|
ÖZET: Belediyeler tarafından izinsiz açılan yeraltı suyu kuyularının denetim eksiklikleri, 2021 yılı Sayıştay denetim raporlarında belirgin bir şekilde ortaya konmuştur. 167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’a göre, yeraltı suyu kuyularının açılması için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nden (DSİ) izin alınması zorunludur. Ancak yapılan denetimlerde, birçok belediyenin bu izni almadan kuyular açtığı ve ilgili bölge müdürlüklerinin de gerekli denetimleri gerçekleştirmediği tespit edilmiştir. Örneğin, Kayseri Büyükşehir Belediyesi, 619 su kuyusu açarken yalnızca 157 izin belgesi almışken, Antalya’da da benzer bir durum söz konusudur.
Denetimlerde ayrıca, belediyelerin kiraya verdiği yeraltı suları için de DSİ’den izin belgesi alınmadığı gözlemlenmiştir. İstanbul’da, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (İSKİ) tarafından kiraya verilen 342 derin sondaj kuyusundan yalnızca 102’sinin gerekli belgeleri bulunduğu anlaşılmıştır. 167 Sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, yeraltı suyu kuyularının açılması için izin alınmasını ve denetimlerin yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, sürdürülebilir bir yeraltı suyu yönetimi sağlanabilmesi için, DSİ’nin denetim görevini etkin bir şekilde yerine getirmesi ve kaçak kuyularla ilgili yaptırımların uygulanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Belediyeler Tarafından İzinsiz Olarak Açılan Yeraltı Suyu Kuyuları Hakkında İlgili Kanun Hükümlerinin Uygulanmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Belediyeler tarafından şehirlerin içme suyu ihtiyacının karşılanması amacıyla veya başka ihtiyaçlar için açılan su kuyularına ilişkin 167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun gereği Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden alınması gereken iznin alınmadığı, bölge müdürlükleri tarafından da izinsiz açılan su kuyuları ile ilgili gerekli denetimlerin yapılmadığı ve yaptırımların uygulanmadığı görülmüştür.
Örnek olarak seçilen bölge müdürlüklerinde, belediyeler tarafından yeraltı suyu temini amacıyla açılmış kuyular için DSİ den alınması gereken yeraltı suyu kullanma belgelerinin mevcut olup olmadığı incelenmiştir. Yapılan denetim sonucunda belediyelerin DSİ’den izin almaksızın su kuyuları açtıkları, DSİ tarafından bu kuyuların denetiminin yapılmadığı ve yaptırımların uygulanmadığı anlaşılmıştır. Örneğin inceleme yapılan illerden Kayseri’de Kayseri Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi (KASKİ) tarafından DSİ Bölge Müdürlüğü’ne başvurularak alınan yeraltı suyu kullanma belgesi adedi 157 iken, KASKİ tarafından açılan su kuyusu adedinin 619 olduğu tespit edilmiştir. Yine Antalya’da Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü (ASAT) tarafından Bölge Müdürlüğü’ne başvurularak alınan yeraltı suyu kullanma belgesi adedi 274 iken, ASAT tarafından açılan su kuyusu adedinin 687 olduğu tespit edilmiştir.
Denetimlerde ayrıca belediyeler tarafından kiraya verilen yeraltı suları için de DSİ’den alınması zorunlu olan yeraltı suyu kullanma belgelerinin aranmadığı görülmüştür. Örnek olarak incelenen İstanbul ilinde İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (İSKİ) tarafından sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle içme suyu olarak satılmak üzere özel sektöre kiraya verilen derin sondaj yeraltı suyu kuyusu 342 adet iken bu firmalardan sadece 102 adedinin DSİ Bölge Müdürlüğünden alınmış yeraltı suyu arama veya kullanma belgesi sahibi olduğu görülmüştür.
167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesine göre yeraltı suyu işletme sahaları içinde belge alınarak açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflarıyla çekilecek su miktarı DSİ Genel Müdürlüğü tarafından tayin ve tespit edilir.
Belge alınması ve bilgi verilmesi mecburiyeti başlıklı 8’inci maddesinde de su temini maksadıyla, kesitleri ne olursa olsun, tabii zemin üstünden itibaren derinliği DSİ Genel Müdürlüğü tarafından tespit ve ilgili Bakanlığın onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyular (el ile açılan kuyular hariç) ile su temini maksadıyla, boyları ve kesitleri ne olursa olsun her türlü kuyuların açılması için DSİ Genel Müdürlüğünden belge alınmasının mecburi olduğu belirtilmektedir.
Kanunun “Ceza hükümleri” başlıklı 18’inci maddesinde de bu Kanundaki vecibeleri yerine getirmeyenler hakkında uygulanacak yaptırımlar düzenlenmiştir. Madde de hem idari para cezası uygulanacağı hem de kuyunun açılıp işletilmesinde DSİ Genel Müdürlüğünce bir mahzur görülmezse, sahibine gerekli belge verileceği, aksi hâlde, kuyunun kapatılarak masrafının kuyuyu açtırandan alınacağı ifade edilmektedir.
Sürdürülebilir bir yeraltı suyu yönetiminin sağlanabilmesi ve yeraltı suyunun aşırı çekiminin önlenebilmesi açısından Kanun ve Yönetmeliklerle DSİ Genel Müdürlüğüne verilen yeraltı sularının denetim görevinin yerine getirilmesi, kaçak kuyularla ilgili Kanunun ilgili hükümlerinin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.