|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri kapsamında, Kalender, Gölcük ve Tandoğan Orduevleri ile İskenderun Askeri Gazino Müdürlüklerinde amortismana tabi varlıklar için amortisman kaydı yapılmadığını ortaya koymuştur. 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde belirtilen mali tablolar ilkelerine göre, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman ayrılması gerekmektedir. Ayrıca, bilanço ilkeleri doğrultusunda, duran varlıkların maliyetleri ile ayrılan amortismanların birikmiş tutarlarının bilançoda gösterilmesi zorunludur.
Denetim bulgularına göre, sosyal tesislerin bilançolarında duran varlıklar hesap grubu içerisinde gerekli kayıtların yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, duran varlıkların net değerinin bilançodan izlenmesini imkânsız hale getirmekte ve yıpranma kaynaklı giderlerin gelir tablosunda yer almasını engellemektedir. Kamu idaresi, amortisman ayrılmasının tesislerin işletme ve idamesine katkı sağlamayacağı düşüncesindedir; ancak, Bakanlık tarafından yürütülen yazılım programının tamamlanmasının ardından amortisman uygulamasına geçileceği belirtilmiştir. Sonuç olarak, duran varlıkların amortisman tutarlarının mali tablolarda gösterilmesi ve ilgili gider hesaplarının kullanılması, finansal raporlamanın doğruluğu açısından büyük önem taşımaktadır. Bu uygulama, işletmelerin mali durumlarının daha net bir şekilde anlaşılmasını sağlayacaktır. |
BULGU: Amortismana Tabi Varlıklar İçin Amortisman Kaydı Yapılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Kalender, Gölcük ve Tandoğan Orduevleri ile İskenderun Askeri Gazino Müdürlüklerinde amortismana tabi varlıklar için amortisman kaydı yapılmadığı görülmüştür.
1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin “Mali Tablolar İlkeleri” başlıklı bölümünde yer alan gelir tablosu ilkelerine göre, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman ve tükenme payı ayrılmalıdır.
Yine aynı bölümde düzenlenen bilanço ilkelerine göre, bilançoda duran varlıklar grubunda yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla her dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilmelidir.
Adı geçen Tebliğ’in “IV Düzenlemenin Kapsamı” başlıklı bölümünde ise yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilerin girdiği, diğer bir anlatımla söz konusu teşebbüs ve işletmelerin bu Tebliğ ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorunda oldukları, teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olmasının, hukuki yapılarının farklılığının, özel kanunlarının bulunmasının, vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmalarının bu mecburiyetleri yerine getirmelerine engel teşkil etmediği ve bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermelerinin belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterli olduğu belirtilmiştir.
Bir işletmenin belli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağladığı kaynakları gösteren bilançonun aktif tarafında yer alan duran varlıklar hesap grubu bir yıldan veya bir normal faaliyet döneminden daha uzun sürelerle, işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yılda veya normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlıkları kapsar.
253 Tesis, Makina ve Cihazlar Hesabı, üretimde kullanılan her türlü makine, tesis ve cihazlar ile bunların eklentileri ve bu amaçla kullanılan taşıma gereçlerinin (Konveyör, Forklift vb) izlendiği; 254 Taşıtlar Hesabı ise işletme faaliyetlerinde kullanılan tüm taşıtların izlendiği hesaptır. 255 Demirbaşlar Hesabında, işletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi maddi varlıklar izlenir.
257 Birikmiş Amortismanlar (-) Hesabı ise, maddi duran varlık bedellerinin, kullanılabilecekleri süre içerisinde hesaben yok edilebilmesini sağlamak amacıyla kullanılan hesaptır. Ayrılan amortismanlar, ilgili gider hesapları karşılığında bu hesaba alacak; satılan, devredilen, kullanma yeteneğini kaybedenler ise hesaba borç, ilgili varlık hesabına da alacak kaydedilir.
260 Haklar Hesabı, imtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bir bedel ödenerek elde edilen bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamaları kapsar. Edinilen haklar, maliyet bedelleri ile bu hesaba borç kaydedilir ve yararlanma süreleri içerisinde, yararlanma sürelerinin belli olmaması durumunda, 5 yıllık sürede eşit taksitlerle itfa olunarak yok edilir. 268 Birikmiş Amortismanlar (-) Hesabı ise, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, kullanılabilecekleri süre içerisinde yok edilebilmesini sağlamak amacıyla kullanılan hesaptır.
Uygulamada, adı geçen sosyal tesislerin bilançolarında duran varlıklar hesap grubu içerisinde 253 Tesis, Makina ve Cihazlar, 254 Taşıtlar, 255 Demirbaşlar ve/veya 260 Haklar hesaplarının bulunduğu ve ilgili varlıkların hesaben yok edilmesinde kullanılan 257 Birikmiş Amortismanlar (-) ve 268 Birikmiş Amortismanlar (-) hesaplarına herhangi bir kayıt yapılmadığı görülmektedir. Dolayısıyla duran varlıkların net değerini bilançodan görebilme imkanının olmadığı değerlendirilmektedir. Aynı zamanda gider hesaplarının kullanılmaması sebebiyle, duran varlığın yıpranmasından kaynaklanan gider, gelir tablosu hesapları içerisinde yer almamaktadır.
Kamu idaresince, amortisman ayrılmasının tesislerin işletme ve idamesinde katkı sağlamayacağı değerlendirildiği ancak Bakanlık nezdinde çalışmaları yürütülen yazılım programının tüm tesislere kurulumunun tamamlanmasını müteakip amortisman uygulamasına geçileceği ifade edilmiştir.
Duran varlıklar hesap grubunda yer alan varlıkların amortisman tutarlarının da mali tablolarda gösterilip duran varlıkların net değerinin tablolardan anlaşılması ve amortisman kaydı yapılırken ilgili gider hesaplarının kullanılması gerekmektedir.