ÖZET: Deney şartlarını kontrol edecek düzenlemelerin kalite kontrol yönergelerinde belirtilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilecek kalite kontrol denetimlerinde, deney şartlarının da kontrol edilerek raporlanması sağlanmalıdır.
Söz konusu deney şartları; toprak işleri, alt temel ve temel tabakalarının kalite kontrolü için gereken deneyler, beton kalite kontrolü için gereken deneyler, sertleşmiş betonda basınç dayanımı tayini, sertleşmiş betonda eğilme dayanımı tayini ve metilen mavisi deneyi içermektedir.
Bu deney şartlarını haiz olmayan şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilen deneyler sonucu kabul edilen malzemelerle yapım işlerine devam edilmesi standartlara uygun malzeme kullanılmaması sonucunu doğurabilmektedir.

BULGU: İhale Dokümanları Uyarınca Şantiye Laboratuvarlarında Yapılması Öngörülen Deneyler İçin Şantiye Laboratuvarlarının Deney Şartlarını Haiz Olmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

İdarece gerçekleştirilen yapım ihalelerinde ihale dokümanı uyarınca yüklenici firma tarafından kurulan şantiye laboratuvarlarında yapılması zorunlu olan bazı deneyler için söz konusu laboratuvarların ortam koşulları müsait olmadığı halde buralarda yapılan deneyler sonucu üretilen deney raporlarının kabul edilerek yapım işlerine devam edildiği görülmüştür.
Aşağıdaki tabloda sıralanan deneyler, İdarece gerçekleştirilen yapım ihalelerinin hemen hemen tümünde ihale dokümanlarında yer alan hükümler çerçevesinde yüklenici firmalarınkuracakları şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilmesi zorunlu deneylerdir. Tabloda gösterilen standartlar uyarınca deneylerin kabul görebilmesi için bazılarında laboratuvar ortam sıcaklığının bazılarında ise kür (su) havuzlarının sıcaklığının belirli derecelerde olması zorunludur.
Tablo 14: Şantiye Laboratuvarlarında Yapılması Gereken Deneyler

Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Bitümlü Sıcak Karışımların Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler
Sıra No Deney Adı Deney Adı Deney Standardı Deney Standardı Ortam Koşulları Ortam Koşulları Açıklamalar Açıklamalar
1 Kaba Agrega Özgül
Ağırlığı ve
Absorpsiyonu
Kaba Agrega Özgül
Ağırlığı ve
Absorpsiyonu
ASTM C- 127, TS EN 1097-6 ASTM C- 127, TS EN 1097-6 Su Banyosu
25oC
Su Banyosu
25oC
16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir. 16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir.
2 İnce Agrega Özgül Ağırlığı ve Absorpsiyonu İnce Agrega Özgül Ağırlığı ve Absorpsiyonu ASTM C- 128, TS EN 1097-6 ASTM C- 128, TS EN 1097-6 Su Banyosu
25oC
Su Banyosu
25oC
16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir. 16 saat 25oC sıcaklıktaki suyun içerisinde bekletilen agregaya yapılan deneydir.
3 Filler Özgül Ağırlığı Filler Özgül Ağırlığı BSI BS 812
2, TS EN
1097-7
BSI BS 812
2, TS EN
1097-7
Su Banyosu
25oC
Su Banyosu
25oC
Piknometreye alınan numunenin 25oC sıcaklıktaki suda 40 dakika bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir. Piknometreye alınan numunenin 25oC sıcaklıktaki suda 40 dakika bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir.
4 Marshall Stabilitesi ve Akma Tayini Marshall Stabilitesi ve Akma Tayini ASTM D-
1559
ASTM D-
1559
Su Banyosu
25oC
Su Banyosu
25oC
Briketler vurularak asfaltın yoğunluk boşluk, agregalar arası boşluk ve akmasına bakılır. Briketler vurularak asfaltın yoğunluk boşluk, agregalar arası boşluk ve akmasına bakılır.
5 Bitümün
Penetrasyonu
Bitümün
Penetrasyonu
TS EN 1426 TS EN 1426 Su Banyosu
25oC
Su Banyosu
25oC
Belirli sıcaklıktaki asfalt numunesine standart bir iğnenin batırılmasıyla yapılan deneydir. Belirli sıcaklıktaki asfalt numunesine standart bir iğnenin batırılmasıyla yapılan deneydir.
6 Elastik Geri Dönme Elastik Geri Dönme TS EN
13398
TS EN
13398
Su Banyosu
25oC
Su Banyosu
25oC
Düktilite aleti kullanılarak bitümün 25oCdeki suyun içerisinde 1 saat bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir. Düktilite aleti kullanılarak bitümün 25oCdeki suyun içerisinde 1 saat bekletilmesi suretiyle yapılan deneydir.
Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Toprak İşleri, Alt Temel ve Temel Tabakalarının Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler
Sıra No Sıra No Deney Adı Deney Adı Deney Standardı Deney Standardı Ortam Koşulları Ortam Koşulları Açıklamalar
1 1 Elek Analizi Elek Analizi TS EN ISO 17892
4, Aashto T 27, Aashto T 11
TS EN ISO 17892
4, Aashto T 27, Aashto T 11
Laboratuvar
Ortam Sıcaklığı
22 +3 oC
Laboratuvar
Ortam Sıcaklığı
22 +3 oC
2 Kuru Birim Ağırlık-Su İçeriği İlişkisinin Saptanması TS EN ISO 17892,
Aashto T 99,
Aashto T 180
Laboratuvar
Ortam Sıcaklığı
22 +3 oC
3 6.1-Standart Proctor Metodu
4 6.2-Modifiye Proctor Metodu
5 Metilen Mavisi
Deneyi
TS EN 933-9 Laboratuvar
Ortam Sıcaklığı
22 +3 oC
Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler Beton Kalite Kontrolü İçin Gereken Deneyler
Sıra No Deney Adı Deney Standardı Ortam Koşulları Açıklamalar
1 Sertleşmiş Betonda
Basınç Dayanımı Tayini
TS EN 12390-3 Kür(Su)
Havuzunda 20 +1 oC
7 ve 28 Gün su banyosunda 20 +1oCde bekletilen deney numuneleri beton test presinde deneye tabi tutulur.
2 Sertleşmiş Betonda Eğilme Dayanımı Tayini TS EN 12390-5 Kür(Su)
Havuzunda 20 +1
oC
7 ve 28 Gün su banyosunda 20 +1oCde bekletilen deney numuneleri beton test presinde deneye tabi tutulur.

Yapılan incelemede, yüklenici firmalarca kurulan şantiye laboratuvarlarının İdarenin ilgili birimlerince düzenli olarak denetlendiği ve söz konusu denetimlere dair raporlamalar gerçekleştirildiği görülmüştür. Söz konusu denetim raporlarında yüklenici firma kalite kontrol elemanlarınca kullanılan deney aletlerinin kalibrasyonunun kontrol edildiği görülmekle birlikte deney laboratuvarlarının ortam sıcaklığını deney standartlarına uygun hale getirebilecek iklimlendirme ekipmanlarına veya kür (su) havuzlarının termostat sistemlerine dair eksik tespit edilen herhangi bir denetim raporuna rastlanılamamıştır. Hâlbuki bazı şantiye laboratuvarlarında tarafımızca gerçekleştirilen yerinde incelemelerde söz konusu iklimlendirme ve termostat eksikliklerine rastlanılmıştır.
Bahsi geçen deney şartlarını haiz olmayan şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilen deneyler sonucu kabul edilen malzemelerle yapım işlerine devam edilmesi, standartlara uygun olarak test edilemeyen malzemelerin ihale dokümanlarında istenen kalite şartlarını taşımama riski göz önünde bulundurulduğunda, şartnamelerde öngörülen kalite standartlarına uymayan imalatların İdarece kabul edilmesi sonucunu doğurabilmektedir.
Kamu İdaresi göndermiş olduğu cevapta, bulgu konusu hususu kabul etmiş olup ilgili Harcama Birimleri ve Bölge Müdürlüklerinin bilgilendirildiğini ve gerekli hassasiyetin gösterileceğini ifade etmiştir.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde; şantiye laboratuvarlarında gerçekleştirilecek kalite kontrol denetimlerinde söz konusu deney şartlarının da kontrol edilerek raporlanmasını sağlayacak düzenlemelerin kalite kontrol yönergelerinde belirtilmesi gerekmektedir.