Doğrudan Temin ile Yapılan Alımlara İlişkin Yasal Limitlerin Aşılması ve Alımlarda Yasaklılık Sorgulaması ile Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) Kaydı İşlemlerinin Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Doğrudan Temin ile Yapılan Alımlara İlişkin Yasal Limitlerin Aşılması ve Alımlarda Yasaklılık Sorgulaması ile Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) Kaydı İşlemlerinin Yapılmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Genel Müdürlük Merkezi ile Devlet Opera ve Balesi Müdürlüklerince parasal limitler dahilinde yapılabilen doğrudan temin usulü için öngörülen yıllık limitlerin Kamu İhale Kurumundan uygun görüş alınmadan mal ve hizmet alımları için aşıldığı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (d) bendine göre limitler kapsamında yapılan alımlarda isteklilerin yasaklılık sorgusunun yapılmadığı, bu alımlarla ilgili bilgilerin satın alma süreçlerinin yönetildiği Elektronik Kamu Alım Platformuna (EKAP) çoğunlukla kaydedilmediği tespit edilmiştir.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun, “İdarelerce Uyulması Gereken Diğer Kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendinde;
“Bu Kanunun 21. ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamaz” kuralına bağlanmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (ı) bendinin uygulanmasına ilişkin açıklamalar” başlıklı 21’inci maddesi ile 31.12.2020 tarih ve 31351 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci Maddesinin (ı) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ”in “Genel esaslar” kenar başlıklı 4’üncü maddesinde;
“Kanuna göre idarelerin mal veya hizmet alımı ile yapım işlerinin temel ihale usulü olan açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılması esastır. Ancak temel ihale usullerinden biri ile alım yapılamadığı hallerde diğer usul ve yöntemlerle alım yapılabilir. Bu sebeple, idarelerin Kanunun 62 nci maddesinin (ı) bendi uyarınca yapacakları başvurularda bu hususu göz önünde bulundurmaları gerekir.
Kanunun 62 nci maddesinin (ı) bendine göre, Kanun kapsamında yer alan ve bütçe sahibi olan kamu idareleri; Kanunun gerek 21 inci maddesinin (f) bendi, gerekse temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar hariç 22 nci maddesinin (d) bendi kapsamında yapacakları harcamalarda, bütçelerine bu amaçla konulan ödeneklerin % 10’unu Kurulun uygun görüşü olmadan aşamaz. Bu oran aşılarak Kuruma yapılan başvurular reddedilir.
Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ve 22 nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde bütçe sahibi olan kamu idareleri tarafından, yıllık bütçelerine bu amaçla konulan toplam ödenek tutarı dikkate alınır. Mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine bu amaçla konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı % 10 oranı hesaplanır. Bütçe sahibi olan kamu idareleri tarafından % 10 oranının aşılıp aşılmadığı takip edilerek ödenek aktarılırken veya harcama yapılırken bu durum göz önünde bulundurulur.
İdarelerin bütçelerinde mal veya hizmet alımları ile yapım işleri için öngörülen ödenek tutarının;
a) Mal veya hizmet alımları için Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ile 22 nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamını,
b) Yapım işlerinde ise 22 nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limiti,
geçmemesi halinde Kuruldan uygun görüş alınması şartı aranmaz.
İdarelerin bütçelerinde;
a) Mal veya hizmet alımları için öngörülen ödenek tutarının % 10’unun, Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ve 22 nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamını geçmemesi halinde, anılan maddelerde belirtilen parasal limitlerin toplamı kadar olan harcamalar için,
b) Yapım işleri için öngörülen ödenek tutarının % 10’unun, 22 nci maddenin (d) bendinde yer alan parasal limiti geçmemesi halinde bu parasal limite kadar olan harcamalar için,
Kuruldan uygun görüş alma şartı aranmaz. (a) ve (b) bentlerinde belirtilen haller dışında Kuruldan uygun görüş alınması zorunludur.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; 4734 sayılı Kanun kapsamında olan kurumların, Kanunun 21/f ve 22/d maddelerinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapacakları harcamaların yıllık toplamının idarenin bütçesine bu amaçla konulacak ödeneklerin % 10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadan aşmaması mevzuat gereğidir.
O halde idarenin mal alımı, hizmet alımı veya yapım işi harcamaları için bütçesine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranının hesaplanması gerekmektedir.
