|
ÖZET: Hidroelektrik Enerji Santrallerinden (HES) elde edilen gelirlerin tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalayan özel şirketlerden tahakkuk ve tahsil edilmesi gereken alacakların, ilgili muhasebe hesaplarında izlenmediğini ortaya koymaktadır. Yönetmelik hükümleri, enerji hissesi katılım payı, hidroelektrik kaynak katkı payı ve havza hidrolojik gözlem hizmet bedellerinin nasıl hesaplanacağına dair detaylar içermektedir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, gelirlerden alacakların tahakkuklarının zamanında muhasebe servisine bildirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, 2021 yılı itibarıyla enerji hissesi katılım payı, hidroelektrik kaynak katkı payı ve havza hidrolojik gözlem hizmet bedellerinin tahakkuk kayıtlarının 120-Gelirlerden Alacaklar ve 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar hesaplarında izlenmediği görülmüştür. Bu durum, mali tablolar üzerinde hatalara yol açmakta ve gelirlerin doğru bir şekilde raporlanmasını engellemektedir. Sonuç olarak, Su Kullanım Hakkı Anlaşması çerçevesinde özel şirketlerden tahakkuk ve tahsil edilmesi gereken alacakların muhasebe hesaplarında izlenmesi, tahsilatların takibi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu kayıtların yapılması, hem gelirlerin doğru bir şekilde raporlanmasını sağlayacak hem de süresi içinde tahsil edilemeyen alacakların takibine olanak tanıyacaktır. |
BULGU: Hidroelektrik Enerji Santrallerinden (HES) Elde Edilen Gelirlerin Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurum tarafından, Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalanan özel şirketlerden, Yönetmelik ve Anlaşma hükümleri uyarınca tahakkuk ve tahsil edilmesi gereken alacakların, ilgili muhasebe hesaplarında izlenmediği görülmüştür.
İlgili Yönetmelik ve eklerinde; enerji hissesi katılım payının, hidroelektrik kaynak katkı payının ve havza hidrolojik gözlem, değerlendirme ve kontrol hizmet bedellerinin nasıl hesaplanacağına ve ne zaman tahsil edileceğine dair hükümler bulunmaktadır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına ilişkin “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 52’inci maddesinde; gelirlerden alacaklara ait tahakkukların aynı gün sonuna kadar muhasebe servisine bildirilmesi ve ilgili servislerce tahakkuk bordroları ile ya da tahakkuk fişleri ile muhasebe servisine bildirilen gelirlerin düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile tahakkuk kayıtlarının yapılması gerektiği ifade edilmektedir.
Aynı Yönetmeliğin 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına ilişkin “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 55’inci maddesinde; ilgili servislerce takibe alınan alacakların gün sonuna kadar muhasebe servisine bildirilmesi ve takibe alınmış alacakların muhasebe servisince takip kayıtlarının düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına kaydedilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Yapılan incelemeler neticesinde; Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında, Kurum alacağı olan enerji hissesi katılım payı, hidroelektrik kaynak katkı payı ve havza hidrolojik gözlem, değerlendirme ve kontrol hizmet bedellerine ilişkin aşağıdaki tabloda detayı görünen tutarların, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı veya 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında izlenmediği tespit edilmiştir.
Tablo 5: DSİ Su Kullanım Hakkı Anlaşmasına İlişkin Alacakları
| Proje Sayısı | 2021 Yılı Tahsil Edilmesi Gereken(TL) | 2021 Yılı Tahsil Edilen(TL) | FARK(TL) | |
| Enerji Hissesi Katılım Payı | 39 | 221.573.335,97 | 171.878.346,51 | 49.694.989,46 |
| Hidroelektrik Kaynak Katkı Payı | 159 | 575.605.838,36 | 546.683.457,24 | 28.922.381,12 |
| Havza Hidrolojik Gözlem, Değerlendirme ve Kontrol Hizmet Bedeli | 573 | 67.190.433,23 | 65.666.272,80 | 1.524.160,44 |
| TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | 80.141.531,02 | |
| Söz konusu ge | lirlerin | Kurum tarafından, tahakkuku tahsiline bağlı gelir olarak | Kurum tarafından, tahakkuku tahsiline bağlı gelir olarak | Kurum tarafından, tahakkuku tahsiline bağlı gelir olarak |
değerlendirilmesi sebebiyle tahakkuk kayıtları yapılmamakla birlikte, adı geçen gelirlerin tahakkuku tahsiline bağlı gelir olarak değerlendirilmesinin mevzuata uyarlığı bulunmamaktadır. Kaldı ki; tahakkuku tahsiline bağlı gelirlerde dahi herhangi bir nedenle tahsil işlemi yapılamamışsa, gelirin ayrıca tebliğ edilerek tahakkuk ettirilmesi gerekecektir.
Kurum alacaklarının tahakkuk kayıtlarının yapılması, süresi içinde gerçekleştirilemeyen tahsilatların takip edilmesi açısından da özellikle önem arz etmektedir. Bu alacaklar; Kurum tarafından, 08.11.2021 tarihinden itibaren ALTAY programının uygulanmasına geçilmiş ve aynı tarih itibariyle söz konusu gelirlerin tahsilat ve tahakkuklarının ALTAY’da izlenmesine başlanmış olmasına rağmen 120-Gelirlerden Alacaklar ve 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesaplarında izlenmemesi sebebiyle, 2021 yılı içerisinde 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı gerçeği yansıtmamaktadır. Ayrıca bu durum 2021 yılı dönem sonu mali tablolarında ise 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı ve 600-Gelirler Hesabında 80.141.531,02 TL tutarında hataya neden olmaktadır.
Sonuç olarak; Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalanan özel şirketlerden, Yönetmelik ve anlaşma hükümleri uyarınca tahakkuk ve tahsil edilmesi gereken alacakların, tahakkuk kayıtlarının yapılması, süresi içinde tahsil edilemeyen alacakların ise takibinin yapılmasını teminen ilgili muhasebe hesaplarında izlenmesi gerekmektedir.