|
ÖZET: Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli ile gerçekleştirilen projelerde müşavirlik hizmet alımına dair esas ve usulların belirlenmemesi, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. Bu rapor, Bakanlık tarafından bu tür projeler için gerekli düzenlemelerin yapılmadığını ve dolayısıyla bağlı kuruluşların ihalelere çıkarken herhangi bir kılavuz olmaksızın hareket ettiğini ortaya koymaktadır. 3996 sayılı Kanun’un 12. maddesi, YİD projelerinde müşavirlik hizmet alımının Kamu İhale Kanunu’na tabi olmaksızın gerçekleştirilebileceğini belirtirken, bu hizmetlerin esas ve usullerinin ilgili bakanlıklar tarafından belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından gerçekleştirilen müşavirlik hizmet alımları, belirtilen mevzuat çerçevesinde ihale edilmiştir; ancak bu işlemler için gerekli esas ve usulların belirlenmediği anlaşılmaktadır. İhale dokümanlarının, mevcut mevzuata dayanarak oluşturulması zorunludur. Mevcut durumda, bu tür ihalelerin hukuken geçerli olabilmesi için ya 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na uygun olarak yapılması ya da Bakanlık tarafından gerekli düzenlemelerin bir an önce hayata geçirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, YİD projeleri kapsamında müşavirlik hizmet alımlarının hukuki bir dayanağa sahip olabilmesi için ilgili bakanlıkların gerekli düzenlemeleri yapması ve ihale süreçlerinin bu çerçevede yürütülmesi önem arz etmektedir. Bu durum, hem kamu kaynaklarının etkin kullanımı hem de ihale süreçlerinin şeffaflığı açısından kritik bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: Yap-İşlet-Devret Modeli İle Yaptırılan Projelerin Müşavirlik Hizmet Alım İhalelerine İlişkin Esas ve Usullerin Belirlenmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Yap-İşlet-Devret modeli ile yaptırılan projeler için müşavirlik hizmeti alımı işlerine ilişkin esas ve usullerin Bakanlık tarafından belirlenmediği, bu sebeple bu kapsamdaki işler için Bakanlığın bağlı kuruluşlarında esas ve usuller olmaksızın ihaleye çıkıldığı görülmüştür.
13.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet- Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun’un “Muafiyetler” başlıklı 12’nci maddesinde,
“Yap-işlet-devret modeli ile yapılacak projelerde ilgili idaresince 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi olunmadan yapım ve işletme sürelerinde müşavirlik hizmet alımı yapılabilir. Söz konusu hizmet alımına ilişkin esas ve usuller ilgili bakanlıklar tarafından belirlenir”
Hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmüne göre, idarelerin Yap-İşlet-Devret modeli ile yapacağı projelerde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olunmadan yapım ve işletme sürelerinde müşavirlik hizmet alımı yapabileceği ifade edilmiştir. Ayrıca, söz konusu müşavirlik hizmet alımlarına ilişkin esas ve usullerin ilgili bakanlıklar tarafından belirlenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Bu doğrultuda, Bakanlık ve Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından ihale edilen söz konusu hizmet alımlarına ilişkin esas ve usullerin ilgili bakanlık olan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından belirlenmiş olması gerekmektedir.
Bakanlığın bağlı kuruluşu KGM tarafından aşağıdaki tabloda bilgileri yer alan müşavirlik hizmet alımları, Bakanlık tarafından imzalanan ihale onay belgelerinde belirtildiği üzere 3996 sayılı Kanun’un 12’nci maddesine göre 4734 sayılı Kanun’a tabi olunmadan ihale edilmiştir.
Tablo 4: 3996 Sayılı Kanun’un 12’nci Maddesine Göre İhale Edilen Müşavirlik Hizmet Alımlarına İlişkin Bilgiler
| İşin Adı | Toplam Sözleşme Bedeli (TL) | Ödenen Toplam Tutar (Fiyat Farkı Dâhil KDV Hariç) (TL) |
| KMO Otoyolu Odayeri-Paşaköy Kesimi (3. Boğaz Köprüsü Dâhil) | 76.708.012,16 | 86.611.467,79 |
| KMO Otoyolu Kurtköy-Akyazı Kesimi | 54.257.780,00 | 66.918.408,82 |
| KMO Otoyolu Kınalı-Odayeri Kesimi | 48.836.000,00 | 60.497.910,34 |
| Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu | 45.839.350,10 | 43.057.553,11 |
| Ankara-Niğde Otoyolu | 82.928.720,00 | 110.475.599,08 |
| Aydın-Denizli Otoyolu | 52.369.001,20 | 4.878.209,06 |
| KMO Otoyolu Nakkaş-Başakşehir Kesimi | 35.356.020,40 | 2.159.770,89 |
| Malkara-Çanakkale Otoyolu (1915 Çanakkale Köprüsü Dâhil) | 164.319.540,80 | 155.271.919,22 |
| TOPLAM | 560.614.424,66 | 529.870.838,31 |
*Bu tabloda yer alan bilgiler, denetim ekibi tarafından Karayolları Genel Müdürlüğünden temin edilmiştir.
Ancak, söz konusu esas ve usuller, ihalelerin ihale tarihleri itibarıyla Bakanlık tarafından belirlenmemiş olup, KGM tarafından esas ve usuller olmadan müşavirlik hizmet alım ihalelerine çıkıldığı tespit edilmiştir.
İhale sisteminde ihale dokümanının ihaleden önce oluşturulması zorunludur. Oluşturulan ihale dokümanının mevcut mevzuata dayandırılması gerekmektedir. İhalelere dayanak olabilecek herhangi bir mevzuat bulunmadığından, esas ve usuller belirlenmeden bu kapsamda söz konusu müşavirlik hizmet alım ihalelerinin yapılması mümkün görülmemektedir. Diğer yandan, bu kapsamdaki hizmet alımlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihale edilmesi de mümkündür.
Bununla birlikte, ihalelerin yapılmasına izin veren bir mevzuat düzenlemesi bulunmadığından ihale dokümanı içinde bulunması gereken belgeler (teknik şartname ve sözleşme tasarısı gibi) ile; esas ve usuller olmadan ihale yapılması hukuken mümkün olmadığından ihale izni verilmesi, ihale komisyonu oluşturulması, bu komisyonun ihaleyi yapması, sözleşme imzalanması ve sözleşmenin uygulanması işlemleri dayanaktan yoksun kalmaktadır.
Kamu idaresince bulgu konusu hususa iştirak edilerek, Yap-İşlet-Devret projelerini gerçekleştirmekle yetkilendirilen Genel Müdürlükler tarafından kriterlerin bildirilmesi üzerine Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünce, Mevzuat Hazırlama Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde gerekli çalışmanın yapılabileceği belirtilmiştir.
Bu itibarla, İdare tarafından 3996 sayılı Kanunun 12’nci maddesine göre 4734 sayılı Kanun’a tabi olmadan ihale edilen müşavirlik hizmeti alımı ihalelerine ilişkin esas ve usullerin belirlenerek söz konusu işlerin ihale süreçlerine ilişkin hukuki dayanağın oluşturulması ya da bu tür ihalelerin 4734 sayılı Kanun’a göre yapılmasının tercih edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.