|
ÖZET: Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin işletilmesine dair yönetmeliklerin henüz çıkarılmadığı tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bu durumun mali ve idari işlemlerin yürütülmesinde belirsizlik yarattığını ortaya koymaktadır. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çerçevesinde faaliyet göstermekte olup, bu kararnamenin 116 ve 117’nci maddeleri, döner sermaye tahsisi ve muhasebe yönetmeliğine ilişkin esasları belirlemektedir. Ancak, gerekli yönetmeliklerin taslakları tamamlanmamış ve yürürlüğe girmemiştir.
Bu eksiklik, döner sermayenin nasıl işletileceği, gelir elde etme yöntemleri ve maliyet hesaplamaları konusunda belirsizlikler doğurmaktadır. Örneğin, döner sermayeye tahsis edilen sermaye ile elde edilecek gelirlerin nasıl yönetileceği ve kâr eklenip eklenmeyeceği netlik kazanmamıştır. Ayrıca, Darphane’nin değerli kağıt basımı gibi yeni faaliyetleri için maliyet ve fiyat belirleme süreçlerinin düzenlenmesi gerekmektedir. Kamu İdaresi tarafından yapılan düzenlemeler ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ndeki değişiklikler, yönetmeliklerin hazırlanması sürecini etkilemektedir. Ancak, bu süreçlerin tamamlanmaması, geçmiş yıllarda da ifade edilen sorunların devam etmesine yol açmaktadır. Dolayısıyla, döner sermaye işletmesinin mevzuata uygun bir şekilde yönetilmesi için gerekli düzenlemelerin bir an önce tamamlanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin İşletilmesi Başta Olmak Üzere Görev Alanını İlgilendiren Konulara İlişkin Yönetmeliklerin Çıkarılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin işletilmesi ile mali ve idari işlemlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere yürürlüğe konulması gereken yönetmeliklerin çıkarılmadığı görülmüştür.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri çerçevesinde faaliyet göstermektedir. Anılan Kararname’nin 116 ve 117’nci maddelerinde Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü emrine döner sermaye tahsis edileceği; bu saymanlığın Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün döner sermaye hesabını maliyet muhasebesine imkân verecek özel muhasebe yönetmeliğine göre tutacağı ve dönem sonu hesaplarını düzenleyerek ilgili mercilere sunacağı hüküm altına alınmıştır.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 117’nci maddesinin 6’ncı fıkrasında; Döner Sermayenin işletilmesi ile ilgili her türlü mali ve idari işlemlerin yürütülmesine ilişkin esas ve usullerin yönetmelikte gösterileceği hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemelerde, anılan Kararname hükümleri gereğince çıkarılması gereken yönetmeliklerin taslak çalışmalarının yapıldığı ancak süreçlerin tamamlanmadığı, dolayısıyla, Döner Sermayenin işletilmesi, mali ve idari işlemlerinin yürütülmesi ve muhasebe yöntemine ilişkin esas ve usullerin yürürlükte olmadığı tespit edilmiştir.
Söz konusu düzenleme eksikliği, iş ve işlemlerin hangi usul ve esaslar üzerinden yürütüleceği, takip edileceği ve denetleneceği konusunda belirsizlik yaratmaktadır. Örneğin, Döner Sermayeye bir sermaye tahsis edilmiş ve 117’nci madde kapsamında faaliyetlerinden bir gelir elde edileceği belirtilmiş olmakla birlikte bir işletme kurulması öngörülmemiş bunun sonucu olarak da faaliyetlerin işletmecilik kapsamında kâr odaklı yürütülüp yürütülmeyeceği belirsiz hale gelmiştir. Bu nedenle gerek Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan madeni para satışlarında gerekse piyasaya Cumhuriyet altını ve hatıra para satışlarında kâr eklenip eklenmeyeceği veya ne oranda ekleneceği belirlenmemiştir. Bununla birlikte Darphane kimlik kartı, pasaport gibi değerli kağıtların basımından ürün izleme sistemlerinin kurulması ve işletilmesi gibi birçok yeni faaliyet yürütmektedir. Tüm faaliyetlerine ilişkin maliyet ve fiyat belirlemelerinin nasıl yapılacağının ikincil düzenlemeler ile belirlenmesi önemli olmaktadır.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Muhasebat Genel Müdürlüğünün görevlerini düzenleyen 221’inci maddesi, Hazineye %15 pay aktarımını düzenleyen döner sermayeli işletmelere ilişkin 17 sıra no.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna %1 pay aktarımını düzenleyen 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun 18’inci maddesi gibi düzenlemeler, döner sermayeli işletmelere yönelik düzenlemeler olup işletmesi olmayan bir döner sermayenin bu düzenlemelere tabiiyeti, ikincil mevzuat düzenlemesi yapılmadığından belirsizdir.
Bununla birlikte Kamu İdaresi tarafından Darphane ve Damga Matbaasının görev ve yetkilerini belirleyen 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde 29.3.2022 tarih ve 31793 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 96 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile önemli değişiklikler yapıldığı ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde yapılan değişikliği takiben gerekli yönetmeliklerin hazırlanması hususundaki çalışmaların devam ettiği belirtilmekte ise de tamamlanan bir çalışma bulunmamaktadır.
Bu itibarla, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da ifade edildiği üzere, Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin işletilmesi, mali ve idari işlemlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere, taslak çalışması yapılan yönetmelik düzenlenmelerinin ivedilikle tamamlanması, yapılacak söz konusu düzenlemelerde de, döner sermayeli işletmelere ilişkin yukarıda belirtilen mevzuat ile uyumun sağlanması bakımından, gerekli görülüyor ise bir işletme kurulması veya söz konusu döner sermayenin, döner sermayeli işletmelere ilişkin mevzuata tabi olduğunun belirtilmesi gerekmektedir.