|
ÖZET: Üniversiteye ait bazı gayrimenkullerin, ihale mevzuatına uyulmadan ve kira bedeli belirlenmeden Dardanos İktisadi İşletmesine tahsis edildiği tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, üniversitenin otel, restoran, market, piknik alanı, plaj, spor salonu ve anaokulu gibi taşınmazları, ihale yapılmaksızın işletmeye verilmiş ve bu süreçte herhangi bir kira bedeli talep edilmemiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.
Üniversite taşınmazlarının kiralanması, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde düzenlenmelidir. Bu kanun, kamu kurumlarının taşınmazlarının kiralanmasında izlenmesi gereken usulleri belirlemekte ve elde edilen kira gelirlerinin üniversite bütçesine kaydedilmesini gerektirmektedir. Dardanos İktisadi İşletmesi, kendi gelir ve giderleri olan ayrı bir tüzel kişilik olarak değerlendirilse de, üniversiteye bağlı bir yapı olduğundan, taşınmazların bedelsiz tahsisi, Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’e aykırıdır. Sonuç olarak, üniversitenin gayrimenkullerinin kiraya verilmesi sürecinde şeffaflık ve rekabetin sağlanması için ihale usullerine uyulması gerekmektedir. Bu durum, hem kamu kaynaklarının etkin yönetimi hem de üniversitenin mali sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Üniversiteye Ait Bazı Gayrimenkullerin İhale Mevzuatına Uyulmadan ve Kira Bedeli Tespit Edilmeden Dardanos İktisadi İşletmesine Tahsis Edilmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversiteye ait otel, restoran, market, piknik alanı, plaj, spor salonu ve anaokulunun ihale yapılmaksızın Üniversite İktisadi İşletmesine tahsis edildiği ve iktisadi işletmeden kira alınmadığı görülmüştür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 55’nci maddesinde, yükseköğretim kurumları ve bunlara bağlı birimlerin gelir kaynakları arasında, taşınmaz malların gelirleri de sayılmıştır.
5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü getirilerek her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu oldukları belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinin (e) bendinde; “İlgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek” denilerek idare gelirlerinin izlenmesinin mali hizmetler birimi tarafından yapılacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla, üniversite taşınmazlarından kiraya verilenlerin gelirlerinin Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı tarafından takip edilmesi gerekmektedir.
Üniversite taşınmazlarının kiralanmasına yönelik piyasa rayiç bedelinin belirlenmesi ve ihaleye ilişkin işlemler 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde düzenlenmiştir. Mezkûr Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği ifade edilmiştir.
Bu hükümlere göre Üniversitenin gayrimenkullerinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usulleri kullanılarak kiraya verilmesi, bu kiralamalar neticesinde tahsil edilen kira tutarlarının da Üniversitenin bütçesine gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Üniversiteye ait iktisadi işletme vergi boyutuyla ele alındığında; işletmenin Üniversiteden ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olduğu, kurumlar vergisi mükellefi olduğu, kendine ait hakları ve borçları olduğu görülmektedir.
Öte yandan 13.01.2021 tarih ve 31363 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’in (Sayı: 2021-1) 7’nci maddesin birinci fıkrasında “Kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufunda bulunan eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerin işletme giderleri için ilgili kurum ve kuruluşların bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmaması esastır.” ve 4’üncü fıkrasında “Kuruma ve/veya mensuplarına yardım ve hizmet amacıyla kurulmuş olan fon, vakıf, dernek ve benzeri kuruluşlar eliyle işletilen tesislere kurum bütçesinden doğrudan veya dolaylı olarak katkıda bulunulmayacaktır.” denilmektedir.
Kamu idaresi tarafından her ne kadar Dardanos İktisadi İşletmesinin kendi gelir ve gideri ve vergi yükümlülüğü olsa da Üniversitenin ayrılmaz bir parçası olduğu, Üniversitenin kendi bünyesindeki bir işletmeye taşınmaz kiralamasının hayatın olağan akışına uygun bir durum olmadığı ifade edilse de Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’in amir hükmüne göre faaliyet alanı, Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’de (Sayı: 2021-1) belirtilen ve bunlara benzer sosyal tesisleri işletmek olarak belirlenen, kendisine ait gelirleri ve giderleri olan, vergi, harç vb. mali yükümlülükleri olan Dardanos İktisadi İşletmesine, taşınmazların ihale yapılmadan bedelsiz olarak tahsis edilmesi şeklinde, Üniversite bütçesinden dolaylı da olsa herhangi bir katkı sağlanması mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle Üniversitenin mülkiyetindeki taşınmazların kiraya verilmesinde, ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması amacıyla 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda belirtilen usuller dahilinde ihaleye çıkılması gerekmektedir.