Üniversite Tarafından Kiraya Verilen İşletmelerin Ruhsat Almadan Çalışmasına Karşın Sözleşme Hükümlerinin Uygulanmaması (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Üniversite tarafından kiraya verilen işletmelerin, ruhsat almadan faaliyet göstermesi ve buna rağmen kira sözleşmelerinin hükümlerinin uygulanmaması, 2021 yılı Sayıştay denetim raporlarında tespit edilmiştir. Kira sözleşmelerinde, kiracıların işletme ruhsatı alması gerektiği ve ruhsat alamadıkları takdirde sözleşmenin feshedileceği belirtilmektedir. Ancak, üniversitenin bu durumu takip etmediği ve sözleşme hükümlerinin uygulanmadığı gözlemlenmiştir. Bu bağlamda, ruhsat almayan işletmelere ait kira sözleşmelerinin derhal feshedilmesi ve kesin teminatların gelir kaydedilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun bir şekilde yönetilmesinden sorumlu olanların gerekli önlemleri alması zorunludur. Denetimlerde, üniversitenin kiraya verdiği işletmelerin ruhsat kontrolünün yapılmadığı ve sözleşmelere aykırı durumların devam ettiği belirlenmiştir. Bu nedenle, işletmelerin ruhsatlarını almalarının sağlanması ve ruhsat alamayanların sözleşme şartlarına uygun olarak işlem yapılması önem arz etmektedir.

BULGU: Üniversite Tarafından Kiraya Verilen İşletmelerin Ruhsat Almadan Çalışmasına Karşın Sözleşme Hükümlerinin Uygulanmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversite tarafından kiraya verilen işletmelerin, işletme ruhsatı almadan çalışmasına karşın kira sözleşmelerinde belirtilen sözleşme hükümlerinin uygulanmadığı görülmüştür.
Üniversite ile üniversiteye ait işletmeleri kiralayanlar arasında akdedilen kira sözleşmelerinde aynen;
“Madde 11-
(…)
Kiracının; fesih talebinde bulunması, kira dönemi sona ermeden faaliyetini durdurması, kiralananı amacı dışında kullanması, taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi, işletme ruhsatı alamaması, her ne sebeple olursa olsun işletme ruhsatının iptal edilmesi veya üst üste iki taksidin vadesinde ödenmemesi hâllerinde kira sözleşmesi, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 62 nci maddesine göre tebligat yapmaya gerek kalmaksızın idarece feshedilerek, kesin teminatı gelir kaydedilir ve tarım arazilerinin kiraya verilmesine ilişkin sözleşmeler hariç cari yıl kira bedelinin yüzde yirmi beşi tazminat olarak tahsil edilir. Sözleşmenin feshedildiği tarihten sonraki döneme ilişkin varsa kira bedeli öncelikle kiracıdan alınacak tazminata mahsup edilir.” hükmü yer almaktadır.
Buna göre kiracıların, işletme ruhsatlarını alıp almadıklarının Üniversite tarafından takip edilmesi ve ruhsat alamayan işletmelere ait kira sözleşmelerinin feshedilerek kesin teminatlarının gelir kaydedilmesi ayrıca cari yıl kira bedellerinin yüzde yirmi beşinin tazminat olarak alınması gerekmektedir.
Öte yandan, 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü getirilerek her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu oldukları belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; üniversite tarafından kiraya verilen işletmelerin işletme ruhsatını almadığı buna karşın sözleşmede yer alan hükümlerin uygulanmadığı tespit edilmiştir.
İdare tarafından kiraya verilen işletmelerin ruhsat kontrollerinin yapılacağı ve ruhsat almalarının sağlanacağı belirtilse de 2021 yılı sonu itibariyle sözleşmelere aykırılık teşkil eden husus devam etmektedir.
Bu itibarla söz konusu işletmelerin; işletme ruhsatlarını almalarının sağlanması, ruhsat alamamaları durumunda ise kira sözleşmelerinde belirtilen hükümlerin uygulanması gerekmektedir.
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ DÖNER
SERMAYE İŞLETMESİ
2021 YILI DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU
İÇİNDEKİLER
KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 22
KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU 24
SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU 24
DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI 24
DENETİM GÖRÜŞÜ 25
DENETİM BULGULARI 25
EKLER 34
T.C. Sayıştay Başkanlığı
KISALTMALAR
EKAP Elektronik Kamu Alımları Platformu
DMİS Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU LİSTESİ
A. Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular
Döner Sermaye Tarafından Üretilen ve Satışı Yapılan Muhtelif Emtianın Varlık Kayıtlarına Alınmaması
Genel Yönetim Giderleri Hesabına Kaydedilmesi Gereken Harcamaların Farklı Hesap Kodlarında Yer Alması
B. Diğer Bulgular
1. Vadeli Mevduat Faiz Gelirlerinin Net Tutar Üzerinden Muhasebeleştirilmesi
2. Doğrudan Temin Yoluyla Yapılan Alımlarda Yasaklılık Kontrolünün Yapılmaması
Doğrudan Temin Yoluyla Yapılan Alımların Elektronik Kamu Alımları Platformu Üzerinden Kamu İhale Kurumuna Bildirilmemesi
Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının Yapıtırılmaması
KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ
Mevzuat ve Görevler
Kafkas Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi, 4.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14 ve 58’inci maddeleri ile 18.6.2020 tarihli ve 31159 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanan Kafkas Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği hükümleriyle faaliyetine devam etmektedir.