Genel müdürlük merkez teşkilatı harcama birimleriyle taşra teşkilatında kayıtlı devlet opera ve balesi müdürlüklerine ilişkin harcama birimleri itibarıyla yılına ilişkin ödenekler incelendiğinde, mal ve hizmet alımları için 2021 yılı bütçesine aktarma suretiyle konulanlar dahil toplam 39.599.000,00 TL tutarında ödenek tahsis edildiği, bu kapsamda 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limitlerin aşılarak 15.703.761,00 TL tutarında mal ve hizmet alımının gerçekleştirildiği, söz konusu tutarın mevzuatla hesaplanması öngörülen %10 oranlı 3.959.900,00 TL’lik sınırın 11.743.861,00 TL tutar kadar aşıldığı ve aşan tutarla ilgili olarak İdare tarafından Kamu İhale Kurumundan uygun görüş alınmadığı anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında yapılan alımların ayrıntısına bütçe ödenekleri ve yapılan harcamalar bazında genel müdürlük merkez harcama birimleri ve taşra teşkilatı harcama birimleri itibarıyla aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 4: 4734 Sayılı Kanunun 22/d Maddesi Kapsamında Yapılan Alımlar

Yukarıda ayrıntısı kayıtlı doğrudan temin usulüyle yapılan mal ve hizmet alımları işlemlerinde genel müdürlük merkez harcama birimleriyle Ankara, İzmir, Mersin ve Samsun Devlet Opera ve Balesi Müdürlükleri harcama birimleri tarafından isteklilerin yasaklılık sorgusu yapılırken, İstanbul DOB ve Antalya DOB müdürlüklerinde yasaklılık kontrolü işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesi Kamu İhale Kurumu ile ilgili hükümleri düzenlemiştir. Maddeye göre Kamu İhale Kurumu, bu Kanun’da belirtilen esas, usul ve işlemlerin doğru olarak uygulanması konusunda görevli ve yetkili kılınmıştır. Anılan maddede Kurumun görev ve yetkileri ayrıntılı biçimde sayılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na İlişkin bütün mevzuatı, standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak, geliştirmek ve uygulamayı yönlendirmek, yönetmelik ve tebliğler çıkarmak Kurumun görev ve yetkileri arasındadır. Belirtilen yetkilere dayanarak Kamu İhale Kurumu, Kamu İhale Genel Tebliğini yürürlüğe koymuş ve Tebliğin 30’uncu maddesinin beşinci fıkrasında teyit işlemleri düzenlenmiştir.
Anılan fıkranın (4) numaralı alt bendine göre; 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi uyarınca doğrudan temin yoluyla alım yapılması halinde alım yapılacak kişi ya da firmanın ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit ettirilmeyeceği, Ancak, anılan Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limit dâhilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kamu İhale Kurumunun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve yasaklı olduğunun belirlenmesi durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaması gerektiği, hükme bağlanmıştır.
Kamu İhale Kurumunun internet sayfasındaki yasaklılar listesi bölümü, kullanıcıları işlemin satın alma süreçlerinin yürütüldüğü Elektronik Kamu Alımları Platformuna yönlendirmektedir. Buna göre idarelerin, parasal limit dâhilinde yaptıkları doğrudan temin alımlarında alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığını EKAP’tan kontrol etmesi gerekmektedir.
Yine yukarıda ayrıntısı kayıtlı doğrudan temin usulüyle yapılan mal ve hizmet alımlarında Samsun DOB müdürlüğü harcama birimi hariç, diğer harcama birimleri tarafından 2021 yılı içinde yapılan satın alma işlemlerinin EKAP’a kaydedilmediği anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kanun’un “Elektronik Kamu Alımları Platformu” kenar başlıklı Ek 1’inci maddesinde, ihale ve diğer satın alma süreçlerinin yürütülmesi için Kamu İhale Kurumu tarafından oluşturulan EKAP’a ilişkin hükümler düzenlenmiştir. Söz konusu Kanun maddesinde EKAP’ın kurulması ve işletilmesi ile ihale sürecinde elektronik araçların kullanımına ilişkin esas ve usullerin Kamu İhale Kurumu tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Bu kapsamda Kamu İhale Kurumu, satın alma işlemlerin uygulanmasına yönelik Kamu İhale Genel Tebliğini yayımlamıştır. Tebliğin “Doğrudan temin kayıt formu” başlıklı 30.9.2. maddesine göre doğrudan temin yoluyla yapılan alımların, takip eden ayın onuncu gününe kadar “Doğrudan Temin Kayıt Formu” doldurularak EKAP üzerinden kayıt altına alınması gerekmektedir.
EKAP üzerinden yapılan doğrudan temin işlem süreçlerinde idare kullanıcısı, kaydı yapılan satın alma işlemi ile ilgili hususları detayları ile EKAP’a kaydedebilmektedir. Doğrudan temin işleminin mal, hizmet veya yapım işi olarak türü ve 22’nci maddenin hangi bendi ile alım yapıldığı gibi bilgiler bu kapsamdadır.
İdarenin doğrudan temin işlemlerine ait bilgileri EKAP’a kaydetmemesi, mali yıl içerisinde Kanun’un 21’inci ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılan toplam harcama tutarının EKAP verileri ile doğru biçimde raporlanmasını ve elde edilmesini engellemektedir.
Yukarıda yapılan inceleme, açıklama ve değerlendirmeler ışığında;
4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında tüm harcama birimleri tarafından yıl içinde yapılması planlanan alım işlemlerinin yıllık toplamının mevzuatla ayrı ayrı öngörülen %10’luk sınırı aşması halinde, Kamu İhale Kurulunun uygun görüşünün alınması,
Harcama birimlerince yasaklı firmalardan sehven alım yapılması riskinin önlenmesi açısından, parasal limit dahilinde doğrudan temin usulüyle yapılacak alımlarda istekli gerçek ve tüzel kişilerin yasaklı listesinde bulunup bulunmadığının EKAP’tan kontrol edilmesi,
Doğrudan temin yöntemiyle yapılan alım işlemlerine ilişkin istenen bilgilerin EKAP sistemine kaydedilmesi,
Hususlarında Kamu İhale Genel Tebliği hükümlerinin tam ve doğru biçimde uygulanmasını teminen gerekli tüm önlemlerin alınması uygun olacaktır.