|
ÖZET: Üniversite mülkiyetindeki taşınmazların kiralanmasıyla ilgili yapılan incelemelerde, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, 59 taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle kiralandığı belirlenmiştir. Bu durum, kanunun 1. maddesinde belirtilen genel bütçeli ve katma bütçeli idareler ile özel idarelerin, taşınmazların kiralanması gibi işlemleri belirli usullere göre yürütmesi gerektiği ilkesine aykırıdır. Kanun, taşınmazların kiralanmasında kapalı veya açık teklif yöntemlerinin esas olduğunu, yalnızca belirli şartlar altında pazarlık usulünün uygulanabileceğini vurgulamaktadır.
Kanunun 51/g maddesi, taşınmazların pazarlık usulüyle kiralanabilmesi için iki şart öngörmektedir: Taşınmazın devlet mülkiyetinde olması ve işin özelliği gereği diğer ihale yöntemlerinin kullanılamaması. Ancak, üniversitelerin özel bütçeli idareler olarak kabul edilmesi nedeniyle, bu taşınmazların pazarlık usulüyle kiralanması mümkün değildir. 7103 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeler, üniversitelere ait taşınmazların bu kapsamda değerlendirilmediğini net bir şekilde ortaya koymuştur. Sonuç olarak, üniversite mülkiyetindeki taşınmazların 2886 sayılı Kanun’un 51/g maddesi çerçevesinde pazarlık usulü ile kiralanması hukuken geçerli değildir. Bu taşınmazların kiralanmasında kapalı veya açık ihale yöntemlerinin kullanılması gerekmektedir. |
BULGU: Üniversite Mülkiyetindeki Taşınmazların Pazarlık Usulü İle Kiraya Verilmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversite tarafından yapılan taşınmaz kiralamalarından 59 tanesinin 2886 sayılı Kanun’un esas ihale yöntemi olan kapalı teklif usulü veya açık teklif usulü yerine 51/g maddesine göre pazarlık usulü ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği, 36’ncı maddesinde ise, bu Kanunun 1’inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulünün esas olduğu, ancak 44’üncü maddede gösterilen işlerin belli istekliler arasında kapalı teklif usulüyle, 45’inci maddede gösterilen işlerin açık teklif usulüyle, 51’inci maddede sayılan işlerin pazarlık, 52’nci maddede gösterilen işlerin de yarışma usulüyle yaptırılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un “Pazarlık usulüyle yapılacak işler” başlıklı mezkûr 51’inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde hangi işlerin bu kapsamda ihale edilebileceği şu şekilde belirlenmiştir;
“g) Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,”
Madde hükmünde belirtildiği üzere taşınmazların kiralanması hususunda bu bent kapsamında pazarlık usulünün uygulanabilmesi için şu iki şartın birlikte mevcudiyeti gerekmektedir;
1-Taşınmazın, Devletin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan olması.
2-İşin özelliği, idareye yararlı olması veya ivediliği gereği kapalı ya da açık teklif yöntemlerinin kullanılamıyor olması.
Dolayısıyla 51/g yöntemine göre pazarlık usulünün Devlete ait taşınmazlar kavramının karşılığı olan genel bütçeli kuruluşlara ait taşınmazlar yani tapuda Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler dışında uygulanması mümkün değildir.
Diğer taraftan yasa koyucu, Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında ifadesinin, özel bütçeli idarelerden olan üniversiteleri içermediğini zımni bir şekilde Kanun’da belli etmiştir. Bilindiği üzere, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Ecrimisil ve tahliye” başlıklı 75’inci maddesinin kapsamı “Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları”iken; bu ifadenin devamına 21.03.2018 tarihli ve 7103 sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 26’ncı maddesiyle“özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar” ibaresi eklenmiş, böylelikle Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz mallarının kapsamına özel bütçeli idarelerden olan üniversitelere ait taşınmazların dâhil olmadığı açıklığa kavuşturulmuştur. Dolayısıyla, Kanun’un 51/g bendinde zikredilen Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazlar emsal gösterilerek üniversite taşınmazlarının bu madde kapsamında pazarlıkla kiraya verilmesinin önü kapanmıştır.
Kamu İdaresi tarafından Devlete ait taşınmaz kavramından genel bütçeli kuruluşlara ait taşınmazlar, yani tapuda Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazların anlaşılması, bunların dışında kalan kamu kurumlarında 51/g maddesinin uygulanmamasının uygulama alanını daralttığı ifade edilmekte ise de, ilgili Kanun maddesinde söz konusu tanımlar lafzen çok açık bir şekilde tanımlanmıştır. Bu sebeple Üniversite mülkiyetindeki söz konusu yerlerin bu kapsamda değerlendirilerek kiraya verilebilme olanağı bulunmamaktadır.
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan gerekçelerle; Üniversitenin mülkiyetinde bulunan taşınmazların 2886 sayılı Kanun’un 51/g maddesine göre pazarlık usulü ile kiraya verilmesi mümkün olmayıp kapalı veya açık ihale yönteminin kullanılması gerekmektedir.