Söz konusu Yönetmelik’in “Faaliyet alanları” başlıklı 2’nci maddesiyle, İşletme faaliyet alanına giren iş ve hizmetler;
Yükseköğretim kurumları dışındaki kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerce talep edilecek bilimsel görüş, proje, araştırma ve benzeri hizmetler yapmak, seminer, konferans, panel, sempozyumlar düzenlemek, her seviyede kurslar açmak,
Klinikler, poliklinikler, ameliyathaneler ve laboratuvarlarda yapılacak her türlü muayene, tetkik, tahlil, ameliyat, bakım ve hizmet üretimi ile ilgili iş ve benzeri hizmetleri yapmak, açılmış ve açılacak olan her türlü sağlık hizmetleriyle ilgili yataklı ve yataksız sabit ve geçici kuruluşları işletmek,
Her türlü basım ve yayım işlerini yapmak,
Mevcut fiziki kapasitesi değerlendirilerek faaliyet alanı ile sınırlı olarak iş ve hizmet üretmek, elde edilen ürünleri önceden Rektörün izni alınmak şartıyla pazarlamak, satmak ve bunun için gerekli satış ve teşhir yerleri açmak.
Olarak belirlenmiştir.
Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları
Rektörlüğe bağlı bir birim olarak yapılanan Döner Sermaye İşletmesi, İşletme Müdürlüğü ve Saymanlık Müdürlüğü olarak teşkilatlandırılmıştır. İşletme Müdürlüğü bünyesinde 1 işletme müdürü, 1 idari memur ve 2 sürekli işçi hizmet vermekte olup; 1 idari memur ve 1 sürekli işçinin kadroları özel bütçede, diğerlerinin ise İşletmededir. İşletmenin Saymanlık Müdürlüğünde, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı personeli 1 saymanlık müdürü ve 2 memur bulunmaktadır.
Mali Yapı
Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak kurulmuş olan döner sermayeli işletmelerin iş ve işlemleri ile bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması, muhasebesi, kontrol ve denetimi ile muhasebe yetkililerinin niteliklerine ilişkin usul ve esaslar, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Dolayısıyla, 5018 sayılı Kanun’un bütçe ile ilgili hükümlerine tabi olmayan İşletme bütçesi, adı geçen Yönetmelik’in 4’üncü maddesine göre hazırlanmakta olup; Kamu İdaresinin üst yöneticisi olan Rektör tarafından onaylanarak yürürlüğe girmektedir.
Başlangıç bütçesi 154.719.000,00 TL olarak tahmin edilen İşletmenin 2021 bütçe gideri 97.371.464,84 TL, bütçe geliri ise 98.131.278,91 TL olarak gerçekleşmiştir.
2021 yılı bilançosuna göre İşletmenin sermayesi 10.000,00 TL olup, toplam aktif büyüklüğü ise 7.103.437,62 TL’dir.
2021 yılı gelir tablosuna göre gelir toplamı 98.131.278,91 TL, gider toplamı 97.371.464,84 TL olan Döner Sermaye İşletmesi, yıl sonu itibarıyla dönemi 759.814,07 TL net karla tamamlamıştır.
Muhasebe ve Raporlama Sistemi
Kafkas Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi muhasebe ve raporlama işlemlerini, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan hükümlere göre T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından kurulan ve yönetilen Döner Sermayeli İşletmeler Muhasebe Sistemi üzerinden yürütmektedir. İşletme, Yönetmelik’te hüküm bulunmayan hâllerde 5018 sayılı Kanun ve bu Kanun’a dayanılarak hazırlanan diğer yönetmelikler ile Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin genel esaslarını, kıyasen uygulamakta olup; T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan diğer düzenlemelere de tabidir.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden denetime sunulanlar aşağıda yer almakta olup denetim, bunlar ile Usul ve Esaslar’ın 8’inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır:
• Birleştirilmiş veriler defteri,
• Geçici ve kesin mizan,
• Bilanço,
• Gelir tablosu,
• Envanter defteri.
Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan bilanço ve gelir tablosuna verilmiştir.
KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU
Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur.
SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU
Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur.
DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI
Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.
Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür.
Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir.
Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır.
Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir.
DENETİM GÖRÜŞÜ
Kafkas Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2021 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.
DENETİM BULGULARI
Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir.