Bazı Yapım, Bakım ve Onarım İşleri ile Mal Alımlarının, Parçalara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Bazı Yapım, Bakım ve Onarım İşleri ile Mal Alımlarının, Parçalara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Kamu İdaresince, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri ile ihale edilmesi gereken ve aynı ihale konusu iş içerisinde yer alabilecek bazı mal alımları, yapım ile bakım ve onarım işlerinin, mevzuatta öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde parçalara bölünmek suretiyle doğrudan teminle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un 32’nci maddesinde ise; harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş olup söz konusu maddenin devamında ise aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin 1/d fıkrasında, büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 121.405,00 TL’yi, diğer idarelerin 40.443,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulü ile karşılanabileceği belirtilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 22.5.1.2. numaralı maddesinde ise;
“…4734 sayılı Kanunun 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gereklidir.”
denilmek suretiyle, aynı husus tekrar edilerek aynı nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünerek yapılmasının, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği ifade edilmektedir.
İdarenin niteliği itibariyle benzer veya aynı olan yapım, bakım ve onarım işleri ile bazı mal ve malzeme ihtiyaçlarını çok sayıda işlemle doğrudan temin suretiyle karşıladığı anlaşılmış olup, söz konusu duruma ilişkin alımlar tabloda gösterilmiştir.

Table 9: Parçalara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilen Yapım,
Bakım ve Onarım İşleri ile Mal Alımları

Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, İdare tarafından yapılan; yapım, bakım ve onarım işleri ile bazı mal ve malzeme alımlarında 4734 sayılı Kanun’un 22-d maddesiyle 2021 yılı için her bir alım için belirlenen 40.443,00’TL’lik limite uyulmuş olmakla birlikte, niteliği itibari ile aynı mahiyette olan, yıl içerisinde sürekli tekrarlanan ve yakın tarihlerde yapılan söz konusu işler parçalara bölünmek suretiyle doğrudan temin ile gerçekleştirilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından üniversite bünyesinde bulunan binaların yapıldıkları günden itibaren bakım onarımlarının yapılmamasından dolayı bakım onarım işlerinin çok fazla olduğu ve büyük bütçe gerektirdiği; İdarenin de yeterli bütçesi olmamasından dolayı genel bir bakım onarım ihalesine çıkılamadığı bunun yerine aciliyet gerektiren bakım onarım işlerinin doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği; diğer birimlerin arıza ve tadilat ihtiyaçlarını Yapı İşleri Daire Başkanlığına düzenli ve planlı bir şekilde bildirmediği için aynı nevi işlerin birleştirilerek ihaleye çıkılamadığı ifade edilmiştir.
Peyzaj alanında yeterli bilgi ve tecrübeye sahip personelin bulunmamasından dolayı yıllık peyzaj planı ve organizasyonun yapılamadığı, bu durumun da ihtiyaç duyulan malzemelerin önceden planlanarak alımını aksattığı bu nedenden dolayı bitkilerin bakımına yönelik gübre, tohum, ilaç gibi malzemelerin ihtiyaç olduğunda acilen temin edilmesini gerektirdiği; ayrıca aynı anda birkaç malı stokunda bulunduran satıcının Uşak ilinde bulunmaması ve birleştirilerek diğer şehirlerden getirilmesi de uzun zaman gerektirdiğinden dolayı aciliyetine binaen bu malların farklı firmalardan temin edilmesi zorunlu olduğu ve maliyet açısından da uygun olduğu için parça parça alımların yapıldığı belirtilmiştir.
Elektrik ve mekanik cihaz ve sistemler için bütçe yetersizliği nedeniyle toplu ihale ile genel bir bakım anlaşması yapılamadığından dolayı tüm elektrik ve mekanik cihaz ve sistemler için farklı firmalar ve servisler ile bakım anlaşması yapılmak zorunda kalındığı, bunların da bir sefere mahsus bakımlar olduğu, her cihazın markasına göre servisleri farklı olduğundan birleştirilmesi mümkün olmadığı, bir defalık bakımlar sırasında değişmesi gereken parçalar da yine bu parçaları farklı firmalar sattığından dolayı ayrı ayrı temini gerektiği, bu nedenle aynı tarihlerde de olsa farklı doğrudan temin dosyaları ile hizmet ve mal alımına gidildiği ifade edilmiştir.
Ayrıntıları yukarıdaki tabloda görüleceği üzere yaklaşık bir aylık bir süre olan 28.07.2021-23.08.2021-27.08.2021 tarihlerinde yemekhane binasında üç tane ayrı bakım onarım işinin yapıldığı, Rektörlük hizmet binasında 13.09.2021 ve 17.12.2021 tarihlerinde yalıtım işi yaptırıldığı, ayrıca 16.06.2021 ve 01.03.2021 tarihlerinde merdiven boşluklarına güvenlik ağı yaptırıldığı, peyzaj işlerinde de bir aylık süre zarfında 4 ayrı doğrudan temin yapıldığı anlaşılmaktadır. Aynı durum elektrik ve mekanik cihaz ve sistemler için de söz konusudur.
Dolayısıyla bu durumlar bütçe yetersizliğinden dolayı değil Kamu İdaresinin ihtiyaç dahilindeki alımlarının sistemli bir şekilde planlamasının yapılmamasından kaynaklanmaktadır. Bulguda detayları verilen harcamaların, rekabeti ve kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlayacak şekilde temel ihale usullerinden biri olan açık ihale usulü ile yapılması gerektiği, istisnai bir alım yöntemi olan doğrudan temin yöntemi ile parçalara bölerek alım yapılması usulünün kamu ihale mevzuatına uygun olmadığı değerlendirilmektedir.