| ÖZET: Deney şartlarını kontrol edecek düzenlemelerin kalite kontrol yönergelerinde belirtilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilecek kalite kontrol denetimlerinde, deney şartlarının da kontrol edilerek raporlanması sağlanmalıdır. Söz konusu deney şartları; toprak işleri, alt temel ve temel tabakalarının kalite kontrolü için gereken deneyler, beton kalite kontrolü için gereken deneyler, sertleşmiş betonda basınç dayanımı tayini, sertleşmiş betonda eğilme dayanımı tayini ve metilen mavisi deneyi içermektedir. Bu deney şartlarını haiz olmayan şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilen deneyler sonucu kabul edilen malzemelerle yapım işlerine devam edilmesi standartlara uygun malzeme kullanılmaması sonucunu doğurabilmektedir. |
BULGU: İhale Dokümanları Uyarınca Şantiye Laboratuvarlarında Yapılması Öngörülen Deneyler İçin Şantiye Laboratuvarlarının Deney Şartlarını Haiz Olmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
İdarece gerçekleştirilen yapım ihalelerinde ihale dokümanı uyarınca yüklenici firma tarafından kurulan şantiye laboratuvarlarında yapılması zorunlu olan bazı deneyler için söz konusu laboratuvarların ortam koşulları müsait olmadığı halde buralarda yapılan deneyler sonucu üretilen deney raporlarının kabul edilerek yapım işlerine devam edildiği görülmüştür.
Aşağıdaki tabloda sıralanan deneyler, İdarece gerçekleştirilen yapım ihalelerinin hemen hemen tümünde ihale dokümanlarında yer alan hükümler çerçevesinde yüklenici firmalarınkuracakları şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilmesi zorunlu deneylerdir. Tabloda gösterilen standartlar uyarınca deneylerin kabul görebilmesi için bazılarında laboratuvar ortam sıcaklığının bazılarında ise kür (su) havuzlarının sıcaklığının belirli derecelerde olması zorunludur.
Tablo 14: Şantiye Laboratuvarlarında Yapılması Gereken Deneyler
| Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler |
| Sıra No | Deney Adı | Deney Adı | Deney Standardı | Deney Standardı | Ortam Koşulları | Ortam Koşulları | Açıklamalar | Açıklamalar |
| 1 | Kaba Agrega Özgül Ağırlığı ve Absorpsiyonu |
Kaba Agrega Özgül Ağırlığı ve Absorpsiyonu |
ASTM C- 127, TS EN 1097-6 | ASTM C- 127, TS EN 1097-6 | Su Banyosu 25oC |
Su Banyosu 25oC |
16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir. | 16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir. |
| 2 | İnce Agrega Özgül Ağırlığı ve Absorpsiyonu | İnce Agrega Özgül Ağırlığı ve Absorpsiyonu | ASTM C- 128, TS EN 1097-6 | ASTM C- 128, TS EN 1097-6 | Su Banyosu 25oC |
Su Banyosu 25oC |
16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir. | 16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir. |
| 3 | Filler Özgül Ağırlığı | Filler Özgül Ağırlığı | BSI BS 812 2, TS EN 1097-7 |
BSI BS 812 2, TS EN 1097-7 |
Su Banyosu 25oC |
Su Banyosu 25oC |
Piknometreye alınan numunenin 25oC sıcaklıktaki suda 40 dakika bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir. | Piknometreye alınan numunenin 25oC sıcaklıktaki suda 40 dakika bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir. |
| 4 | Marshall Stabilitesi ve Akma Tayini | Marshall Stabilitesi ve Akma Tayini | ASTM D- 1559 |
ASTM D- 1559 |
Su Banyosu 25oC |
Su Banyosu 25oC |
Briketler vurularak asfaltın yoğunluk boşluk, agregalar arası boşluk ve akmasına bakılır. | Briketler vurularak asfaltın yoğunluk boşluk, agregalar arası boşluk ve akmasına bakılır. |
| 5 | Bitümün Penetrasyonu |
Bitümün Penetrasyonu |
TS EN 1426 | TS EN 1426 | Su Banyosu 25oC |
Su Banyosu 25oC |
