ve gümüş stoklarının, 15 Stoklar hesap grubuna gerçeğe uygun değerleri yerine idare tarafından belirlenen takdiri bedel (iz bedeli) üzerinden kaydedildiği görülmüştür.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 106/b maddesi uyarınca, Cumhuriyet altın sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınları, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılmaktadır. Müşteriler tarafından basımı yapılmak üzere getirilen külçe altınlar, 150 İlk madde ve malzeme hesabına borç, 329 Diğer ticari borçlar hesabının kıymetli maden emanetleri alt hesabına alacak kaydedilmekte, basılmış altınlar müşteriye teslim edildiğinde ise söz konusu hesaplar ters kayıt ile kapatılmaktadır. Bakiye tutar, üretim maliyetleri karşılığında (mülga) Hazine Müsteşarlığının 06.07.1998 tarih ve 43126 sayılı Onayı ile belirlenmiş olan tarifeye göre Genel Müdürlüğe gelir olarak kalan altını göstermekte olup, bazı Cumhuriyet altını türleri için ise altının yanı sıra bir miktar da nakit tahsil edilmektedir.
Ayrıca Darphane tarafından basılan hatıra para, madalyon vb. ürünlerde kullanılmak üzere gümüş stoku da bulundurulmaktadır.
Yapılan incelemelerde, müşterilerce teslim edilen külçe altınların, has altın miktarının iz bedeli olan (gram olarak) 0,20 ile çarpılması, stoklarda bulunan gümüşlerin ise has gümüş miktarının (gram olarak) 0,03 ile çarpılması sonucu bulunan bedel üzerinden muhasebeleştirildiği ve dolayısıyla söz konusu hesaplarda bakiye kalan kıymetli madenlerin mali tablolarda gerçeğe uygun değeri ile gösterilemediği tespit edilmiştir.
Yıl sonundaki altın ve gümüş stoğu Borsa İstanbul verileri üzerinden sırasıyla 11.403.078.080,00 TL ve 33.785.779,00 TL değerinde iken, iz bedeli ile kayıt altına alınan tutar, altın için 2.850.769,52 TL, gümüş için ise 104.492,10 TL olarak görülmektedir.
Oysa Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin temel muhasebe kavramlarının düzenlendiği 29’uncu maddesinde; edinilen varlık ve hizmetlerin, bunların elde edilme maliyet bedelleriyle muhasebeleştirileceği, 15 Stoklar hesap grubunun işleyişini düzenleyen 126’ncı maddesinde de stokların maliyet bedeliyle kayıtlara alınacağı ifade edilmiştir.Bununla birlikte 23.03.2022 tarih ve 31793 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 96 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile döner sermayenin tanımlandığı 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 117’nci maddesinde değişiklik yapılarak döner sermayeye tahsis edilen sermaye tutarı 150 milyon TL’ye çıkarılmıştır. Ayrıca Kamu İdaresi cevabında söz konusu değişiklik kapsamında kıymetli madenlerin değerlemesinden doğan farkların da tahsis olunan sermaye ile sınırlı olmaksızın sermayeye ilave edileceği, bu kapsamdaki yönetmelik çalışmalarının devam ettiği, çalışmaların tamamlanması ile stoklarda bulunan kıymetli madenlerin gerçeğe uygun değeri ile mali tablolarda gösterilmesinin sağlanacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer verildiği üzere, stoklarda bulunan altın ve gümüşün gerçeğe uygun değeri yerine takdiri
bedel (iz bedeli) ile mali tablolara yansıtılması sonucu, 2021 yılı Bilançosunda 15 Stoklar hesap grubu itibarıyla hataya neden olunmuştur.