| ÖZET: Karayolları Genel Müdürlüğü’nin elektrik dağıtım tesislerinin deplase işlemleri için talepte bulunduğunu ve bu talebin karşılanmaması durumunda bedeli ilgili kurum veya kuruluştan tahsil edilecek şekilde protokol imzaladığı tespit edildi. Ancak yapılan incelemeler, mevcut protokollerde deplase bedellerinin Karayolları Genel Müdürlüğü bütçesinden karşılanması gerektiği halde, bu hususa dair herhangi bir örnek bulunmadığını gösterdi. Bu nedenle, İdarenin ihtiyaçları doğrultusunda yer değişikliği talep edilen elektrik tesisatlarının deplase bedellerinin İdare bütçesinden karşılanmaması ve bedelerna ilgili kurum veya kuruluştan tahsil edilmesi gerektiği değerlendirildi. |
BULGU: Mevcut Karayollarının Sınırları Dâhilindeki Elektrik Dağıtım Tesislerinin Deplase Edilmesi İçin Elektrik Dağıtım Şirketleriyle Protokol Yapılması Suretiyle Deplase Bedellerinin Kurum Bütçesinden Karşılanması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun hükümleriyle, Karayolları Genel Müdürlüğünün görev alanında bulunan karayollarının sınırları dâhilindeki elektrik dağıtım tesislerinin yer değişikliklerinin ilgili kurum veya kuruluşça bedeli karşılanmak suretiyle gerçekleştirileceği düzenlenmiştir. Söz konusu deplase işleri için elektrik dağıtım şirketleriyle yapılan yazışmalar esnasında şirketlerce ilgili işlerin TEDAŞ tarafından yayımlanan “Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar” kapsamında yapılması gerektiği öne sürülmesi neticesinde deplase bedellerinin Karayolları Genel Müdürlüğünce karşılanmasına neden olunan protokollerin imzalandığı tespit edilmiştir.
6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin j fıkrasında “karayolu sınır çizgisi”, “kamulaştırılmış, kamuya terk veya tahsis edilmiş karayolunda mülk ile olan sınır çizgisi; diğer karayollarında, yarmada şevden sonra hendek varsa hendek dış kenarı, hendek yoksa şev üstü kenarı, dolguda şev etek çizgisi; yaya yolu ile ayrılmış karayolunda yaya yolunun mülkle birleştiği çizgi” olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun’un “Karayollarında tesisat kurulması ve yerlerinin değiştirilmesi” başlıklı 24’üncü maddesinde ise;
“(1) Genel Müdürlüğün görev alanında bulunan karayollarının sınırları dâhilinde her türlü … elektrik ve haberleşme hatları ve benzeri tesisat kurulması veya bu amaçlarla herhangi bir şekilde karayollarında faaliyette bulunulması, Genel Müdürlüğün iznine tâbidir. İhtiyaç hâlinde, söz konusu tesisatın yerlerinin değiştirilmesi, Genel Müdürlükçe ilgili kuruluşlardan talep edilebilir. İlgili kurum veya kuruluşlar, her türlü masrafı kendilerine ait olmak üzere, Genel Müdürlükçe belirtilen sürede bu değişikliği gerçekleştirmek zorundadır. Aksi hâlde Genel Müdürlük, yer değiştirme işlemlerini, giderleri ilgili kurum ve kuruluştan tahsil edilmek üzere bizzat yapar veya yaptırır.
(3) Karayollarının yapımı aşamasında, onaylanmış karayolu projeleri uyarınca karayolu sınır çizgisi içinde kaldığı tespit edilen, kamu kurum ve kuruluşları veya mevzuatı uyarınca özel kişiler tarafından tesis edilmiş ya da işletilmekte olan … elektrik, haberleşme hatları ve ilgili tesisler, Genel Müdürlüğün talebi üzerine ilgilisi tarafından karayolu yapımını engellemeyecek şekilde yeniden düzenlenir. Gerekli hâllerde giderlerin nasıl karşılanacağı, Genel Müdürlük ile ilgili kişi, kurum ve kuruluş arasında yapılacak mutabakatla belirlenir. Hizmetin görülmesi açısından zorunluluk bulunması ve Genel Müdürlükçe belirtilen sürede yer değiştirme işlemlerinin yapılmaması hâlinde, üzerindeki hizmetlerin aksatılmamasına özen gösterilerek, teknik usul ve esaslarına uygun bir şekilde söz konusu tesisatın yer değiştirme işlemi bizzat Genel Müdürlükçe yapılır veya yaptırılır.
.” hükümleri yer almaktadır.
Karayolları sınırları dâhilindeki elektrik dağıtım tesislerinin Karayolları Genel Müdürlüğünün ihtiyacı halinde yer değiştirilmesi gerektiğinde, söz konusu tesislerin yer değişikliğinin ilgili kurum veya kuruluşça gerçekleştirileceği, gerçekleştirilmemesi durumunda Karayolları Genel Müdürlüğünce bedeli ilgili kurum veya kuruluştan tahsil edilmek kaydıyla yer değişikliğinin sağlanacağı 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un emredici hükümleridir. Mezkur Kanun, Karayolları Genel Müdürlüğüne ilgili kurum veya kuruluşla, deplase bedellerinin Karayolları Genel Müdürlüğünce karşılanması şartlarını taşıyacak şekilde, mutabakat yapma yetkisini yalnızca mevcut durumda karayolları sınırları dâhilinde olmayıp yeni bir yol yapımı sürecinde yeni yol güzergahında kalan elektrik dağıtım tesislerinin yer değiştirilmesi için tanımıştır.