Belirli sıcaklıktaki asfalt numunesine standart bir iğnenin batırılmasıyla yapılan deneydir. | Belirli sıcaklıktaki asfalt numunesine standart bir iğnenin batırılmasıyla yapılan deneydir. |
| 6 | Elastik Geri Dönme | Elastik Geri Dönme | TS EN 13398 |
TS EN 13398 |
Su Banyosu 25oC |
Su Banyosu 25oC |
Düktilite aleti kullanılarak bitümün 25oCdeki suyun içerisinde 1 saat bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir. | Düktilite aleti kullanılarak bitümün 25oCdeki suyun içerisinde 1 saat bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir. |
| Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler |
| Sıra No | Sıra No | Deney Adı | Deney Adı | Deney Standardı | Deney Standardı | Ortam Koşulları | Ortam Koşulları | Açıklamalar |
| 1 | 1 | Elek Analizi | Elek Analizi | TS EN ISO 17892 4, Aashto T 27, Aashto T 11 |
TS EN ISO 17892 4, Aashto T 27, Aashto T 11 |
Laboratuvar Ortam Sıcaklığı 22 +3 oC |
Laboratuvar Ortam Sıcaklığı 22 +3 oC |
| 2 | Kuru Birim Ağırlık-Su İçeriği İlişkisinin Saptanması | TS EN ISO 17892, Aashto T 99, Aashto T 180 |
Laboratuvar Ortam Sıcaklığı 22 +3 oC |
|
| 3 | 6.1-Standart Proctor Metodu | |||
| 4 | 6.2-Modifiye Proctor Metodu | |||
| 5 | Metilen Mavisi Deneyi |
TS EN 933-9 | Laboratuvar Ortam Sıcaklığı 22 +3 oC |
|
| Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler | Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler |
| Sıra No | Deney Adı | Deney Standardı | Ortam Koşulları | Açıklamalar |
| 1 | Sertleşmiş Betonda Basınç Dayanımı Tayini |
TS EN 12390-3 | Kür(Su) Havuzunda 20 +1 oC |
7 ve 28 Gün su banyosunda 20 +1oCde bekletilen deney numuneleri beton test presinde deneye tabi tutulur. |
| 2 | Sertleşmiş Betonda Eğilme Dayanımı Tayini | TS EN 12390-5 | Kür(Su) Havuzunda 20 +1 oC |
7 ve 28 Gün su banyosunda 20 +1oCde bekletilen deney numuneleri beton test presinde deneye tabi tutulur. |
Yapılan incelemede, yüklenici firmalarca kurulan şantiye laboratuvarlarının İdarenin ilgili birimlerince düzenli olarak denetlendiği ve söz konusu denetimlere dair raporlamalar gerçekleştirildiği görülmüştür. Söz konusu denetim raporlarında yüklenici firma kalite kontrol elemanlarınca kullanılan deney aletlerinin kalibrasyonunun kontrol edildiği görülmekle birlikte deney laboratuvarlarının ortam sıcaklığını deney standartlarına uygun hale getirebilecek iklimlendirme ekipmanlarına veya kür (su) havuzlarının termostat sistemlerine dair eksik tespit edilen herhangi bir denetim raporuna rastlanılamamıştır. Hâlbuki bazı şantiye laboratuvarlarında tarafımızca gerçekleştirilen yerinde incelemelerde söz konusu iklimlendirme ve termostat eksikliklerine rastlanılmıştır.
Bahsi geçen deney şartlarını haiz olmayan şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilen deneyler sonucu kabul edilen malzemelerle yapım işlerine devam edilmesi, standartlara uygun olarak test edilemeyen malzemelerin ihale dokümanlarında istenen kalite şartlarını taşımama riski göz önünde bulundurulduğunda, şartnamelerde öngörülen kalite standartlarına uymayan imalatların İdarece kabul edilmesi sonucunu doğurabilmektedir.
Kamu İdaresi göndermiş olduğu cevapta, bulgu konusu hususu kabul etmiş olup ilgili Harcama Birimleri ve Bölge Müdürlüklerinin bilgilendirildiğini ve gerekli hassasiyetin gösterileceğini ifade etmiştir.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde; şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilecek kalite kontrol denetimlerinde söz konusu deney şartlarının da kontrol edilerek raporlanmasını sağlayacak düzenlemelerin kalite kontrol yönergelerinde belirtilmesi gerekmektedir.