| ÖZET: 2021 Yılı Sayıştay Denetimi’nde Vakıflar Genel Müdürlüğü’nin onarım veya inşa karşılığı kiralama yöntemi ile değerlendirilen taşınmazlardan bazıları için işletme teminatının güncellenmediği, diğerleri için de Kanunun yürürlüğe girdiği 30.06.2021 tarihinden sonra nakit teminat olarak alınan ve nemalandırılmayan kira bedelinin olduğu belirlenmiştir.
Ayrıca, sözleşmelerinde öngörüldüğü şekilde işletme teminatını teminat mektubu olarak verenlerden Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla nakite çevirmelerinin istenilmediği ve nemalandırılmaya başlanılmadığı, ayrıca nakit olarak verilen işletme teminatlarının da 30.06.2021 tarihinden itibaren Genel Müdürlükçe nemalandırılma işlemlerinin yapılmadığı görülmüştür. Bu durumlar Kanunun uygulanmasına ilişkin belirsizlikler yaratmıştır. |
BULGU: Onarım veya İnşa Karşılığı Kiralamalarda İşletme Teminatının Alınması, Nemalandırılması ve Güncellenmesinde Aksaklıkların Bulunması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Vakıflar Genel Müdürlüğüne ve mazbut vakıflara ait taşınmazların onarım veya inşa karşılığı kiralamalarından bazılarında işletme teminatının güncellenmediği, bazılarında sözleşmenin başlangıç tarihinde, işletme süresine ait ilk yılın altı aylık kira bedelinin nakit teminat olarak alınmadığı ve bankalarda nemalandırılmadığı; bazılarında sözleşmelerinde öngörüldüğü şekilde alınan teminat mektuplarının nakit teminata çevrilerek nemalandırılmadığı, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 20’nci maddesinde belirtilen nemalandırmanın hangi tür enstrümanlar esas alınarak yapılacağına, alt veya üst sınırları ile nemalandırmada uygulanacak mevduat vadelerine ilişkin belirleme yapılmadığı ve Kanunda nemalandırmaya ilişkin yetki verilmediğinden Kanunun uygulanmasına ilişkin belirsizlikler bulunduğu görülmüştür.
Vakıf Taşınmazlarının Yapım veya Onarım Karşılığı Kiralama Yöntemi İle Değerlendirilmesine İlişkin Tip Sözleşmenin İşletme teminatı başlıklı 8.3. maddesinde; “İşletme teminatı, ihalede oluşan ve işbu sözleşmenin 7. maddesinde belirtilen kira bedelleri üzerinden işletme süresinin ilk yılına ait 3 (üç) aylık kira bedeli tutarıdır.
Yüklenici, geçici kabul tutanağı imzalanmadan önce belirtilen tutardaki işletme teminatını İdareye verir veya İdarenin göstereceği banka hesabına yatırır. Bu teminat miktarı kira artış oranı dikkate alınarak işletme süresini müteakip her yılın ilk kira ödemesi sırasında güncellenir.” denilmekte,
Vakıf Kültür Varlıklarının Restorasyon veya Onarım Karşılığı Kiralama Yöntemi İle Değerlendirilmesine İlişkin Tip Sözleşmenin 8.3 maddesinde; “İşletme teminatı yıllık toplam kira bedelinin % 6’sı olup, bu bedel her yıl kira artışları doğrultusunda artırılır. İşletme teminatı sözleşme imzalanmadan önce alınır, işletme süresinin sonunda sözleşmede belirtilen şartlar dâhilinde iade edilir.” denilmektedir.
Yüklenici, sözleşme imzalanmadan önce belirtilen tutardaki işletme teminatını İdareye verir veya İdarenin göstereceği banka hesabına yatırır. Bu teminat miktarı kira artış oranı dikkate alınarak işletme süresini müteakip her yılın ilk kira ödemesi sırasında güncellenir.” ifadesi yer almaktadır.
Vakıflar Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasında “(Ek: 25/3/2020 – 7226/33 md.) Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmazların onarım veya inşa karşılığı kiralamalarında sözleşmenin başlangıç tarihinde, işletme süresine ait ilk yılın altı aylık kira bedeli ayrıca teminat olarak alınır ve bankalarda nemalandırılır. Alınan teminat sözleşmenin sona ermesiyle, dördüncü fıkra hükmü saklı kalmak şartıyla, varsa taşınmazda meydana gelen zarara mahsup edilir ve kalan kısım kiracıya iade edilir.” denilmekte,
Aynı Kanunun geçici 14’üncü maddesinde; “20 nci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmazların devam eden kiralamalarında da uygulanır. Ancak bu kiralamalarda altı aylık teminat alınmaz.” denilmektedir.
