|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/1-d maddesi çerçevesinde doğrudan temin yoluyla gerçekleştirilen alımlarda yasaklılık teyidinin yapılmadığını ortaya koymaktadır. Yapılan incelemelerde, alım yapılan gerçek veya tüzel kişilerin yasaklı olup olmadığının kontrol edilmediği ve bu durumun arşivlenmediği tespit edilmiştir. Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili maddeleri, doğrudan temin yoluyla alım yapılırken yasaklılar listesinin kontrol edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, yasaklı kişilerden alım yapılmaması gerektiği belirtilmiştir.
Ayrıca, doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilen alımlarda piyasa araştırması sırasında yazılı fiyat tekliflerinin çoğunda tarih bulunmadığı ve bazı hizmet veya mal alımlarında teknik özelliklerin yeterince tanımlanmadığı gözlemlenmiştir. Kamu İhale Genel Tebliği, bu tür alımlarda şartname düzenlenmesinin idarelerin takdirine bırakıldığını belirtse de, rekabetin sağlanması ve muayene kabul işlemlerinin düzgün bir şekilde yürütülmesi için teknik özelliklerin açıkça belirtilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda yasaklılık teyitlerinin yapılması ve teknik şartnamelerin oluşturulması, alım süreçlerinin şeffaflığı ve etkinliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Doğrudan Temin Yoluyla Yapılan Alımlarda Yasaklılık Teyidinin Yapılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurumun 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/1-d maddesi kapsamında gerçekleştirdiği alımlar incelendiğinde;
a)Doğrudan temin kapsamında yapılan bazı alımlarda, alım yapılan gerçek veya tüzel kişinin yasaklı olup olmadığının teyit edilerek arşivlenmediği görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Teyit işlemleri” başlıklı 30.5 maddesinin dördüncü fıkrasında;
“4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesi uyarınca doğrudan temin yoluyla alım yapılması halinde alım yapılacak kişi ya da firmanın ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığı teyit ettirilmeyecektir. Ancak, anılan Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limit dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve yasaklı olduğunun belirlenmesi durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaması gerekmektedir.” hükmü yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’ne göre, yasaklı listesinde bulunan gerçek veya tüzel kişilerden mal alımı yapılmaması gerektiğinden alım yapılacak olan gerçek veya tüzel kişinin ilgili internet sayfasında yasaklılar kısmında olup olmadığının sorgulaması yapılmalıdır.
4734 sayılı Kanun’un 22/1-d maddesi kapsamında Kurum harcama birimince doğrudan temin yoluyla yapılan ancak sözleşme düzenlenmeyen alımlarda “yasaklılık teyidi”nin KİK (Kamu İhale Kurumu) internet sayfasından yapılarak, yasaklılar listesinde ismi bulunmayan gerçek/tüzel kişi ile ilgili bilgilerin yer aldığı sayfanın bir nüshasının doküman alınmak suretiyle işlem dosyasına arşivlemesinin yapılmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında ihtiyaç teminlerinde, yüklenici ile sözleşme düzenlenip düzenlenmeyeceğine bakılmaksızın alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin yasaklılık sorgulamasının yapılarak teyit belgesinin dosya evrakına arşivlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kurum tarafından 2022 itibariyle yasaklılık teyitlerin ilgili evrakın altına eklenmeye başlanılmış olup, bu kapsamda yasaklılık teyitlerin arşivlenmesinin söz konusu teyitlerin yapıldığını gösteren belge niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir.
b)Doğrudan temin kapsamında yapılan alımlarda piyasa araştırması kapsamında yazılı fiyat tekliflerinin birçoğunda teklif tarihinin yer almadığı ve bazı hizmet/mal alımlarında (binek taşıt kiralama, büro bakım-onarım işi, dolap yapım işi vb.) ihtiyacın niteliğine göre teklif mektuplarında işin teknik özelliklerinin tarif edilmediği veya teknik şartname oluşturulmadığı görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin doğrudan temine ilişkin açıklamaların bulunduğu 22’nci maddesinde;
“22.1.1.2.Söz konusu hükümler uyarınca anılan maddede belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olmakla birlikte, ihtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususlar idarelerin takdirindedir.
22.1.1.4.(Değişik: 28/11/2013- 28835 R.G./ 1. md.) Diğer taraftan 22 nci maddeye göre ihtiyaçların karşılanmasında onay belgesi düzenlenmesi, onayı takiben ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılması ve buna ilişkin belgelerin dayanakları ile birlikte onay belgesine eklenmesi zorunludur…”
hükümleri yer almaktadır.
Her ne kadar Kamu İhale Genel Tebliği’ndeki yukarıda ifade edilen hüküm uyarınca doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlarda şartname düzenlenmesi idarelerin takdirinde bulunsa da; gerek fiyatın teklifler arasında rekabet ve eşit muamele ile oluşturulması, gerekse muayene ve kabul işlemlerinin sağlıklı yapılması açısından bu yöntemle yapılan alımlarda da işin niteliğine göre teknik özelliklerinin teklif isteme yazısında ya da ayrı bir teknik şartnamede gösterilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.