|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, gümrük işlemleri üzerine yapılan denetimlerde, ek tahakkuk ve ceza tutarlarından tecil edilenlerin muhasebeleştirilmediği tespit edilmiştir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 73. maddesi, gümrük idarelerine eşyanın tesliminden sonra gerekli kontrolleri yapma yetkisi tanımaktadır. Bu bağlamda, merkezi denetim elemanları tarafından gerçekleştirilen sonradan kontrol süreçleri, vergi tutarları ve diğer önemli tespitlerin değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.
Gümrük idareleri, işlemleri tamamlanmış ürünler için çeşitli sistemler aracılığıyla inceleme yapma yetkisine sahiptir. Ancak, yapılan denetimlerde, 2021 yılı içerisinde 25.456.246,90 TL tutarındaki alacakların, ilgili muhasebe hesaplarına aktarılmadığı anlaşılmıştır. Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülse de, muhasebeleştirme sorumluluğu Ticaret Bakanlığı’na aittir. Sonuç olarak, gümrük müdürlükleri tarafından kesilen ek tahakkuk ve ceza tutarlarının muhasebeleştirilmemesi nedeniyle 2021 yılı mali tablolarında önemli hatalar meydana gelmiştir. 120-Gelirlerden Alacaklar ve 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar hesaplarında toplam 25.456.246,90 TL fazla, 122/222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında ise aynı miktarda eksiklik gözlemlenmiştir. |
BULGU: Gümrük Vergileri Ek Tahakkuk ve Ceza Tutarlarından Tecil Edilenlerin Muhasebeleştirilmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın ilgili birimleri tarafından denetim raporları, ikincil kontroller ve sonradan kontrol programı vb. kapsamında tamamlanmış gümrük işlemleri üzerinden gerçekleştirilen denetimler sonucunda tespit edilen ve buna istinaden kesilen ek tahakkuk ve ceza tutarlarından tecil edilenlerin muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 73’üncü maddesinin birinci fıkrasına göre, gümrük idarelerinin eşyanın tesliminden sonra ve beyannamedeki bilgilerin doğruluğunu saptamak amacıyla eşyanın ithal veya ihraç işlemlerini veya sonraki ticari işlemlere ilişkin ticari belge ve verileri kontrol etme yetkisi bulunmaktadır. Sonradan Kontrol ve Riskli İşlemlerin Kontrolü Yönetmeliği’nde buna ilişkin uygulama esas ve usulleri belirlenmiştir. Buna göre çeşitli risk analizi kriterlerine dayanılarak belirlenen kişi ve işlemler üzerinde merkezi denetim elemanları tarafından sonradan kontrol yapılmakta ve sonucunda varsa vergilendirme için önemli tespitler, muhtemel vergi tutarı değişiklikleri ve yol gösterici nitelikteki tespitlerin de yer aldığı değerlendirme raporu düzenlenmektedir.
Ayrıca, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Taşra Teşkilatı Çalışma Yönetmeliği’nin 17’nci maddesi gereğince, gümrük idareleri tarafından işlemi tamamlanmış ve serbest dolaşıma girmiş ürünlerle ilgili olarak Gümrük Veri Ambarı Sistemi, Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi, Karar Destek Sistemi ve ilgili diğer programlar kullanılarak ve gerektiğinde yükümlünün ticari belge ve verileri üzerinden inceleme yapılması ve mevcut bulunması halinde eşyanın fiziki muayene yolu ile ikincil olarak kontrol edilmesi de mümkün bulunmaktadır. Bu kapsamda; bölge müdürlükleri bünyesinde yer alan kontrol şubelerince tarife, kıymet, menşei, sistem, beyan farkı, vergi oranları, vergi matrahları gibi vergilendirmeyi etkileyen muhtelif konularda incelemeler yapılmaktadır.
Beyannamenin incelenmesi, eşyanın tesliminden sonraki kontroller veya yukarıda sayılan diğer incelemeler sonucunda, ilgili gümrük rejimine ilişkin hükümlerin yanlış veya eksik bilgilere dayanarak uygulandığının saptanması halinde ise gümrük müdürlükleri tarafından ek tahakkuk ve ceza işlemi uygulanmaktadır.
Öte yandan, MYMY’nin 54, 57 ve 140’ıncı maddelerinde, 120-Gelirlerden Alacaklar veya 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar hesaplarında kayıtlı tutarlardan her ne sebeple olursa olsun mevzuatı gereğince tecil veya tehir edilen tutarların 122-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında (bir yılı aşan bir süreyle tecil veya tehir edilen tutarların 222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında) muhasebeleştirilmesine ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Dolayısıyla, tahakkuk ettirilen alacaklardan tecil ve tehir edilenler için 122/222- Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına borç, 120-Gelirlerden Alacaklar veya 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına alacak kaydı yapılması gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemede, daha önce kesilmiş olan ek tahakkuk ve ceza tutarlarından 7256 ve 7326 sayılı yapılandırma Kanunları kapsamında 2021 yılı içerisinde taksitlendirilmesine karar verilen toplam 25.456.246,90 TL alacağın 120 ve 121 no.lu hesaplardan 122/222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına aktarılmadığı anlaşılmıştır.
Her ne kadar, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 61’inci maddesinde yer alan genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütüleceği hükmü amir ise de, yine aynı Kanun’un 8’inci maddesi de her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden sorumlu oldukları hükmünü içermektedir. Dolayısıyla, söz konusu ek tahakkuk ve ceza kararlarının muhasebeleştirilmesi ve bu suretle mali tablolarda yer almasını temin etme sorumluluğu Ticaret Bakanlığına ait bulunmaktadır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, konunun Hazine ve Maliye Bakanlığı ile görüşüldüğü ve bulgu konusu hususun düzeltilebilmesi için gerekli teknik çalışmaların hâlihazırda devam ettiği belirtilmektedir. Yapılan bu çalışmalar bulguda belirtilen tespiti düzeltir nitelikte olmadığından 2021 yılı mali tablolarındaki hata devam etmektedir.
Bu itibarla, Bakanlığa bağlı çeşitli birimler tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda tespit edilen ve gümrük müdürlüklerince kesilen ek tahakkuk ve ceza tutarlarından tecil edilerek taksitlendirilenlerin 122/222Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında muhasebeleştirilmemesi nedeniyle, 2021 yılı Bilançosunda 120-Gelirlerden Alacaklar ile 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı toplam 25.456.246,90 TL fazla, 122/222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı 25.456.246,90 TL eksik gözükmektedir.