7226 sayılı Kanunun 33 ve 34’üncü maddeleri ile 5737 sayılı Kanununun 20’nci maddesine ve Geçici 14’üncü maddesine eklenen madde hükümlerinin yürürlük tarihi aynı Kanunun 55’inci maddesiyle 01/01/2021 tarihi olarak belirtilmiş, 7256 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 43’üncü maddesi ile maddenin yürürlük tarihi 30.06.2021 olarak değiştirilmiştir.
Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarının, geçici 14’üncü maddenin yürürlüğe girdiği tarihte Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmazların devam eden kiralamalarında da uygulanacağı ancak bu kiralamalarda altı aylık teminat alınmayacağı belirtilmiştir. Buna göre 30.06.2021 tarihinden sonraki onarım veya inşa karşılığı kiralamalarında işletme süresine ait ilk yılın altı aylık kira bedelinin nakit teminat olarak alınması ve nemalandırılması, 30.06.2021 tarihinden önce vakıf taşınmazlarının yapım veya onarım karşılığı kiralama yöntemi ile değerlendirilmesi ile vakıf kültür varlıklarının restorasyon veya onarım karşılığı kiralama yöntemi ile değerlendirilmesine ilişkin imzalanan onarım veya inşa karşılığı kiralamalarda ise sözleşmelerinde öngörüldüğü şekilde üç aylık işletme teminatı veya yıllık toplam kira bedelinin % 6’sı kadar işletme teminatı alınanlardan teminat mektubu şeklinde işletme teminatı verenlerin işletme teminatlarının Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla teminatlarının nakite çevrilmesinin istenilmesi ve nemalandırılmaya başlanılması, teminatını nakit veren kiracıların da Kanunun yürürlüğe girdiği 30.06.2021 tarihi itibarıyla teminatların Genel Müdürlükçe nemalandırılması öngörülmüştür.
Yapılan denetimde; 30.06.2021 tarihinden önce vakıf taşınmazlarının yapım veya onarım karşılığı kiralama yöntemi ile değerlendirilmesi ile vakıf kültür varlıklarının restorasyon veya onarım karşılığı kiralama yöntemi kapsamında sözleşme imzalanan işlerden bazıları için ise sözleşmelerinde belirtildiği şekilde işletme teminatının kira artış oranı dikkate alınarak işletme süresini müteakip her yılın ilk kira ödemesi sırasında güncelleneceği belirtilmesine rağmen bazı işlerde işletme teminatının güncellenmediği,
Kanunun yürürlüğe girdiği 30.06.2021 tarihinden itibaren Vakıflar Genel Müdürlüğüne ve mazbut vakıflara ait taşınmazların onarım veya inşa karşılığı kiralamalarından bazılarında sözleşmenin başlangıç tarihinde, işletme süresine ait ilk yılın altı aylık kira bedelinin nakit teminat olarak alınmadığı ve bankalarda nemalandırılmadığı;
30.06.2021 tarihinden önce vakıf taşınmazlarının yapım veya onarım karşılığı kiralama yöntemi ile değerlendirilmesi ile vakıf kültür varlıklarının restorasyon veya onarım karşılığı kiralama yöntemi ile değerlendirilmesine ilişkin imzalanan onarım veya inşa karşılığı kiralamaların sözleşmelerinde öngörüldüğü şekilde üç aylık işletme teminatı veya yıllık toplam kira bedelinin % 6’sı kadar işletme teminatını, teminat mektubu olarak verenlerden Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla teminat mektuplarını nakite çevirmelerinin istenilmediği ve Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla nemalandırılmaya başlanılmadığı, nakit olarak verilen işletme teminatlarının da 30.06.2021 tarihinden itibaren Genel Müdürlükçe nemalandırılma işlemlerinin yapılmadığı;
Ayrıca Kanunda belirtilen nemalandırmanın hangi tür enstrümanlar esas alınarak yapılacağına ilişkin, alt veya üst sınırları ile nemalandırmada uygulanacak mevduat vadelerine ilişkin belirleme yapılmadığından ve yetki verilmediğinden Kanunun uygulanmasına ilişkin belirsizlikler bulunduğu görülmüştür.