Bakanlık Aleyhine Adli Yargıda Sonuçlanan Davalarda Hükmolunan Tutarlar İçin Doğrudan İcraya Gidilmesinin Bakanlık Bütçesine İlave Mali Yük Getirmesi (Sayıştay)

BULGU: Bakanlık Aleyhine Adli Yargıda Sonuçlanan Davalarda Hükmolunan Tutarlar İçin Doğrudan İcraya Gidilmesinin Bakanlık Bütçesine İlave Mali Yük Getirmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Adli yargı mercilerinde Milli Eğitim Bakanlığı aleyhine sonuçlanan davalarda, mahkemelerce hükmolunan tutarların ve yargılama masraflarının hak sahipleri tarafından icra yoluyla tahsil edilmesi nedeniyle, Bakanlığın ilave ödemede bulunmasına sebep olunduğu görülmüştür.
İcra takibi; borçlunun borcunu herhangi bir sebeple ifa etmemesi halinde alacaklının bu borcu Devlet gücü ile tahsil etmek üzere icra müdürlüğü nezdinde başlattığı takiptir. Bilindiği üzere icra takibi, ilamlı ve ilamsız olmak üzere iki türlü yapılmaktadır. Bulgu konusu edilen husus, bir mahkeme kararına dayalı olan ilamlı icranın konusunu oluşturmaktadır.
Mevcut yasal durum nedeniyle, adli yargı mahkemelerinde kamu idareleri aleyhine sonuçlanan davalarda hükmolunan ilama bağlı borçlar hak sahipleri tarafından, doğrudan kamu idarelerine başvurularak tahsil edilmesi yerine, Devlet gücü kullanılarak ilamlı icra takibi yoluyla Bakanlıktan tahsil edilmektedir. Bir alacağın bu şekilde tahsil edilmesi, kamu yönetiminin genel ilkelerine uygun olmadığı gibi, bu uygulama kamu idarelerinin bütçelerine ilave mali yük getirmekte ve ayrıca icra dairelerinin iş yükünü artırmaktadır.
Bu kapsamda, Bakanlık bütçesinden 2021 yılında icraya gidilen davalar için hükmedilen yaklaşık toplam 700.000,00 TL ilama bağlı borç tutarına ek olarak yaklaşık toplam 130.000,00 TL icra masrafı ödenmiştir.
İdari yargıda bu tür sorunların yaşanmaması için 2012 yılında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinde değişiklik yapılarak, kamu kurumlarına karşı idari yargı nezdinde açılan davalarda, davanın kaybedilmesi durumunda hükmolunan tutarların ve yargılama giderlerinin icra yoluna gidilmeden doğrudan ödeme yapılması imkânı getirilmiştir.
2577 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin ikinci fıkrası; “(6352/58) Konusu belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü davalarda hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderleri, davacının veya vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirim tarihinden itibaren, birinci fıkrada belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yatırılır. Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde ödeme yapılmaması halinde, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.” şeklinde düzenlenmiştir. Aynı maddenin birinci fıkrasında da, idari yargı kararlarının idareye tebliğinden başlayarak otuz gün içerisinde yerine getirilmesinin zorunlu olduğu hükmü mevcuttur.
Adli yargıda icraya gidilmeden doğrudan kamu idarelerine başvuruda bulunma ve kamu idarelerinin de bu aşamada ödemeyi yapmaları yönünde yasal bir zorunluluk bulunmadığı ve kamu idareleri ilam üzerine doğrudan ödeme yapma konusunda tereddüt yaşayıp ilamların kesinleşmesini beklediği için alacaklılar hak kaybı yaşamamak adına doğrudan icraya gitmekte ve ödemenin gerçekleşmesi için icra aşamasının tamamlanması beklenmektedir.
Adli yargıda kaybedilen davalar için kamu idarelerince ayrıca icra masrafı ödenmesinin, kamu kaynağının etkili, ekonomik ve verimli kullanım ilkesine aykırılık oluşturduğu ve bu durumun 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesi ile uyumlu olmadığı değerlendirilmektedir.
Diğer yandan, İcra ve İflas Kanunu’nun 82’nci maddesi gereğince Devlet mallarının hacze konu edilememesi ve 5018 sayılı Kanun kapsamındaki kamu idarelerinin Devlet tüzel kişiliği içinde yer almaları hususu da dikkate alındığında, hak sahipleri tarafından kamu idarelerinden alacaklarını icra yoluyla tahsili yoluna gidilmesinin kamu hukukuyla uygun olmadığı düşünülmektedir.
Kamu idaresince, bulgu konusu hususun yerine getirilmesinin 2004 sayılı İcra İflas Kanunu’nda düzenleme yapılmasına bağlı olduğu ve bu konudaki yetkinin de Türkiye Büyük Millet Meclisinde olduğu ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, adli yargıda Bakanlık aleyhine sonuçlanan davalarda hükmolunan ilama bağlı borçların, icraya gidilmeden hak sahipleri tarafından doğrudan ilgili kamu idaresine başvurularak tahsili yoluna gidilmesi hususunda, idari yargı için mevcut olan düzenlemeye benzer bir düzenleme yapılmasına ihtiyaç bulunduğu değerlendirilmektedir.