İlgili elektrik dağıtım şirketlerinin deplase bedellerinin Karayolları Genel Müdürlüğünce karşılanması gerektiği iddiasına dayanak teşkil eden 16.08.2018 tarihinde TEDAŞ tarafından yayımlanan “Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar”ın “DEPLASE/İPTAL SÜREÇ VE MALİYETLERİNE DAİR ESASLAR” başlıklı 6’ncı maddesinde;
c) Kamulaştırma işlemleri yapılmış veya devam eden, mülkiyeti TEDAŞ veya önceki yıllarda elektrik dağıtım faaliyetlerini yürütmüş olan Kurum/Şirketler adına tescilli taşınmazlar ile üzerinde irtifak, intifa, kiralama vb. hak tesis edilmiş (iz bedelle tescil edilenler dahil) gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlarda bulunan dağıtım tesislerinin deplase/iptal taleplerinde; (Kamulaştırma bedeli ödenen ancak tescil işlemleri tamamlanmayan ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 l/b maddesine istinaden tapu kaydına şerh işlenen gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlar TEDAŞ mülkiyetinde kabul edilir.) deplase/iptal maliyetleri talep sahibi tarafından karşılanır.
d) Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin isabet ettiği mevcut ve yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin tüm bedel ve masraflar talep sahibi tarafından karşılanacaktır.
…” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda ayrıntısıyla açıklanan ve deplase bedellerinin hangi şartlarda Karayolları Genel Müdürlüğünce karşılanabileceğini düzenleyen hükümlerin kanun hükmü olduğu göz önünde bulundurulduğunda; TEDAŞ tarafından yayımlanmış “Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar”da bulunan ve mezkûr kanuni düzenlemelere aykırı olduğu düşünülen hükümlerin karayolları sınırları dâhilindeki elektrik dağıtım tesislerinin yer değişikliği için uygulanabilirliğinin bulunmadığı değerlendirilmektedir.
Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde; mevcut karayolları sınırları dâhilinde bulunan elektrik dağıtım tesislerinin yer değişikliğine ihtiyaç duyulduğunda deplase işlerinin sağlanmasının Karayolları Genel Müdürlüğünce ilgili kurum veya kuruluştan talep edilmesi, talebin karşılanmaması durumunda ise bedeli ilgili kurum veya kuruluştan tahsil edilmek kaydıyla deplase işlemlerinin Genel Müdürlükçe gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Söz konusu süreç için ilgili kurum veya kuruluşla herhangi bir protokol yapılması zorunlu olmayıp protokol yapılması yoluna gidilmesi durumunda ise ilgili protokollerde deplase bedellerinin 6001 sayılı Kanun hükümleri uyarınca ilgili kurum veya kuruluşça karşılanması gerekliliğinin belirtilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde; Karayolları Bölge Müdürlüklerince bahse konu elektrik dağıtım tesislerinin deplasesi için ilgili elektrik dağıtım şirketlerine talepte bulunulduğu ancak dağıtım şirketlerinin TEDAŞ tarafından yayımlanan “Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar” hükümlerini öne sürmeleri neticesinde ilgili elektrik dağıtım şirketleriyle deplase bedellerinin Karayolları Genel Müdürlüğü bütçesinden karşılanması hükümlerini içerir nitelikte protokoller imzalandığı tespit edilmiştir.
Söz konusu protokoller dayanak gösterilerek, yürütülmekte olan yapım ihaleleri kapsamında deplase işlemlerine dair yeni birim fiyatlar tespit edilmek suretiyle, ilgili deplase işlemlerinin yüklenici firmalara yaptırılmış olduğu görülmekle birlikte söz konusu deplase bedellerinin ilgili dağıtım şirketlerine rücu edildiğine dair herhangi bir örneğe de rastlanılamamıştır.
Kamu İdaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup; uygulamada yeknesaklığın sağlanması için, Karayolları Genel Müdürlüğü ile Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü arasında 06.01.2022 tarihinde “Karayolları Genel Müdürlüğü Yol Yapım Sahasına İsabet Eden AG-OG Elektrik Dağıtım Tesislerinin Deplase Edilmesine İlişkin Tip Protokol”ün imza altına alındığı, söz konusu düzenleme ile bulguda belirtilen olumsuzlukların ortadan kaldırılmasının hedeflendiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; mevcut karayollarının sınırları dâhilinde olup İdarenin ihtiyaçları doğrultusunda yer değişikliği talep edilen elektrik tesisatlarının deplase bedellerinin İdare bütçesinden karşılanmaması gerekmektedir. Deplase işlerinin İdare bütçesinden karşılanması suretiyle gerçekleştirilmesi durumunda ise bedellerinin ilgili kurum veya kuruluştan tahsili yoluna gidilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede; mevcut karayollarındaki elektrik dağıtım tesisi deplase işlerinin elektrik dağıtım şirketleriyle, bedellerinin İdarece karşılanacağına dair hükümler içerir, protokoller imzalanması suretiyle gerçekleştirilmesi uygulamasına son verilmesi ve mevcut protokollerle gerçekleştirilmiş olanların bedelleri için rücu işlemlerinin yapılması gerekmektedir.