|
ÖZET: İlama bağlı ödemelerin zamanında tahakkuk kayıtlarının yapılmaması ve ödeneklerin gecikmeli karşılanması, mahkeme dosyalarının icra aşamasına geçmesine yol açmıştır. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Bakanlık tarafından gerçekleştirilen ödemelerde, ilamda belirtilen tutarların ödeme aşamasına kadar kaydedilmediğini ve merkez dışı birimlere gereken ödeneklerin geç gönderildiğini ortaya koymaktadır. Bu durum, mahkemelerce hükmedilen miktarların, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin zamanında ödenmemesi nedeniyle icralık hale gelmesine neden olmuş, ek mali yükler doğurmuştur.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, kamu idarelerinin ödemeleri zamanında gerçekleştirmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, Bakanlık aleyhine sonuçlanan davalarda, ilama bağlı borçların çoğunun ödenek yokluğu nedeniyle 30 gün içinde ödenemediği tespit edilmiştir. Ayrıca, ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerin tahakkukları, bütçeleştirilmiş borçlar hesabında muhasebeleştirilmemekte, bu da mali raporlamalarda eksikliklere yol açmaktadır. Sonuç olarak, Bakanlığın yükümlülüklerinin zamanında yerine getirilmesi ve mali külfetlerin önlenmesi için ilama bağlı ödemelere ilişkin tahakkuk kayıtlarının düzenli olarak yapılması, geçmiş yıllara ait ödenemeyen borçların muhasebe kayıtlarına alınması ve ödeneklerin ihtiyaç duyan birimlere zamanında iletilmesi gerekmektedir. Bu önlemler, bütçe yönetimini iyileştirerek ek mali yüklerin azaltılmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: İlama Bağlı Ödemelerin Tahakkuk Kayıtlarının Zamanında Yapılmaması ve Ödeneklerin Zamanında Karşılanmaması Sonucu Mahkeme Dosyalarının İcralık Olması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından yapılan ilama bağlı ödemelerde; ilamda yer alan tutarların tahakkuk kayıtlarının ödeme aşamasına kadar yapılmadığı, Bakanlığın merkez dışı birimlerine, ihtiyaçlarında kullanılmak üzere gönderilmesi gereken ödenekler geç gönderildiğinden, yıl içinde görülen davalarda mahkemelerce hükmedilen miktarlar ile vekâlet ücreti ve yargılama gideri ödemelerinin zamanında yapılmadığından icralık olduğu, hükmedilen miktara icra vekâlet ücreti, icra masrafı, takip sonrası faizlerin de ödenmesi ile bütçeye yükün artmasına neden olunduğu tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 247’nci maddesinde, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde bir taahhüde ve harcama talimatına dayanmayan giderlere ilişkin olup, Bakanlıkça belirlenecek ekonomik kodlardan yapılan ve bütçede ödeneği öngörülmüş olmakla birlikte, oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan borçların 323 Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabında muhasebeleştirileceği ifade edilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinde ise Danıştay, Bölge İdare mahkemeleri, İdare ve Vergi mahkemelerinin esasa ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu ve bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği, ödeme yapılmaması halinde, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunacağı belirtilmiştir.
Ayrıca 5018 sayılı Kanunu’nun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34’üncü maddesinde, kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderlerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödeneceği ancak sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verileceği ifade edilmektedir.
Bakanlığın aleyhine sonuçlanan davalar incelendiğinde, mahkeme ilamı ile belli bir miktar para ödemesi, avukat vekâlet ücreti, yargılama giderlerini içeren ilama bağlı borcun 2577 sayılı Kanunu’nun ilgili maddesi gereğince ilgililerce İdareden talep edilmesine rağmen, bu ödemelerin çoğunun ödenek yokluğu nedeniyle 30 gün içerisinde ödemesinin gerçekleştirilemediği, bununla birlikte ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan ilama bağlı borçların tahakkuklarının 323 Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabında muhasebeleştirilmediği, ödeneğin sağlandığı tarihte doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan ilama bağlı borçların ödemelerin ise genellikle aralık ayının sonunda yapıldığı görülmüştür. Bakanlık taşra birimlerinin 2021 yılında 03.04.20 Diğer Yasal Giderler tertibinden ödemesi yapılan davalarda hükmedilen miktar ile vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin toplamının 13.622.386,86 TL olduğu ve bu tutarın 12.521.873,18 TL’sinin yani yaklaşık yüzde 92’sinin Aralık ayında ödemesi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca ödeneklerin yılsonunda gönderilmesi katlanılan faiz ve icra masrafı yükünü de artırmıştır.
Raporlamaya esas 31.12.2021 itibariyle hükme bağlanarak ödenemeyen ilama bağlı borçlara ait giderlerin, borçların izlenmesini ve takibini sağlayacak bir sistemin mevcut olmadığı ve ilama bağlı borçların ödeme aşamasına kadar tahakkuk kayıtlarının yapılmaması nedeniyle, gecikme faizi cezası vb. mali külfetlerine ilişkin toplu bir bilgi sağlanamamaktadır.
Dönem sonunda Bakanlığın yükümlülüklerinin tam olarak raporlanabilmesi, yükümlülüklerin zamanında yerine getirebilmesi ve faiz, icra masrafı, vekalet ücreti vb. masraflara sebebiyet verilmemesini teminen,
-İlama bağlı ödemelere ilişkin tahakkuk kayıtlarının yapılarak mali tablolarda raporlanması ve oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan ilama bağlı borçların niteliğine uygun hesaplarda izlenmesi,
-Geçmiş yıllarda sonuçlandığı halde ödenemeyen ilama bağlı borçların dosyalarından taranması ve muhasebe kayıtlarına alınması,
-Ödeneklerin ihtiyacı bulunan birimlere zamanında gönderilmesi, sağlanmalıdır.