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr
EKLER
EK 1: ÖNCEKİ YIL/YILLAR SAYIŞTAY DENETİM RAPORUNA
İLİŞKİN İZLEME FORMU

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI DERS
ALETLERİ YAPIM MERKEZİ DÖNER
SERMAYESİ İŞLETMESİ
2021 YILI DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU
İÇİNDEKİLER
KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 51
KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU 52
SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU 53
DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI 53
DENETİM GÖRÜŞÜ 54
DENETİM BULGULARI 54
BULGU LİSTESİ
A. Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular
Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiştir.
B. Diğer Bulgular
1. İşletme Sermayesi Tutarının Yıllar İtibariyle Azalma Göstermesi
2. Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabının Kullanılmaması
KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ
Mevzuat ve Görevler
17.05.1961 tarih ve 6851 sayılı Bakanlık Makamı onayı ile Ders Aletleri Yapım Merkezi kurulmuştur. Merkezin faaliyetlerinin döner sermaye ile yürütülmesini sağlayabilmek için 3423 Sayılı Kanun uyarınca “2. Akşam Sanat Okulu” adı altında okul statüsüne kavuşturulmuştur. Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı 1 No’lu Kararnamesi’nin 318’inci maddesine göre merkez teşkilatı bünyesinde Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyetlerini yürütmektedir.
Görevi, Bakanlığa bağlı (okul öncesi, ilk, orta, lise ve dengi okul) müfredat programlarına uygun ders araçlarını üretmek ve dağıtmaktır. Döner sermaye kapsamında piyasadan gelen benzer nitelikteki üretim talepleri de karşılanmaktadır.
Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları
Döner sermaye hizmetleri; İşletme müdürü, müdür yardımcıları ve diğer kamu görevlileri tarafından yürütülmektedir. 2021 yılı sonu itibarıyla İşletme Müdürlüğünde 68 memur (32 kişi görevlendirme) ve 268 işçi olmak üzere toplam 336 personel istihdam edilmektedir. 21 işçi 30.09.2020 tarihi itibariyle muhtelif İl Milli Eğitim Müdürlükleri emrinde görevlendirildiğinden fiilen işletmede görev yapmamaktadır.
Ders Aletleri Yapım Merkezi, MEB Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyetlerini yürütmektedir. İşletmede, harcama yetkilisi Destek Hizmetleri Genel Müdürü olup, mevzuat çerçevesinde bu yetkilerini işletme müdürüne devretmektedir.
Mali Yapı
İşletme Müdürlüğünün bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması ve muhasebe ile kontrol ve denetimi Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürürlüğe konulan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir. İşletmenin ekonomik değer ifade eden işlemlerinin muhasebe kayıtlarına alınması ve bu kayıtların raporlanması sürecinin gerçekleştirilmesi amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesindeki Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi ( DMİS) Programı kullanılmaktadır.
İşletmenin 2021 yılsonu itibariyle ödenmiş sermayesi 10.789.789,36 TL olup toplam aktif büyüklüğü 412.542.088,98 TL’dir. Kurumun gelir tablosuna göre, döner sermaye gelir toplamı /toplam cirosu 354.971.285,33 TL, dönem net karı ise 11.408.300,65 TL’dir.
Muhasebe ve Raporlama Sistemi
İşletme Müdürlüğü, mali işlemlerin muhasebeleştirilmesine ilişkin olarak Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’ne tabi olup, uygulanan muhasebe sistemi ilgili mevzuatında öngörülen tahakkuk esaslı muhasebe sistemidir. Söz konusu Yönetmelik hükümleri gereğince bu işletmede tekdüzen hesap planı ve muhasebe sistemi uygulanmaktadır. Yapılan işlemin türüne göre ilgili birimlerce gerçekleştirilen işlemler karşılığı düzenlenen evraklar muhasebe birimine gelmekte, muhasebe biriminde kontrolleri yapıldıktan sonra Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemine giriş yapılmak suretiyle muhasebe işlemleri gerçekleştirilmektedir.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esasların 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup, denetim bunlarla birlikte Usul ve Esasların 8’inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.
• Birleştirilmiş veriler defteri,
• Geçici ve kesin mizan,
• Bilanço,
• Gelir Tablosu,
Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tablolarından bilanço ve gelir tablosuna verilmiştir.
KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU
Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur.
SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU
Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur.
DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI
Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.
Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür.
Kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürlerinin tasarlanmasına esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir.
Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır.
Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir.
DENETİM GÖRÜŞÜ
Milli Eğitim Bakanlığı Ders Aletleri Yapım Merkezi Döner Sermaye İşletmenin 2021 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan, geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.
DENETİM BULGULARI
Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir.