Kamulaştırılmalarını Müteakip Tapu Sicilinden Terkin Edilen Taşınmazların Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı Yerine Arazi ve Arsalar Hesabında Aktifleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Kamulaştırılmalarını Müteakip Tapu Sicilinden Terkin Edilen Taşınmazların Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı Yerine Arazi ve Arsalar Hesabında Aktifleştirilmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

İdare tarafından yol yapım amacıyla kamulaştırılan arazi ve arsalar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca tapu sicilinden terkin edildikleri halde, söz konusu arazi ve arsalar için ödenen kamulaştırma bedellerinin 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı yerine 250- Arazi ve Arsalar Hesabında aktifleştirildiği tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde; muhasebenin temel ilkelerinden olan “belgelendirme” kavramı, “Muhasebe kayıtları, gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılır.” ifadesiyle, “tam açıklama” kavramı ise “Mali tablolar, bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde düzenlenir.” ifadesiyle tanımlanmıştır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubuna dair düzenlenmiş olan “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 170’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (5) numaralı alt bendinde; üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile yapıların ayrı ayrı muhasebeleştirileceği hüküm altına alınmış olmakla birlikte aynı Yönetmelik’in “Geçiş hükmü” başlıklı geçici 4’üncü maddesiyle söz konusu hükmün 01.01.2025 tarihine kadar uygulanmayacağı belirtilmiştir. Mezkûr Yönetmelik’in 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabına dair düzenlenen “Hesabın niteliği” başlıklı 173’üncü maddesinde ise, yeraltında veya yerüstünde inşa edilmiş her türlü yol, köprü, baraj, tünel, bölme, sarnıç, iskele, hark ve benzeri yapılar ile bunların eklenti ve bütünleyici parçalarının bu hesapta izleneceği düzenlenmiştir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “b) Kaydedilmeyecek taşınmazlar” başlıklı 999’uncu maddesinde; özel mülkiyete tâbi olmayan ve kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazların, bunlara ilişkin tescili gerekli bir aynî hakkın kurulması söz konusu olmadıkça kütüğe kaydolunmayacağı düzenlenmiş olup tapuya kayıtlı bir taşınmazın, kayda tâbi olmayan bir taşınmaza dönüşmesi durumunda tapu sicilinden terkin edileceği de ayrıca belirtilmiştir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde; yollar kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazlar kapsamında değerlendirildiğinden yol güzergâhına isabet eden arazi ve arsalar kamulaştırılma işlemleri tamamlanarak İdare uhdesine geçmelerini müteakip tapu sicilinden terkin edilmektedirler.
Bu bilgi uyarınca Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümleri değerlendirildiğinde; İdare tarafından herhangi bir yol yapım projesi öncesinde yol güzergâhında kalan arazi ve arsaların kamulaştırılması durumunda söz konusu arazi ve arsalar için ödenen kamulaştırma bedellerinin nihai olarak 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabında aktifleştirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Zira, mezkûr Yönetmelik’in 170’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (5) numaralı alt bendinde yer alan “Üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile yapılar ayrı ayrı muhasebeleştirilir” hükmünün 01.01.2025 tarihine kadar uygulanmayacağı aynı Yönetmelik’in geçici 4’üncü maddesiyle hüküm altına alındığından, söz konusu tarihe kadar üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsaların maliyetlerinin üzerinde bulunan maddi duran varlık değerine eklenmesi gerekmektedir.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, kamulaştırılmaları sonrası tapu sicilinden terkin edilen arazi ve arsaların genel yönetim muhasebe ilkelerinden “belgelendirme” ve “tam açıklama” ilkeleri doğrultusunda gerçek durumlarını yansıtacak ve mali tabloların doğru anlaşılmasını sağlayacak şekilde 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabında aktifleştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Oysaki; yapılan incelemede, İdare tarafından 2021 yılı içerisinde kamulaştırmaları gerçekleştirilen toplam 26.151 adet parselin 250-Arazi ve Arsalar Hesabında muhasebeleştirildikleri tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince, bulgu konusu husus kabul edilmiş olup gerekli düzeltme kayıtlarının yapılacağı belirtilmiştir. Ancak, denetim görüşü verilen 2021 yılı bilançosunda yer alan hata mevcudiyetini korumaktadır.
Sonuç olarak; İdare tarafından herhangi bir yol yapım projesi öncesinde yol güzergâhında kalan arazi ve arsaların kamulaştırılması durumunda söz konusu arazi ve arsalar için ödenen kamulaştırma bedellerinin muhasebeleştirilmesinde yapılan hatalı uygulamalar neticesinde, İdarenin 2021 yılı mali tablolarında 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı söz konusu arazi ve arsalar için ödenen kamulaştırma bedellerinin toplamı kadar eksik, 250-Arazi ve Arsalar Hesabı ise aynı tutarda fazla olarak yer almıştır.